Þjóðviljinn - 04.06.1980, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 04.06.1980, Blaðsíða 8
8 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Miövikudagur 4. júni 1980. Miðvikudagur 4. júni 1980. ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 9 Þóra Vigfúsdóttir Framhald af i . si&u. hennar kynslóB var hún ljóöelsk og hafði hina eldri hófunaa á hraöbergi, náttUruljóB, ástaljóB, ættjarðarljóð og fylgdist vel með þvi sem Ut kom til siðustu stundar að heita mátti. Aldrei brást henni smekkvisin. Stundum var maður seinn að átta sig en það var Þóra aldrei. í slíku mati sem á öörum fyrirbærum var engin málamiðl- un. Samt var hún ekki einstrengingsleg og var ekki að þrengja skoðunum sinum á einu eða öðru upp á aðra. Glöggskyggni hennar á tilveruna var furöuleg og við vinirnir köll- uöum það hennar næma nef til þess að gefa fyrirbærinu eitthvert nafn. En þetta var miklu sér- stæðari dómgreind en maður á venjulega við. Jóhannes Ur Kötl- um sagði mér eitt sinn að þegar atburðir einkum á alþjóðlegum stjórnmálahimni vildu vefjast fyrir sér færi hann til Þóru. Heimili þeirra Þóru og Kristins E. Andréssonar var að sjálfsögðu spegill hiisráðenda, allt fullt af bókum, innlendum og erlendum, og önnur smekkvisi eftir þvi. Vegna umsvifa eiginmannsins kom margt starfið á herBar Þóru ekki sist móttaka gesta, innlendra og erlendra, og til eru vottorB um þaB aB aldrei að kalla hefur það farið fram hjá neinum hver þáttur hUsmóBirin var i þessu sérstæða heimili. Fyrir mart löngu var ég sem oftar stödd þar ásamt nokkrum gestum og féll fyrir þeirri freistingu aB segja það sem ég endurtek nUíÞaB var meiri heppnin aö þau skyldu verða hjón, Þóra og Kristinn, ekki aðeins fyrir þau sjálf, heldur einnig fyrir okkur mörg, mörg, sem erum samfélagslega hugsandi, teljum sósialismann næstu framtið þó aB eitthvert enn betra skipulag mannheima komi þar á eftir#þvl ekkert er endanlegt i þeim efnum. ViB erum einkum þakklát þessum bardagamönnum fyrir sjálfstæði Islands. Þau voru svo frábærir samherjar i öllu sem máli skipti. Þora min trúði á framhald lífs- ins. Gleðin yfir jöröinni okkar var þo með því siBasta sem htln lét i ljtís, horfandi mót sumri og grdandi, vonandi lengi vel aB hUn ætti eftir aB komast út á grasiB græna áður en yfir lyki. Veri hUn kærst kvödd. Nanna ólafsdóttir. Þdra var fædd á Vatnsenda i Seltjarnarneshreppi 26. nóv. 1894. Foreldrar hennar voru VigfUs Olafsson og Sólborg Hansdóttir. Henni var komið I fóstur til hjón- anna Jóns Guðmundssonar og seinni konu hans, SigriBar Þórðardóttur i HausthUsum (Bakkastig 8) i Reykjavík. Hjá þeim ólst hUn upp. Þóra lauk prófi frá Verslunarskólanum árið 1912. Þdra giftist fyrri manni slnum, Jóhanni Hafstein á Akureyri 1917. Þau skildu. Seinni maður hennar var Kristinn E. Andrésson magister m.m. Þau giftust 1934. Þóra Vigfúsdóttir er öll. Annasömum lifsferli þessarar mikilhæfu og göfugu gáfukonu er lokið. Litir vorsins hafa fölnað, tsland er fátækara. Ef saga sósialiskrar hreyfingar á tslandi eða islensk menningar- sagaá 20.öldinni verður rituð, eru tvö nöfn sem ber þar hátt, það eru nöfn þeirra hjóna, Kristins Andréssonar og Þóru Vigfús- dóttur, en varla held ég að fundin verði samhentari hjón en þau voru. Þessi saga verBur sögB betur og greinilegar af öBrum en mér, en ég vil aBeins minnast bókaforlagsins. Máls og menn- ingar, sem var stofnað að þeirra* frumkvæði og sýndi stórhug þeirra á kreppuárunum, og MIR, menningartengsla Islands og Ráðstjórnarrikjanna, en bæði þessi félög voru hjartfólgin áhugamál Þóru til hinstu stundar. Eitt af hjartfólgnum áhuga- málum þeirra Þóru og Kristins voru friðarmálin. A siðari hluta fimmta áratugsins dvaldist Þóra i Kaupmannahófn. Þar kynntist hún nokkrum forvigiskonum Al- þjóðasambands lýðræðissinnaðra kvenna og var boðið aB sitja fund sambandsins sem haldinn var i Stokkhólmi. Það mun hafa orðið kveikjan aB þvi að Þóra fór að láta friðarmálin til sin taka, og voru þau eitt af hennar hjart- fólgnustu áhugamálum allt til dauðadags. Þegar Þóra kom heim árið 1941) stofnaði hUn Friðarnefnd kvenna, með tólf áhugakonum. Þóra var formaður nefndarinnar, en með henni i stjórn voru Drifa Viðar og Erla Egilson. Þessi nefnd stóð i bréfasambandi við Alþjóðasam- band lýðræðissinnaðra kvenna og miðlaði islenskum konum fregnum frá sambandinu. A þeim árum gaf Þóra, ásamt nokkrum öðrum áhugakonum um friðar- og menningarmál, Ut timaritið Mel korku, sem flutti fjölmargar merkar greinar, bæði af erlend um og innlendum vettvangi. AriC 1951 voru Menningar- og friðar- samtók islenskra kvenna stofnu? upp Ur Friöarnefndinni, sem þá lét jafnframt af störfum. Vai Þóra VigfUsdóttir sem að likum lætur aðal hvatamaður að stofnur samtakanna. Þóra átti sæti i stjórn Menn- ingar-ogfriðarsamtaka islenskra kvenna og var heiðursfélagi þar og heiðursfulltrUi i stjórn þeirra. Það má segja, að jafnframt bvi að vera móðir samtakanna, hafi hUn til hinstu stundar verið hinr heilskyggni ráðgjafi okkar sem þar störfuðum með henni, al- þjóðahyggja hennar og óbrigðul dómgreind i hverju máli brugðust aldrei. ÞaB var okkur mikið lán að fá að starfa með henni. Ég hef hér farið fáeinum, fátæklegum orðum um baráttu- konuna fyrir friði og sósíalisma, en það voru líka fleiri hiiðar á Þóru VigfUsdóttur. HUn var tryggur og einlægur vinur og á heimili hennar rikti lífsgleði og bjartsýni. Heimsóknir til hennar voru bæði ungum og öldnum lær- dómsríkar gleðistundir, þar þekktist ekkert kynslóðabil. HUn skildi unglinga einkar vel og sonardóttir mln, tæplega tvitug, segir að sér séu ógleymanlegar allar heimsóknirnar til hennar Þóru, en við hana ræddi hUn gjarnan gleði sina og sorgir allt frá barnæsku sinni. Við þökkum henni allar gleðistundirnar, alla hjartahlýjuna, viB erum rlkari af aB hafa þekkt hana. BlessuB sé minning hennar. Maria Þorsteinsdóttir Margir minnast Þóru VigfUs- dóttur I dag þegar hUn er kvödd hinstu kveBju. Menningar- og friBarsamtök islenskra kvenna minnast hennar með sérstökum þakkarhug. Nafn Þóru VigfUs- dóttur verður skráð stórum stöfum I sögu islenskra kvenna á 20. öldinni, svo mikið vann hUn að menningar og réttindamálum kvenna á langri starfsævi, fyrst innan Kvenréttindafélags tslands og siðan Menningar- og friðar- samtaka islenskra kvenna, en hUn var einn aðalhvatamaður að stofnun þeirra. - Þóru Vigfúsdóttur var menn- ingaráhugi, bjartsýni og viðsýni i blóð borin. «•¦- Friðarnefnd kvenna var stofnuð hér árið 1949 að hennar frumkvæði og tveim árum síBar Menningar-og friBar- samtök islenskra kvenna. Þó aB Þóra væri ekki i formannssæti þar, voru störf hennar i þágu samtakanna ómetanleg og oft unnin i kyrrþey, -nema hvaB hUn meB penna sinum i Melkorku, timariti kvenna sem hUn stofnaði ásamt þrem öðrum konum, vann friðarhugsjóninni allt það gagn er hUn mátti. MeB greinum sinum i Melkorku vakti hUn marga konuna til umhugsunar um þau mál sem samtök okkar berjast fyrir, jafnrétti og frelsi allra jarBarbUa, hvort sem hvitir eru eBa dökkir, og fyrir friBi milli allra þjóBa heims. Menningar- og friBarsamtök islenskra kvenna kveðja Þóru VigfUsdóttur með innilegri þökk. StjórnM.F.Í.K. Lesið í málgagni vidskiptafrædinema: Negrar og Asíubúar eru ófögnuður" á íslandi M t Magusarfréttum, blaði Félags viðskiptafræöinema, má lesa, að einn sé sá „ófögnuöur" sem yfir tslendinga dynji nú um stundir og sé hann sá „aö negrum og öörum lituðum útlendingum fjölgar sí- fellt he'r á landi". Greinarkorn þetta er i eins- konar syrpu þar sem öðru hvor er reynt aö bregða á gtens, en klaus- an er hinsvegar skrifuð af rammri alvöru, eins og lesendur geta sannfærst um. Klausan er á þessa leið: „Einn er sá ófögnuöur sem dynur yfir okkur íslendinga um þessar mundir. Hann er sá að negrum og öðrum lituðum Utlend- ingum fjölgar slfellt hér á landi. Bæði er um aB ræBa aökeypta körfuknattleiksmenn og þeirra ættingja og svo fólk, sem fær at- vinnuleyfi hér á landi. ViB þennan hdp bætast svo flóttamenn frá Austur-Aslu. Það er alkunn staðreynd að hvergi í heiminum hefur fólki af mismunandi litarhætti eða kyn- þattum tekist að bUa saman I sátt og samlyndi. Vissulega eru þeir lituBu Ut- lendingar sem hér á landi dvelj- ast, ekki margir og á meðan enn gefst tóm til þá skulum við láta víti annarra verBa okkur til varn- aðar I þessum efnum. Þvi fer fjarri aö með þessari grein sé verið að mótmæla þvi að erlendir körfuknattleiksmenn komi hingað til lands, heldur er þvf harðlega mótmælt að þeir séu svartir og um leiB bennt á aB nóg er til af hvltum erlendum körfu- boltamönnum. Er þetta kynþáttahatur kunna nU margir aBspyrja? SvariBer aB sjálfsögBu: „Nei.".Hætt er viBaB frjálslyndisgrlman falli með braki og brestum af islenskum einstaklingum þegar þeir vakna upp við þann vonda draum aö litað ftílk sé að tengjast fjöll- skyldu þeirra. ÞaB er ekkert nema sjálfsagt og eBlilegt aB öllu fólki, lituðu og ólit- uðu sé fulJkomlega heimilt aö ferðast til Islands og frá þvl. Hér er því hinsvegar mótmælt harð- lega að svertingjum og ööru lit- uöu fólki sé veitt dvalarleyfi á ís- landi til frambuðar. ftg tala nU ekki um þann barnaskap að láta sér detta I hug aB veita þessu fólki rlkisborgararétt „þaB er hneysa"." Einna merkilegast viB þessa klausu er þaB að höfundur hennar er viss um að hann fari ekki með kynþáttahatur. Hann er barsta aö boða þaö sem kynþáttum er fyrir bestu aB hans dómi: Að vera aBskildir. ÞaB heitir I SuBur-Afrlku Apartheid, Veggskúlptúr úr bronsi eftir Gerði. Á fyrsta degi Lista- hátíðar var opnuð merk myndlistarsýning á Kjar- valsstöðum og er hún gleðilegur vottur um aukið líf og þrótt sem undanfarin misseri hef ur verið að fær- ast í þessa listamiðstöð borgarinnar. Hér er um að ræða sýningu á verkum þriggja kvenna sem til- heyra hver sinni kynslóð og geta allar talist fulltrúar hins besta í íslenskri myndlist hver á sinni tíð. Þær eru Kristín Jónsdóttir (1888—1959), Gerður Helgadóttir (1928—1975) og Ragnheiður Jónsdóttir. Þetta eru stórar yfirlits- sýningar á verkum hinna tveggja fyrrnefndu, en myndröð eftir Ragnheiði sem sérstaklega er gerð fyrir Listahátíð 1980. ý Kristin. Gerður. Ragnheiður. Kristín, Gerður og Ragnheiður Liggjandi kona, terra cotta, Florens 1948 eftir Gerði. Trúöurinn Frank (t.v.) og Geir Kristjánsson rithöfundur (t.h.). Tvær myndir eftir Gerði. Kristín Kristin Jónsdóttir Utskrifaðist frá Konunglega listaháskólanum i Kaupmannahöfn árið 1916 og hélt um sina daga fjölmargar sýningar heima og erlendis Þorvaldur SkUlason skrifar m.a. um hana i sýningarskra: ,,A siðari árum hefur lands- lagslistinni hrakað verulega og þolir illa samanburð við verk fyrirrennaranna, skapandi grósku verBur sjaldan vart lengur, en andlausum eftirliking- um fer stöBugt fjölgandi. Það er þvl I hæsta máta tlmabært aB koma upp yfirlitssýningum á verkum frumherja Islenskrar myndlistar eins og Kristínar Jónsdóttur, sem er ekki aBeins meðal bestu landslagsmálara okkar, heldur málaði einnig myndir þar sem fólkið og um- hverfi þess er meginuppistaBan, að ógleymdum kyrrallfsmynd- um, máluBum af óvenjulegu öryggi og leikni. Nokkrum árum fyrir dauBa sinn skrifaði hUn grein um málaralist og þar stóðu meðal annars þessi orB: „Málverk á ekki sitt listræna gildi i sögulegu fjalli, jafnvel þó að það hafi gosið hundraB sinnum, heldur I þvi sem listamaBurinn skynjaÐi I mótivinu, hvaBa kenndir þaB snart í sál hans, Ijóðræna hrifn- ingu eBa dramatiska, allt eftir skapgerB hans". Þessi orB Kristinar varpa ljósi á þá listrænu hugsun sem verk hennar eru sprottin Ur — málverk er I eBli slnu sköpun fremur en eftirllking fyrirmyndarinnar sem hratt þvi af staB, — náttUran og máluB mynd er nefnilega tvennt ólikt, og sá sem ekki gerir sér þess grein mun aldrei skapa lista- verk sem lifir vegna lita sinna og forma, — getur ekki orðiö málari. Kristin var fæddur málari og þvi er i myndum hennar auðlegð lita, ýmist dökkra, djúpra og þróttmikilla eða mildra, bjartra og lýriskra. Þessum málverkum verður ekki lýst með orðum, þau verða aö sjást og munu verða glitrandi þáttur Islensku menn- ingarsögunnar um langan aldur". Alls eru sýnd 138 verk eftir Kristinu á sýningunni. Gerður. Gerður Helgadóttir stundaði nám I Handlða- og myndlistaskól- anum i Reykjavik 1946—48, I Listaakademíunni I Flórens 1948-^19 og siBan hjá Zadkin myndhöggvara I Parls. Bjó hUn eftir þaB I Frakklandi og Hol- landi. ViB lát hennar skrifaBi Barbara Arnason: „Ég efast um að þjóðin muni nokkurn tíma gera sér grein fyrir hve mikið hún hefur misst. Sjálf hefi ég alltaf sett hana ofar öðrum islenzkum myndhöggvurum — jafnvel miklu ofar. En hUn þurfti meiri tíma til að opna augu fólks fyrir þeirri staðreynd". Skúlptúrar Gerðar, mósaík- myndir, steindir gluggar og kirkjumunir prýða nU kirkjur og opinberar stofnanir viða um Evrópu, aðallega I Þýskalandi, Frakklandi og á tslandi. Af verk- um hennar hérlendis má minna á steinda glugga I Skálholtskirkju, Gullfoss 1923 eftir Kristinu. Fiskverkun við Eyjafjörð 1914 eftir Kristinu. Verkstjórinn með hendur I vösum meðan konurnar hamast. ....................¦¦ ..... ¦ ....... ........ . flKHgg - -__' --------.~.'.."í-»w.-.: Við Þvottaiaugarnar 1931 eftir Kristfnu. Ölafsvikurkirkju, Saurbæjar- um og veggskUlptUra I Mennta- skUlptUrar allt frá árinu 1946, lág- kirkju, Kapellu Elliheimilisins, skólanum við Hamrahlið. myndir, mósaík, steyptir gluggar Kópavogskirkju og Neskirkju, A yfirlitssýningu á verkum og steindir gluggar, skart og mósalkmyndir á TollstöBihni I GerBar aB KjarvalsstöBum eru smáhlutir, frumdrög og skissur. Reykjavik og Samvinnubankan- alls 159 nUmer. Þar eru — GFr

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.