Þjóðviljinn - 10.06.1988, Síða 5

VIÐHORF
Sjávamtvegsstefha
Alþýðubandalagsins - hver er hún?
Kristinn H. Gunnarsson skrifar
Óvíða er sjávarútvegurinn
þýðingarmeiri en hér á Vest-
fjörðum og skyldi því engan
undra þótt við látum okkur miklu
skipta hvaða skilyrði þessari
atvinnugrein eru búin ásamt fisk-
vinnslunni. Sú stefna, sem rekin
er í sjávarútveginum, hefur af-
gerandi áhrif á vöxt og viðgang
vestfirskrar byggðar. Bæir og
kauptún af þeirri stærð, sem er á
Vestfjörðum, sækja sinn lífskraft
í sjávarútveginn, veiðar og
vinnslu. Þaðan kemur sá vaxtar-
broddur sem er þessum plássum
nauðsynlegur, og getur hvergi
annars -staðar komið. Ef kreppt
er að sjávarútveginum þá er jafn-
framt kreppt að byggðinni. Það
er ekki neinn annar atvinnuvegur
sem getur tekið við hlutverki
sjávarútvegsins. Ef launin eru lág
fyrir þessi störf, þá fer fólk úr
þessum sömu störfum, sem þýðir
í allt of mörgum tilvikum að fólk-
ið flyst burt. Ef upp er tekin
stefna, sem felur í sér samdrátt í
sókn og afla, þá þýðir það ein-
faldlega samdrátt í byggðar-
laginu, fólksfækkun, nema hugs-
að sé fyrir því að skapa önnur
störf í staðinn.
Kvótakerfið kom að vonum
' róti á hugi Vestfirðinga, því það
kerfi er skömmtunarkerfi, sem
hafði það markmið að hver og
einn veiddi minna en áður var,
því takmörkuðu magni þurfti að
skipta milli margra. En kvóta-
kerfið snerist upp í að vera sölu-
kerfi á aðgang að miðunum með
augljósum takmörkunum fyrir
tiltölulega fámenn byggðarlög og
svipti auk þess Vestfirðinga for-
skoti því, sem þeir hafa haft
vegna nálægðarinnar við gjöful
fiskimið.
Stefnumörkunin
í desember sl.
Um kvótakerfið hafa verið
harðar deilur m.a. innan Alþýðu-
bandalagsins, þar sem Vestfirð-
ingar tóku eindregna afstöðu
gegn kvótakerfinu. En við vorum
í minnihluta og gátum ekki vænst
þess að sjónarmið okkar yrðu of-
aná. Eftir miklar umræður innan
flokksins varð samkomulag um
fiskveiðistefnu í desember síð-
astliðnum. Sú stefna er alls ekki
stefna okkar Vestfirðinga, en
engu að síður tekið verulegt tillit
til okkar sjónarmiða og annarra,
sem höfðu svipaðar áherslur. Ef
menn ætla sér að vera í pólitískri
hreyfingu, sem starfar á lands-
vísu, er nauðsynlegt að fylkja
mönnum saman bak við sam-
eiginlega niðurstöðu til þess að
ná árangri.
í þessari stefnu flokksins er
undirstrikað að fiskistofnarnir
eru ævarandi sameign allra ís-
lendinga, þar sem grundvallar-
atriði fiskveiðistjórnar verður að
vera hinn sameiginlegi eignar-
réttur þjóðarinnar á auðlindum
hafsins. Þar með er hafnað þeirri
grundvallarhugmynd kvótakerf-
isins að réttur til að fiska sé eign
fárra og gangi í arf og sé þar að
auki framseljanlegur og þar með
söluvara. Þá eru í fiskveiðistefnu
Alþýðubandalagsins ákvæði sem
eiga að tryggja byggðarlagi rétt til
sjósóknar og koma í veg fyrir
stórfelldan flutning á þeim rétti
með t.d. sölu. Það er gert þannig
að einungis Vs veiðiheimildanna
er úthlutað beint á skip, en % er
úthlutað til byggðarlaga, síðan er
þeim hluta skipt milli skipa í
byggðarlaginu í hlutfalli við
veiðiheimildir þeirra. Við á-
kvörðun á þeim hluta, sem út-
hlutað er á byggðarlagið, er tekið
mið af því að hluta til hvert
samanlagt afla- og sóknarmark
skipa í byggðarlaginu var að með-
altali árin 1984-1986. Þessi regla
færir þeim byggðarlögum aftur
kvóta, sem hafa misst verulegan
kvóta vegna sölu á skipum.
Þá fylgir einungis sá þriðjung-
ur, sem úthlutað er beint til út-
gerðar, skipi við sölu úr byggðar-
laginu en % hlutarnir verða eftir í
plássinu. Með þessu er verið að
tryggja hag íbúa byggðarlagsins,
auk þess sem óeðlilegt verð á
fiskiskipum ætti að vera úr sög-
unni. Þá eru ákvæði sem tryggja
eiga að nýir rekstraraðilar geti
haslað sér völl við útgerð og fisk-
vinnslu og að unnt verði að
leiðrétta hag einstakra byggðar-
laga. Ýms önnur ákvæði í þessari
stefnu Alþýðubandalagsins eru
athyglisverð, svo sem ákvæði um
að leggja útflutningsgjald á fisk,
sem fluttur er út óunninn, og
verja því til rannsókna og þróun-
arstarfsemi í sjávarútvegi. Vert
er að geta þess að sérstaklega er
tekið fram að hvert svæði njóti
aðstöðu vegna nálægðar við fiski-
mið og að núverandi útgerð og
fiskvinnslu verði tryggður réttur
á heimaslóð. Þetta er sett inn til
þess að tryggja búsetu um allt
land og eðlilega byggðaþróun.
Ný stefna:
Uppboðssósíalismi?
Hér er að mínu viti um ásættan-
lega stefnu að ræða, sem ekki að-
eins Alþýðubandalagið á Vest-
fjörðum, heldur einnig
Vestfirðingar almennt eiga að
geta fylkt sér á bak við. Og ég veit
ekki annað en að almenn sam-
staða sé um hana innan flokksins.
Því verð ég að játa að það kom
mér algerlega á óvart að formað-
ur flokksins skyldi kasta fram
gerólíkum hugmyndum í maí-
byrjun, aðeins fimm mánuðum
eftir að gengið var frá fiskveiðist-
efnunni sem flokksstefnu.
Þessar tillögur koma fram í
greinargerð formannsins um
efnahagsmál, sem rækilega hefur
verið kynnt í fjölmiðlum. Þar er
lagt til að koma á í áföngum út-
boðskerfi á hluta af þeim veiði-
leyfum, sem eru til ráðstöfunar
innan hvers byggðasvæðis og
skapa þannig grundvöll til að
verðleggja arðinn af ráðstöfunar-
réttinum. Þessar tillögur ganga
ekki aðeins á skjön við nýsam-
þykkta fiskveiðistefnu flokksins
heldur þvert á hana. Með þessu
er vakinn upp draugur, sem
kveðinn var niður í desember sl.
Fiskveiðistefna Alþýðubanda-
lagsins gengur út á það að fiskur-
inn í sjónum og rétturinn til þess
að sækja hann sé ekki söluvara,
eins og hlutabréf í stórfyrirtæki,
heldur skýrt tekið fram að fisk-
veiðistefnan eigi að grundvallast
á því að fiskistofnarnir eru sam-
eign þjóðarinnar. Annað grund-
vallaratriðið er að tryggja vinnu í
fiskvinnslu, standa vörð um at-
vinnuöryggi launafólks. Uppboð
á veiðileyfum gerir það ekki.
Uppboð á veiðileyfum er í raun
uppboð á störfum fiskvinnslu-
fólks, nema salan sé einungis
innan byggðarlagsins. Og hver er
tilgangurinn með því? í hug-
myndum formannsins er gert ráð
fyrir að veiðileyfin verði seld úr
byggðasvæðinu, svo ekki er það
tilgangurinn. Reyndar er þetta í
fyrsta sinn sem ég sé orðið
byggðasvæði, og þar sem það er
ekki skilgreint er erfitt að átta sig
á því hvað átt er við.
Næsti möguleiki er að veiði-
leyfin verði seld úr einu byggðar-
lagi til annars og markmiðið er,
samkvæmt hugmyndunum, að
búa til tekjustofn fyrir það byggð-
arlag sem selur. Slíkt hlýtur að
leiða af sér að fámennari byggð-
arlögin standi höllum fæti í slíku
markaðskerfi og leiðir væntan-
lega til þess að stóru byggðar-
lögin verða stærri og þau litlu
minni, og það gengur þvert á þá
stefnu að tryggja búsetu um allt
land. Ég á erfitt með að sjá sósíal-
ismann í því að taka sameiginlega
auðlind þjóðarinnar og selja
hana hæstbjóðanda.
Það er fleira í umræddri
greinargerð, þar sem komið er að
sjávarútvegsmálum, sem þyrfti
að hugsa betur, áður en því er
slegið upp fyrir fjölmiðla. Tillaga
um nýja söluskipan á fiski er ein
þeirra. Þar er gert að skilyrði að
allur fiskur sé seldur, verðlagður
og viktaður áður en hann er seld-
ur úr landi. Með þessu er skipum
og bátum, sem fiska í siglingu,
gert að sigla í land áður er siglt er
út, landa öllum afla upp úr
skipinu, vikta hann og setja
fiskinn svo í skipið aftur. Svona
vitleysu þýðir ekki að bera á borð
fyrir sjómenn. Þá er hreinlegra
að banna útflutning á ferskfiski
nema í gámum.
Þá er að finna tillögur, sem mér
sýnist fela í sér að opna fiskút-
flutning fyrir hvern sem er, með
litlum skilyrðum og jafnframt
dóm yfir núverandi skipan mála.
Þetta er nauðsynlegt að ræða
innan flokksins áður en slíkur
dómur er felldur og ég vil benda
formanninum á að svipast um í
sínu kjördæmi. Þar mun hann sjá
dæmi um fiskvinnslufyrirtæki
sem farið hafa á hausinn við það
að skipta við ævintýramenn í út-
flutningi. Og þar mun hann sjá
verkafólk sem stendur í ströngu
við að fá greidd launin sín hjá
slíkum gjaldþrota fyrirtækjum.
Við Vestfirðingar gengum til
samkomulags um fiskveiðistefnu
flokksins í trausti þess að menn
stæðu við hana og ef menn vildu
gera breytingar á henni yrði það
gert á sama vettvangi og með
sömu vinnubrögðum. Það gengur
ekki að formaður flokksins kasti
fram grundvallarbreytingum á
fiskveiðistefnu flokksins án þess
að þess sé kostur að ræða þær í
stofnunum flokksins og afgreiða
þær þar, áður en tillögurnar eru
gerðar að fjölmiðlafóðri.
Vestfirðingum er ekki sama
hvaða fiskveiðistefna er rekin í
nafni flokksins. Sjávarútvegur er
grundvöllur byggðar á Vestfjörð-
um og auk þess er einfaldlega æt-
last til þess í flokki sem Alþýðu-
bandalaginu að flokksmenn geti
haft áhrif á stefnumótun mála.
En að lokum vil ég vekja at-
hygli á því að sjávarútvegstillögur
formannsins hafa enga umræðu
fengið, ekki einu sinni í sjálfu
málgagninu. Getur það verið að
þessar tillögur séu stefna flokks-
ins? Ég vil leyfa mér að kalla eftir
viðbrögðum við þessari nýju fisk-
veiðipólitík. Því verður ekki trú-
að að flokksmenn hafi þegar
gleymt fiskveiðistefnunni frá því í
desember síðastliðnum.
Kristinn H. Gunnarsson
Krlstinn H. Gunnarsson er
formaður Verslunarmannafélags
Bolungarvíkur. Hann skipaðl efsta
sæti frambo&sllsta Alþý&ubanda-
lagsins á Vestfjör&um við sí&ustu
alþingiskosningar.
}yAnnað grundvallaratriði erað tryggja
vinnu ífiskvinnslu, standa vörð um
atvinnuöryggi launafólks. Uppboð á
veiðileyfum gerirþað ekki. Uppboð á
veiðileyfum er í raun uppboð á störfum
fiskvinnslufólks, nema salan sé einungis
innan byggðarlagsins. Og hver er
tilgangurinn með því?“
Föstudagur 10. júní 1988 ÞJÓÐVILJINN - SÍÐA 5.