Þjóðviljinn - 30.12.1976, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 30.12.1976, Blaðsíða 6
6 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Fimmtudagur 30. desember 1976 Frumsýning á gamanleiknum „Hvar er Charlie?' Leikhús fyrir heyrnarlausa Hvernig á að koma fólki sem svipt er heyrn i kynni við listina? I Sovétrikjunum er unniö ötullega að lausn þessa vandamáls. Kvik- myndir fyrir heyrnarleysingja eru framleiddar og sérstök sjón- varpsdagskrá er helguð þeim á ' hverjum fimmtudegi. 1 félags- heimilunum eru starfandi sér- stakir áhugamannahópar fyrir heyrnarlausa. Með reglulegu millibili fara fram mót heyrnar- lausra áhugalistamanna. En meðal heyrnleysingja eru einnig atvinnulistamenn. Fyrsta atvinnuleikhus i heimi fyrir heyrnarlausa leikara var sett á laggirnar i Moskvu árið 1964. Aður hafði verið stofnað til samkeppni heyrnarlausra áhugaleikara um allt land. Yfir 30 sigurvegarar úr þeirri keppni fengu aðgang að leiklistarskóla sem stofnaður var á vegum Sjúk- in-leiklistarskólans i Moskvu. 1 nýja skólanum var notast við sömu námsskrá og i venjulegum leiklistarskólum og yfirkennari var b.ióðlistamaðurinn Boris Zakhava. Fingramálastúlkur að- stoðuðu við kennsluna. Þeirfyrstu sem útskrifuðust úr þessum skóla urðu fyrstu leikarar leikhúss sem á ekki sinn lika i heiminum og oft er nefnt „þögla leikhúsið". Nú starfar skólinn i beinum tengslum við leikhúsið og hafa þrir árgangar nemenda tek- ið til starfa þar. Allt frá upphafi var tekin sú stefna að takmarka ekki við- fangsefni leikhússins við það sem vírtist Iíggja beínast við: lát- bragðsleik. Þar er sett á svið „Þrettándanótt" Shakespeares, harmleikir Schillers og sýning sem byggð er á smásögum eftir Gorki og nefnist „Einu sinni var fólk.." En „þögla leikhúsið" er ekki réttnefni. Þar má einnig heyra tal og tóna. Astæðan er sú að reynt er að gera sýningarnar aögengi- legar venjulegum áhorfendum, en ekki eingöngu heyrnarlausum. Leikararnir gera sig skiljanlega á fingramáli en jafnframt er texti leikritsins lesinn i hátalara af öðrum leikurum. Þetta er einsog þegar tal er sett inn á kvikmynd, nema hvaðl leikhúsinu eru aðeins tveir leikarar sem tala — karl og kona. Ahorfendur hrifast alltaf mjög af leikni þeirra. T.d. er at- riði í leikritinu „Það gerðist i Sevilla" þar sem tiu konur eru á sviðinu i einu. Þær tala hver i kapp við aðra og gripa frammi fyrir hver annarri. Hver um sig hefur sina eigin rödd, sem að- greinir hana frá hinum. Það er ótrúlegt en satt, að ein leikkona „hljóðsetti" þetta atriði. Grundvöllur þeirrar velgengni sem einkennt hefur þögla leikhús- ið frá upphafi er samt sem áður látbragðshæfileikar leikaranna. Heyrnarlausu leikararnir kunna að túlka þjáningar persónanna án orða og á hinn blæbrigðarikasta hátt. Þeir ráða við verkefni sem krefjast mikils tilfinningakrafts. Leikrit einsog „Prómeþeus I fjötr um" eftir Eskylos, „Slagæð hlið- stæðu minnar" eftir Maxim Gorki, „Hans er ekki getið i skýrslum" eftír Boris Vasiljef, ofl. Sennilega eru söngleikirnir það sem mesta athygli vekur I þessu einstæða leikhúsi. Ein fyrsta uppsetningin af þvi tagi var „Ljev Gúrits Sinitskin", sigildur vaudeville-leikur eftir D. Ljenski, með kátum visum, dónsum og söngvum. Margir áhorfendur sem komu i leikhúsið i fyrsta sinn, spurðu hvernig leikararnir færu að þvi að dansa og „syngja" alveg i takt við leik hljömsveitarinnar. Til þess að skilja þetta er nauð- synlegt að vera viðstaddur æf- ingu. Leikarinn leggur hönd á lok flygilsins og reynir að finna takt- inn i laginu. Pianóleikarinn spil- ar lagið aftur og aftur. Siðan fer leikarinn út á gólfið og reynir að dansa i takt við lagið. Ballett- meistarinn hjálpar honum með þviað slá taktinn með höndunum. Þegar leikarinn hefur náð valdi á taktinum tapar hann honum ekki af tur. En rytmisk uppbygging lagsins er ekki það eina sem máli skiptir. Leikararnir þurfa lika að skynja eðli tónlistarinnar og innihald. Þar kemur tíl kasta Ieíkstjórans sem útskýrir tónlistina gjarnan með samlikingum og hugmynda- tengslum, sem leikarinn reynir siðan að túlka i dansi sinum. Hér koma að góðu gagni hæfi- leikar heyrnarlausu leikaranna til að tjá sig með likamshreyfing- um. Einn þeirra, Vladimir Sjub- in, kemur fram einn i atriði sem nefnist „Klukknahringing i Buchenwald" og nýtur mikilla vinsælda. I bakgrunni hljómar ógnþrungið lag og i forgrunni „dásamlegur, óviðjafnanlegur söngur handanna" einsog einn áhorfenda komst að orði. Meðal þeirra sýninga sem ný- lega hafa verið settar upp er gleðisöngleikurinn „Tjöld drottningarinnar" eftir sovéska tónskáldið Vasili Solovjef-Sedoj. Söguefnið er fengið úr „Skyttunum þremur" eftir Dumas og notað sem uppistaða i litrikan gleðileik. Af þessari sýningu má ráða að leikhúsiö hef- ur tekið gifurlegum framförum siðanþaðsýndi „Ljef Giirits" þar sem allt var miklu einfaldara og auðveldara. Tónlist Solovjef- Sedojer margslungin og býr yfir ýmisskonar rytma. Leikurunum hefur tekist til fullnustu að ná fram töfrum hennar. Einkum Atriði úr sýningunni „Kristallshjartað" Vassa Sjeleznova eftir Gorkl — Ihlutverkum eru Marta Grakhova, Olga Garfeld, sem segir frá Igrein- inni og T. Petukhova hefur ungu leikurunum Ivan Lesnikof og Tamöru Petukhovu tekist vel upp i hlutverkum d'Artagnan og Constanze. Áhorf- endur hrifast mjög af heillandi dansi þeirra. Þeir eru ekki margir i hópi áhorfenda sem vita að sérhver hreyfing i þessum áreynslulitla dansi hefur kostað erfiði klukku- timum og dögum saman, akafa löngun til að sigrast á öllum hindrunum og ná til listarínnar. Það er einmitt þessi löngun sem hefur leitt þessa ungu leikara inn- á þessa braut. Olga Garfeld er af leikhúsfólki komin og hefur hrifist af leikhúsi síðan hún man fyrst eftir sér. Hún missti heyrnina I stríðinu, en þá dvaldist hún i litlum bæ 1 Hvítarússlandi, sem hersetinn var af þjóðverjum. Nasistarnir voru að leita að gyöingum og Olga litla og móðir hennar földu sig i rökum kjallara. Telpan veiktist af heilahimnubólgu og missti heyrnina fyrir fullt og allt. Eftir striðið fór hún I heyrnaleysingja- skóla og lærði þar að lesa vara- mál. Hún gat farið i leikhiis og skilið það sem fram fór á sviðinu. Brátt rættist draumur hennar: hún fór sjálf að leika. Það gerðist þegar stofnaður var áhuga- mannahópur i skólanum. Sýning- arnar fóru fram á fingramáli. Þegar Olga lauk námi við heyrnaleysingjaskólann fór hún i leiklistarskólann.Olga Garfeld er leikkona sem býr yfir miklum skópunarhæfileikum. Meðal hlut- verka hennar eru Olivia i Þrett- ándanótt, Milady I Tjöldum drottningarinnar, Ntalja i Vassa Sjelesnova, góða álfamærin i Oskubusku og mörg fleiri. Sumir leikaranna hafa komið i leikhúsið úr öðrum starfsgrein- um. Vasili Bondof var t.d. áður leturgrafari, en er nu einn af aðalleikurum hússins. „Þögla leikhúsið" hefur farið i leikferðir til nær 200 borga í Sovétrikjunum, og einnig til Pól- lands, Búlgariu, og Júgóslaviu. Auk pess tók leikhúsið þátt i alþjóðlegu móti látbragðsleikara i Tékkóslóvakiu árið 1973. Leikararnir koma oft fram i klúbbum fyrirtækja þar sem heyrnarlausirstarfa, ennfremuri heyrnarleysingjaskólum. „Þögla leikhúsið" hefur gegnt með prýði þvi hlutverki sinu að koma list- inni á framfæri við þá sem sviptir eru heyrn. Eduard Aljesin APN

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.