Þjóðviljinn - 16.12.1984, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 16.12.1984, Blaðsíða 6
getin börn, þau voru á þessum tíma um tíu af hundraði. Én hver gift kona hér lagðist oftar á sæng en húsfreyjur í öðrum löndum. Það má leiða að því Jíkur, að ein helsta ástæðan sé sú að lítið var um að íslensk börn væru höfð á brjósti; við það styttist tíðatöf og móðirin varð fyrr reiðubúin til nýs getnaðar. Hér blasir við mjög undarleg og dapurleg mynd. Drjúgur hluti kvenna er af ýms- um ástæðum, ekki síst vegna gild- anieiki niður á við." I ættfræðum kemur þetta hinsvegar þannig út að furðumargir fslendingar eru af „höfðingjum" komnir! Kurr og óánœgja - Hver vill ekki verða sjálfs síns herra? segir í leikriti Brechts um Galileo. Ef við gefum okkur Ef Hússtjórnar Stéttin legði alúð á að temja og venja, bæði með Lærdómi og Lifnaði, sín Börn og Hjú, til Guðs Ótta oggóðra Siða, og framaren hún nú um stundir gjörir með Guðrækilegum Húsaga að aftra þeim frá Glæpum og Löstum, mundi eigi Kennidóms-Stéttinni svo torsækt vera, sem henni nú annars er, að fá fólk til að láta afillu og læra gott að gjöra... Og eigi mundu þá svo margir i Landinu þurfa að kenna á Refsingar vendi Veraldlegrar Valdstéttar, né að rétta Háfsinn undir Böðuls-Öxina. Sr. Björn Magnússon. Formáli að þýddri bók, Christenn Hwss- Fader edur velmeint Raadlegging til Allra Guð-hræddra Huss-fedra. andi hjúskaparskilyrða, hindrað- ur í því að eignast börn, en sá hlutinn sem er í hjónabandi dæm- ist til mjög tíðra barneigna. Þessi skipting landsmanna í „frjóa" og „ófrjóa" hefur svo ým- islegar félagslegar afleiðingar. Verulegur hluti þeirra sem fæðast er dæmur til að lækka í þjóðfé- lagslegri stöðu miðað við foreldr- ana - færast niður í stöðu vinnu- hjúa. Á máli félagsfræðinga er þetta kallað „félagslegur hreyf- þá forsendu að það sé náttúrleg hneigð hjá fólki, sem er að vaxa' upp, að brjótast undan beinum yfirráðum annarra, en þjóðfé- íagið leggur svo strangar hömlur á þá hneigð sem raun ber vitni - má ekki sjá þess merki að af slíku ástandi spretti kurr, óánægja og uppsteytur? - Það er ekki nema eðlilegt að spurt sé, en erfitt hinsvegar að gefa skýr svör. Svo mikið er víst, að við höfum engin dæmi um op- inskáan uppsteyt og samtök í lík- ingu við lágstéttarhreyfingar úti í löndum. En ýmis teikn um þetta má finna. Nefnum til dæmis þess- ar sífelldu umkvartanir yfirvalda um leti og óhlýðni vinnufólks. Að vísu er engu líkara en slíkt nöldur sé einskonar skylduþula hjá valdsmönnum á einveldisöld, en samt: Það mun ekki út í hött að túlka þessar umkvartanir sem vitnisburð um niðurbælda óá- nægju. Mörg vinnuhjú munu hafa fundið til þess, að umbun væri ekki í neinu samræmi við erf- iði, uppskeran af striti þeirra næsta lítil. En áður en nokkuð fór að slakna á því þjóðfélagsgang- virki, sem fjallað er um, var það flestum einskonar vítahringur sem mjög erfitt var að brjótast út úr - að óbreyttum framleiðslu- háttum og þjóðfélagsaðstæðum. Við metum það svo, nútíma- menn, að uppeldisviðhorf á þess- um tímum hafi fyrst og fremst einkennst af harðneskju og misk- unnarleysi. Kannski má líta svo á, að fullorðnir hafi þá naumast haft „efni" á að reyna að setja sig í spor barna. Við getum hneyksl ast á þessu, við sem tökum mið af þeim nútímahugmyndum um bernsku og uppeldi að brýnt sé að skilja þarfir barns, reyna að setja sig í þess spor. En spyrja má, hvort slík afstaða hafi ekki sem forsendu ákveðin efnahagsleg og þjóðfélagsleg skilyrði, sem sköpuðust ekki fyrr en það tíma- bil, sem ég hef athugað, var um garð gengið. ÁB skráði tílatik HiRSCHHOLMs-(g(ot/ fcetl 3í>ie Junii Ao. 1746. Jrpftuöt'^iinð^onaí. SDTajcílð, oq Únívcrfitæts-ÍBoátrnfííriC/ öf 3o(mii 3*tfien -£>*v ffncr. Skrítlur Vitið þið, lesendur góðir, hvað smáþorp er? Það er staður, þar sem ná- granninn hefur auga með kon- unni þinni fyrir þig. Hansi ók þrjá hringi umhverfis blokkina án þess að finna bíla- stæði. - Það er alltaf sama sagan með þig, hnussaði konan hans. - Það geta allir fundið sér bíla- stæði nema þú. Hann Benni sendi okkur bréf nýlega og sagðist halda upp á kvennaárið á sinn hátt. Hanp lyft- ir upp fótunum, þegar konan er að ryksuga. Maðurinn kom hlaupandi inn í svefnherbergið. Eiginkonan lá í rúminu. - Hvað eigum við að gera? hrópaði hann. - Húsið brennur! - Bjargið húsgögnunum, heyrðist úr klæðaskápnum. Frú Petrína var að ræða málin við nýgifta dóttur sína. - Já stúlka mín - nú gæti verið að þú verðir orðin móðir eftir níu mánuði... - Það er nú samt sennilegra, að þú verðir orðin amma eftir sex mánuði... Kennarinn: Vinnumaurar geta borið byrði sem er fimmtíu sinnum þyngri en þeir sjálfir. Hvaða ályktun getur maður dreg- ið af því? Jens: Að þeir hafi lélegt stétt- arfélag. - Hvers vegna eruð þér hér? spurði fangelsispresturinn. - Sjálfsmorðstilraun. - Ekki er mönnum hegnt fyrir það. - Ja, sko, ég ætlaði að gera það úti í skógi, en varð svo nervus að ég hitti dádýr... Fjölskyldan var á vetrarferða- lagi í Austurríki. Anna litla spurði pabba sinn: - Hvað þýðir „Grúss Goft"? - Eitthvað svona í líkingu við „Sæll sért þú í guðs nafni". - Þá er sannarlega munur á Austurríkismönnum og íslend- ingum. Þegar Austurríkismenn- irnir hittast, segja þeir „Gruss Goft", og þegar l'slendingarnir hittast segja þeir „Hver fjandinn, ert þú hérna líka"? |8#S VT^-ÍiW^ GLÆPUR oa- ÞYDD. SKALDVERK MARTIN ANDERSEN NEX0 DITTA FJODOR DOSTOJEVSKI GLÆPUR MANNSBARN OG REFSING GÖRAN TUNSTRÖM JÓLA ÓRATQRÍAN Göran Tunström hlaut bók- menntaverðlaun Norðurlandaráðs áriö 1984fyrirskáldsögu sínaJóta- óratórian, sem út kom i fyrra. Sviö sögunnar er heimabyggð höfund- ar i Sviþjóð, en hún teygir anga sina alla leið til Nýja-Sjálands. Líkt og smiður Jólaóratóríunnar, Bach, leikur Tunström af mikilli list á marga strengi, sem spanna allt frá myrkustu einsemd og þjáningu tii leiftrandi kátínu, og njóta blæbrigði sögunnar sin einstaklega vel í þýð- ingu Þórarins Eldjárns. Jólaóratórían verður gefin út bæði innbundin og sem UGLA. Verðkr.889- Félagsverökr.720.- UGLU-verðkr.448.- WILLIAMHEINESEN GLATAÐIR SNILLINGAR Margir telja Glataöa snillinga meistaraverk Williams Heinesen, og vist er að enginn sem les þessa bók mun geta gleymt hinum list- hneigðu sonum Korneliusar vind- hörpusmiðs og örlögum þeirra i þessu litla þorpi á eyju úti iregin- hafi. Glataöir snillingar eru eins og . stór hljómkviða, þar sem hver persóna hefur sina eigin rödd, og bera frásagnargáfu Heinesens einstaktvitni. Glataðir snillingar eru áttunda bókin í sagnasafni Williams Heine- sen i rómaðri þýðingu Þorgeirs Þorgeirssonar. Verðkr.988.- Félagsverðkr.840.— Skáldverkið mikla um Dittu, stúlkuna af stóru mannsættinni, kom fyrst út i Danmórku á árunum 1917-1921. Höfundur þess, Mar- tin Andersen Nexo, hlaut sess i heimsbókmenntasögunni fyrir áhrifamiklar lýsingar sinar á kjör- um fátækra um aldamótin og minn- isstæðar persónur bókarinnar, ekki sist Dittu sjálfa. Sagan kom fyrst út á islensku i öndvegisþýðingu Einars Braga skálds 1948-49. Af því tilefni skrif- aði HalldórStefánsson rithöfundur um bókina: „Ditta er öreigans „mater dolorosa" . . . hún, hin fá- tækasta allra, er gjöful á kærleik og umhyggju, hvernig sem að henni er búið i þeim gráa heimi, þar sem henni er markaður bás. Mannúðin er alls staðar grundvallaratriðið í skáldskapNexo." * Verðkr.1150.- Félagsverðkr.978.— Mál Svið þessarar mögnuðu sögu er Pétursborg á árunum upp úr 1860: ört vaxandi stórborg iðandi af lit- riku mannlifi. í miðdepli er einfarinn Raskolnikol, tötrum búinn stúdent með stórmennskudrauma, sem hann fyrir hvern mun vill gera að veruleika. Spennan, mannlýsing- arnar og heimssýnin sameinast um að gera Glæp og refsingu að einhverri eftirminnilegustu skáld- sögu síðaritíma. Glaspur og refsing eftir Fjodor Dostojevski er gefin út í heimsbók- menntaróð Máls og menningar. Ingibjörg Haraldsdóttir þýddi úr rússnesku. Verðkr.1170.- Félagsverðkr.995.- qefutn góðar bækut og menning - Kameldýr getur unnið í 30 daga án þess að drekka! - Er það eitthvað mikið? Blaða- maður getur drukkið í 30 daga án þess að vinna! Það var reikningstími í skólan- um og afleysingakennari sem kenndi. - Þú þarna, Ijóshærði, getur þú sagt mér hvað tvær appelsínur og þrjár appelsínur eru margar appelsínur? Sá Ijóshærði hugsaði sig um smástund. - Við höfum bara lært að reikna með eplum... Tveir menn í fjölmennu kvöld- boði ræðast við. - Frekar leiðinlegt hér, finnst yöur ekki? - Jú, mjög. - Eigum við ekki að stinga af? - Get það ekki - ég er gestgjaf- inn. - JÓLABLAÐ

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.