Þjóðviljinn - 01.04.1978, Blaðsíða 11

Þjóðviljinn - 01.04.1978, Blaðsíða 11
10 SIÐA — ÞJÓÐVIL.JINN Laugardagur 1. april 1978 Laugardagur 1. april 1978 ÞJOÐVILJINN — StÐA 11 hg ræðir via dr. George JL Haus „Finnst ég vera orðinn ISLENDINGUR „Kona úr Hrafnagilshreppi, f. 1911,segir frá lækningu á hryssu, sem fékk hrossasótt sumariö 1962 þegar verið var að koma frá- landsmóti hestamanna á Þing- völlum, og komið var i eyðibýli ofan við Gullfoss.: „NU sýndust góð ráð dýr, þó að þau yrðu það ekki svo mjög i reyndinni. Það varekkerthægt að koma hrossinu svona, oglangt að riðá til byggða aðsimai lækni, og Uklega engan lækni að fá nær en á Selfossi. A... sagðist nú vilja prófa læknisráft, sem hannhefðiheyrt, aðstundum hefði dugað, en það væri að hella volgu hlandi ofan i hrossið. Þeir gengu nú að þvi að fylla flösku og heltu svo meðalinu ofan í merar- greyið. En hvort það var nú til- viljun eða að hlandið hafði þenn- an lækníngamátt, þá batnafti hryssunni eftir nokkra stund, svoi hægt var að halda ferftinni áfram". í Oxarfirði hefur þörf fyrir þetta hrossalyf verið ástæða fyrir kaffisamkvæmi: „Þegar úrvalshestar fengu hrossasótt, voru góð ráð dýr. Þá var gripið til þess ráðs, sem var hvort tveggja i senn, öruggast til að lækna hann, og minnst hætta á eftirköstum. Væri ekki kaffiket- illinn á hlóðunum, var brugðið skjótt við oghann settur upp, full- ur af vatni og til öryggis póttur lika með talsverðum slatta, þvi ekki máttí það skorta. Svo var blásið i glæður með fýsibelg, svo bállogaði. Þá voru könnur snar- lega handleiknar og húsmóðirin sem var vönust að veita gestum, vissi að nú varð það að vera sterkt, svo það hrifi sem fyrst og rynni jafnframt hraðar eftir far-f vegum sinum. Einhver var fenginn til að lata heimilis- fólkið vita, þegar kaffið var tilbúið, eftir leiðsögn húsmóðurinnar og valt mest á, að eldra fólkið, sérstaklega konurnar, létu sig ekki vanta, enda vissu þær hvaö til stóð og voru tindilfættar inni i eldhúsinu, þvi þær vissu best, að nú reið á að drekka sem mest. Svo þegar húsbóndinn kom og bað þær blessaðar að draga nú ekki af sér svo þær mjólkuðu betur, varð gleðiiivogbollaglamrið enn meira. Eftir ótrúlega stuttan tfma og þegar allir höfðu gert það, sem þeir gátu, þótti fyrirtak ef þrjár þriggja pela flöskur af þessum lika fagurbleika vökva, sem boðið var upp á, voru tiltækar. Var þá þotið meðþær i hestinn, þar sem hann lá, og vanar hendur komu þessuvenjulega „spenvolgu" nið- ur i hestinn, enda var það frum- skilyrði fyrir þvi að vel hrifi. Fór þá oftast svo, að fljótlega sáust batamerki og stundum gaus afturendinn, fyrr en varði. Dræg- ist það aftur á móti, var hlaupið eftir meiru af vökvanum sem nú var enginn hörgull á, enda reynsla fyrir þvi að konurnar reyndust dropa best. Það kom lika fyrir, eftir að hesturinn hafði risið upp og sýnt örugg lifsmerki, að þær fóru að priítta sin á milli um það, hver þeirra ætti mestan heiðurinn skilið, þ.e. lagt mest af mörkum af þessum ilmsterka og kröftuga „Kína-elexir". Þar á of- an áttu þær lika vis laun af þeim, sem hestana áttu og þvi riflegri [\V Dr. George J. Hauser þvi meiri gæðingar, sem þeir voru. Ég sé að þtí brosir af þrjóskuog vantrú, en engu að sið- ur var það staðreynd. Um það get ég dæmt af eigin sjön og raun og svo hafa sagt mér margir skag- firskir hestamenn, að ekkert ráð sé eins öruggt og þetta við hrossa- sótt" Frá bókmenntum til þjóðfræða Hvar skyldi hana að finna þessa skemmtilegu lýsingu á þvi hvern- ig menn læknuðu hrossasóttar- sjúklinga hér fyrrum, — og raun- ar ennþá, — þegar ekki eru við hendina aðrir læknisdómar? Ja, hvar svo sem annarsstaðar en i bókinni Saga hestalækninga á Is- landi, eftír dr. Georg J. Hauser,. sem kom út siðla á næstliðnu ári. Höfundur bókarinnar, dr. Haus- er, er raunar magister i ensku og enskum bókmenntum en varð gripinn sli'kum áhuga á þjóðfræð- um, að hann sneri sér að þeim. Ný ljóðabók eftir Geir Hallgrímsson rrsal ^^y^S ': / Tókst hann á hendur að kynna sér islenskar hestalækningar frá önd verðu, eftir þvi, sem heirhildir hrukku til og mátti ekki seinna vera, þvi að með hverjum öldruð- um manni, sem til moldar geng- ur, hverfur einhver fróðleikur um þetta efni og annað og er sumt af þviþarmeðað eilifuglatað. „Hér skipti þvi hvert árið miklu máli", sagði dr. Hauser. Og árangurinn, hver er hann? Ekkert minni en bók upp á 360 bls., unninaf slikrinatni ogvand- virkni, að fátt eitt, ef nokkuð mun þar ekki að finna, sem snertir hestalækningar á Islandi allt frá öndverðu og fram til siðari ára. Heimspekideild Háskólans dæmdi „ritgerð" dr. Hausers hæfa til doktorsvarnar og hefur sú vörn nU farið fram. Er dr. Hauser fyrsti útlendingurinn, sem ver doktorsritgerð við is- lenska háskólann og er vel að þeim heiðri kominn Mátti ekki seinna vera I tilef'ni af þessum atburði leit blaðamaður inn til dr. Hausers þar sem hann var til húsa vestur á Reynimel hjá kunningja sinum, Snæ Jóhannessyni og baðst leyfis að leggja fyrir hann nokkrar spurningar. Dr. Hauser vékst ljúfmannlega við kvabbinu. Vildi á hinn bóginn gera sem minnst úr sinu afreki og þakkaði þeim mun meira heimildarmönnum sinum ogöðrum þeim,semgerðuhonum kleift að vinna þetta verk. Blaðamaður spurði dr. Hauser að þvi hvað hefði orðið þess vald- andi að hann snéri sér að þessu verki. — Það er nú kannski ekki svo auðveltaðskýraþaði mjög stuttu máli. En ég hef mikinn áhuga á hverskonar þjóðfræðum og þá ekki hvað sist islenskum. Og þeg- ar ég fór að velta þessum málum fyrir mér það staðnæmdist ég við islenskar hestalækningar. Mér fannst það forvitnilegt efni og ljóst var, að sá akur var óplægður með öllu. Þar við bættist sú stað- reynd, að margháttaður fróðleik- ur um hestalækningar á Islandi' var óðum á förum með gamla fólkinu. Flest af þvi fólki, sem ég talaði við og fékk upplýsingar hjá, er komið á áttræðisaldur og þaðan af eldra. Hér skipti þvi hvert árið miklu máli. Annars vil ég lika geta þess að þjóðfræði- kennari minn, Bo Almquist, vakti athygli miha á, að fáar skriflegar heimildir væru til um sögu hesta- lækninga á Islandi, gagnstætt þvi, sem er um hin Norðurlöndin. Ég ákvað því að sniia mér að þessu verki og sótti um styrk til þess úr Vfeindasjóði íslands, sem ég fékk og einnig naut ég styrks frá Menntamálaráðuneyti Quebec- fylkis i Kanada og Dansk- Islandsk Fond. Verkið tók átta ár — Hversu langan tima tók það þig að semja bókina? — Eins og fyrr segir fékk ég styrkinn úr Visindasjóði 1971 og átti hann að gera mér kleift að ferðast um fsland til að safna efni ibókina. Aðferð min i upphafi var sú, að ég fór i Þjóðminjasafnið og fékk þar upp nöfn ýmissa eldri bænda og þeirra manna sjálf- lærðra, sem fengist höfðu við dýralækningar. Ég átti siðan við- töl við 52 menn, viðsvegar um land, bæði karla og konur. Þór Magnússon, þjóðminjavörður og Arni Björnsson, þjóðháttafræft- ingur, veittu mér mikilverða að- i>#3g** '- -*T^ 'kPfS*-?:'**'-_*>*???> •*"•."*» -'Lr-.-"*^ •--«•'*.¦*&'.í-**2'.JL.<?*;Vvv ••¦ •- 3 ¦„.- • wmm „íslenski hesturinn á engan sinn stoð við þéssar rannsóknir. Þórð- ur Tómasson, byggðasafnvörður i Skógum undir Eyjafjöllum, Utbjó fyrir mig spurningalista um rannsóknarefnið, sem ég sendi 5iðan ákveðnu fólki og þannig fékk ég margar og margvislegar upplýsingar. Með þessum hætti leitaðist ég við að afla fanga allstaðar þar, sem fengs var von. Auk þess að styðjast við frá- sagnir heimildarmanna minna, fékk ég að nota bréfasafn Þórðar Tómassonar. Handrit Magnúsar Guðfinnssonar frá Staðarfelli [ékk ég hjá Tómasi Helgasyni. Frú Aðalbjörg Edda Guðmunds- dóttir leyfði mér afnot af handriti móður sinnar, Karólinu Einars- dóttur frá Miðdal, en henni er það að þakka, að ýmsir gamlar lcreddur i samband við hesta- lækningar hafa ekki alveg glat- ast. Má þar nefna kenningar um fyrirboða um gæðingsefni, járn- ingar, frjósemi hjá hryssum o.fl. Vfirleitt leitaðist ég við að kynna !*^--^v«ir^'?/"m^^-t'^ i gær kom út hjá Helgafelli Ijóðabók eftir Geir Hallgrimsson forsætisráðherra. Nefnist hún ,,0ss hafa augu þessi". Þetta er fyrsta ljóðabók höfundar og geymir hún 37 ljóð. Nótur fyigja við sjö ljóðanna, en lögin hefur Arni Johnsen samið. i bókarkynningu segir á þessa leið: „Það skapaðist i hinum merku borgrikjum Italiu á mið- öldum su hugsjón sem kennd var við hinn fjölhæfa mann, l'uomo universale: hann var jafnvigur á listir, skáldskap, stjórnmál og herstjórn. íslendingar hafa með ýmsum hætti haldið þessari hug- sjóh áloftí,sbr. Hannes Hafstein, Einar Benediktsson eða þá hina alkunnu visu, „löngum var ég læknir minn, lögfræðingur prestur." Og nú hefur Geir Hallgrimsson lyft þessu merki með eftirminnilegum hætti — hann er jafnvigur á rimaða gamansemi, ljóðræna angurværð ogheimspekilegkvæðii tengslum við sérstæða persónulega reynslu". Skemmtileg sjálfsgagnrýni kemur fram i tokakvæði bókar- innar, sem orter i fyrra og nefnist „Andspænis Ararat". Þar segir m.a.: Það er ekki aukastarf að draga andann iog má ekki slá slöku viðað veratil. ¦nér allar þær heimildir, munn- tegar og skriflegar, utanlands og Innan. sem hægt var að fá. Gerði ¦n.a. rannsóknir á skjalasöfnum i Moregi, Sviþjóð og Danmörku. •Og hvað var ég svo lengi að sémja bókina? Ja, heimildasöfn- unin tók nú ekki minna en tvö ár en i raun og v eru var ég átta ár að vinna að bókinni, bæði beint og óbeint. íslenskunámið vakti áhugann — Nú kaust þú að semja bótóna á islensku og hefur talað við fjölda tslendinga á þeirra eigin móðurmáli þannig að þii hefur orðið að byrja á þvi að læra mál- ið. — Já.égákvaðaðsemja bókina á islensku. Þetta er jú bók um is- lenskar hestalækningar og skrif- uð fyrir tslendinga fyrst og fremst. Ég vildi t.d. ekki skrifa bokina á ensku þvi enskumæl- andi menn hafa naumast áhuga á efninu. Hann er hinsvegar fyrir hendi hérlendis, það hef ég greinilega fundið. Þú ættir t.d. að tala við suma gömlu bændurna. Ég var k Olfsstöðum i Hálsa- sveit 1968-1969 og lærði þar is- lensku. Einnig stundaði ég is- lenskunám við Uppsalaháskóla. íslenskuna lærði ég ekki i upphaf i með samningu bókarinnar fyrir augum en áhuginn á þvi kom hinsvegar i kjölfarið. Arið 1971 var ég á Islandi frá þvi i júni og fram i desember og frá 1972 og fram á árið 1974 var ég hér stöð- ugt. Siðan kom ég svo hingað i júlimánuði i fyrra. íslenski hesturinn alveg sérstæður — Hefurðu áhuga á islenska hestinum? — Já, ég dái hann mjög. Hann er merkileg skepna og sérstæð. Hvaft skyldi hann vera gamall Ég kynntist honum fyrst þegar ég var i Borgarfirðinum. Þá fórum við oft i reiðtúr kl. 10 og 11 á kvöldin. Og þar fór ég i fyrsta skipti i fjárrekstur á hestum. Ahugi minn á samningu bókar- innar stafar að nokkru leyti af kynnum mínum af islenska hest- inum. Hann er alveg einstæður. Hann á engann sinn lika annars- staðar. Hann er hluti af þessu landi. Og islenskar hestalækningar eru einnig sérstæðar, öðruvisi en gerst hafa með öðrum þjóðum. Það er minna um hindurvitni i sambandi við þessar lækningar hér en annarsstaðar eiga sér stað. Þau voruauðvitað samt sem áður einnig fyrir hendi hér, en sumt, sem menn vildu kannski i fljótu bragði flokka þannig, voru það ekki. Þetta var reynsla bænd- anna. Þeir vissu, að ákveðin rað gáfu ákveðinn árangur og notuðu þau án þess að gera sér grein fyrir hversvegna þau verkuðu á þennanháttenekki hinn. Sumt af þessum aðferðum voru auðvitað skottulækningar en annað, og það var fleira, var skynsamlegt. Rekja þarf þráðinn áfram — NU vona ég bara að einhver gerist til þess að halda þessu starfi áfram með þeim hætti, að safna efni um lækningar a sauðfé og nautgripum á tslandi. Þar er áreiðanlega úr miklum fróðleik að moða, sem ekki hefur veriö skráður og þar er einnig hver að verða seinastur, svo sem var um hestalækningárnar. Þarna er sannarlega verðugt verkefni fyrir islenska fræðimenn. Finnst ég vera íslend- ingur Ekki vildidr. George J. Hauser mikið ræða um framtiðaráætlanir sinar. — Enmér þættimjöggaman að fá tækifæri til þess að kenna á Is- landi, t.d. i þjóðháttadeild við Há- skólann. Um slikt er ekki að ræða i Kanada, þar er allt svo yfir- borðskennt. En ég kann mjög vel við mig á Islandi, vildi gjarnan vera hér og finnst ég i rauninni vera orðinn íslendingur. -mhg Geir Hallgrimsson. Þessvegna má ég ekki vera að þvi aö vinna á verðbólgunni stjórna landinu og vera skáld. Bókin er 98 bls. prentuð i Odda. Höfundur áritar bók sina i húsi Sjálfstæðisflokksins við Bolholt milli kl. 2 og 4 i dag. Tónlistarskólinn i Reykjavik Hljómsveitartónleikar I dag, laugardag kl. 14.30 heldur hljómsveit Tónlistar- skólans i Reykjavik tónleika i Háskólabiói. Stjórnendur hlj óm sv eitarinnar verða Marteinn Hunger Friðriksson og Gunnar Egilson, og einleikarar verða Anna Þorgrimsdóttir á pfanó og Freyr Sigurjónsson á flautu. A efnisskránni eru f jögur verk, Forleikur op. 26 eftir Mendels- sohn, Konsert fyrir pianó og hljómsveit i d-moll K. 466 eftir Mozart, Serenade fyrir 9 blásturshljóðfæri, celló og kontrabassa i d-moll, op. 44 eftir Dvorak og Konsert fyrirflautu og hljómsveit eftir Carl Nielsen. Sviftsmynd úr sýningunni, Odipus konungur. Fyrir miðju er Helga Bachmann sem Jókasta drottning. \ Síðustu sýníngar á Odipusi Nú fer hver að verða siðastur aðsjá hinnfræga griska harmleik Odipus konung cl'tir Sófókles. Leikritið verður sýnt i Þjóðleikhúsinu i kvöld og fyrir utan þá sýningu verða aðeins tvær aðrar sýningar i verkinu. Þetta erí fyrsta sinn sem þetta leikrit er sýnt hérlendis og reyndar i fyrsta skipti sem Þj'óð- leikhiisið tekur griskan harmleik til sýninga. Þýðinguna gerði Helgi Hálf- danarson, en leikstjóri er Helgi Skúlason. Titilhlutverkið, Odipus, er i höndum Gunnars Eyjólfs- sonar en konu hans og móður, Jóköstu, leikur Helga Bachmann. Rúrik Haraldsson leikur Kreon, bróður hennar. Flestir leikarar Þjóðleikhússinskomafram i sýn- ingunni, þeirra á meðal Valur Gislason, Baldvin Halldórsson, Róbert Arnfinnsson, Þorsteinn 0. Stephensen, Ævar Kvaran o.fl. Ekki er talið liklegt að þetta fræga verk, sem talið er eitt merkasta verk leikbókmennt- anna, verði sýnt hér aftur i bráð, svo að fólki er bent á að nýta sér þetta einstæða tækifæri til að kynnast þessu sigilda leikriti. Mesta hrap dollarans i manna minnum 30/3 — Bandarikjadollarinn hrap- aði niður i 220.70 jen i kauphöll- inni i Tókió i gær og hefur aldrei komist lægra gagnvart jeninu. Er þetta fall dollarans eitthvert það geigvænlegasta i manna minn- um, að sögn fjármálámanna. Þetta er kennt mjög hagstæðum gjaldeyris- og viðskiptajöfnuöi Japana við útlönd. m

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.