Dagblaðið Vísir - DV - 19.06.1996, Blaðsíða 13

MIÐVIKUDAGUR 19. JÚNÍ 1996
13
Fræðslustarf og
tóbaksforvarnir
„Sem betur fer er mörgum umhugaö um að sporna við því að börn og ung-
lingar byrji að reykja og mikið hefur áunnist," segir Hrund m.a. í greininni.
Á sl. skólaári
heimsóttu fræðslu-
fulltrúar Krabba-
meinsfélagsins
tæplega 18.000
nemendur á aldr-
inum 11-16 ára í
grunnskólum
landsins, um er að
ræða 84% allra
nemenda á landinu
í þessum aldurs-
hópi. Áherslur
fræðslustarfsins
eru á fyrsta stigs
forvömum sem
miða að þvi að fá
sem flesta til þess
að byrja aldrei að
nota tóbak. Þær fel-
ast í fræðslu um af-
leiðingar tóbaks-
neyslu bæði líkam-
legar, andlegar og
félagslegar og hverjir hafi áhrif á
tóbaksneysluna. Þar með er fjallað
um tóbaksframleiðendur og mark-
aðssetningu þeirra. Með beinum og
ekki síst óbeinum auglýsingum
hafa þeir gífurleg áhrif á viðhorfa-
myndun almennings. Þegar nem-
endur eru spurðir um óbeinar aug-
lýsingar minnast þeir flestir á bíó-
myndir.
Þúsundir tóbaksauglýsinga
á ári í bíó?
Sé haldið áfram að spyrja um
fjölda bíómynda sem þau horfi á
árlega kemur svarið ekki hiklaust.
Eftir umhugsunarfrest heyrist oft
að lágmarkið sé ein á
dag. Ekki eru fyrirliggj-
andi neinar tölur um
þetta en ef við hugleið-
um hversu oft sé reykt í
hverri mynd, hvað eru
þá margar óbeinar tó-
baksauglýsingar að með-
altali í hverri kvik-
mynd? Getur það verið
að börn sjái þúsundir
óbeinna tóbaksauglýs-
inga á ári hverju í bíó-
myndum? Fróðlegt væri
að kanna það og bera
saman milli ára en vitað
er að þessi markaðssetn-
ing hefur verið i
stöðugri sókn.
Reykingar í bíó-
myndum aukast
Ekki hefur dregið úr
reykingum í bandarískum bió-
myndum þó að reykingamönnum
hafi mikið fækkað í Bandaríkjun-
um eða um nærri tuttugu af
hundraði síðastliðna tvo áratugi.
Reykingar hafa þvert á móti auk-
ist í kvikmyndum og tvöfaldast
hjá ungu fólki á hvíta tjaldinu.
57% vel stæðra
Bandaríkja-
manna reykja á
tjaldinu þó ein-
ungis 19% þeirra
reyki í raunveru-
leikanum. Fram-
leiðendur kvik-
mynda fá mikið
fé fyrir að gera
reykingar eftir-
sóknarverðar með því að láta aðal-
leikarana og stundum bara alla
reykja í tíma og ótíma. Og hverjir
eru það sem horfa mest á bíó-
myndir?
Margt hefur áhrif á hvort ung-
lingur byrjar að reykja: Kann hann
að segja nei? Hefur hann tekið
ákvörðun um að reykja ekki? Er
reykt i vinahópnum eða eru vinim-
ir hliðhollir reykingum? Hefur
unglingnum verið boðið tóbak og
er auðvelt að nálgast það? Hver eru
viðhorf og vitneskja unglingsins
um reykingar? Hvernig eru tengsl
unglingsins við vini og skóla?
Reykja foreldrar eða nánustu fjöl-
skyldumeðlimir? Þetta sem er hér
að framan er talið hafa mesta for-
spárgildi um hvort unglingur byrj-
ar að reykja (erlendar rannsóknir)
og það geíúr augaleið að markaðs-
setning tóbaksframleiðenda hefur
gífurleg áhrif á þessa þætti.
Forvarnir hafa
dregið úr reykingum
Sem betur fer er mörgum um-
hugað um að sporna við því að
börn og unglingar byrji að reykja
og mikið hefur áunnist. Róttæk
breyting hefur oröið á hlutfalli
reykingamanna siðastliðin tutt-
ugu ár til hins betra. Árið 1974
reykti því næst íjórði hver ung-
lingur á aldrinum 12-16 ára dag-
lega. Árið 1994 reykti einn af
hverjum tólf í sama aldurshópi.
Ástandið var enn betra 1990 þegar
hlutfallið var enn lægra eða einn
af hverjum sextán og áríðandi er
að fá skýringu á þessari aukningu.
Margt má nefna fyrir utan aukna
markaðssetningu, s.s. aukna
áfengis- og snuffneyslu (finkornótt
nef- og munntóbak sem bannað
verður að flytja inn fljótlega) þó
erfitt sé að sanna orsakasamband
með óyggjandi hætti.
Krabbameinsfélagið hefur starf-
að skipulega að tóbaksforvörnum
með börnum og unglingum síðast-
liðin tuttugu ár. Tilverunámsefnið
sem víða er kennt til að auka lífs-
leikni grunnskólanemenda fjallar
einnig um tóbaksvarnir. En betur
má ef duga skal og efla þarf þá
starfsemi sem fyrir er og auka
hana. En ekki síst þurfa sem flest-
ir að hafa áhuga á tóbaksvörnum
og rækta sinn garð því að nóg er
um öfl sem gæta hagsmuna tó-
baksframleiðenda.
Hrund Sigurbjörnsdóttir
Kjallarinn
Hrund
Sigurbjörnsdóttir
fulltr. hjá Krabbameins-
félaginu
Framleiöendur kvikmynda fá mikið fé
fyrir aö gera reykingar eftirsóknarverö-
ar með því að láta aðalleikarana og
stundum bara alla reykja í tíma og
ótíma. Og hverjir eru það sem horfa
mest á bíómyndir?"
Háskóli þjóðarinnar
- en Hollvinasamtök hverra?
Þessa dagana er verið að gera
stórátak til að afla Háskóla íslands
hollvina. Spurningarnar vakna
víða; hvað eru hollvinir og hvað
eiga hollvinir að gera? Þessu er
auðsvarað. Að sjálfsögðu erum við
öll hollvinir Háskóla íslands í lífi
okkar og starfi.
Háskólastarfsemi er í meginatr-
iðum tvíþætt; fræðsla og rann-
sóknir. Hvort tveggja skilar sér út
í þjóðfélagið, beint og óbeint. Við
sem byggjum þetta land erum því
öll neytendur afurða Háskólans og
hlýtur að vera annt um gæði
þeirra. Nú gefst okkur gullið tæki-
færi til að staðfesta og rækta um-
hyggju okkar fyrir Háskóla ís-
lands með því að ganga í Hollvina-
samtökin. Þannig fáum við aukna
vitneskju um það sem fram fer
innan dyra í húsunum á Melun-
um, í Vatnsmýrinni, á Landspít-
alalóðinni, Keldum og öllum hin-
um stöðunum sem Háskólinn
byggir. Við fáum ekki síður gullið
tækifæri til þess að beita áhrifum
okkar og koma hugmyndum á
framfæri.
Hverjir geta gerst hollvinir?
Eins og ég sagði erum við auð-
vitað öll að meira eða minna leyti
hollvinir Háskólans - við þurfum
bara að staðfesta það með inn-
göngu í samtökin - sem eru öllum
opin.
íslendingar hafa borið gæfu til
þess að stofna ekki til háskóla-
kennslu í öðrum greinum en þeim
sem hægt er að sinna vel, þannig
að nemendur séu
í stakk búnir til
að takast á við
launastörf eða
t.d. framhalds-
nám við erlenda
háskóla. Sakir
þessa eigum við
fjöldann allan af
háskólamennt-
uðu fólki, sem er
brautskráð frá erlendum skólum,
en skilar starfi sínu hér. Þetta fólk
vill og þarf að fylgjast með i sínum
greinum, miðla þekkingu sinni og
reynslu og sýna Háskóla íslands
hollustu. Hvað er þvi eðlilegra en
að þetta fólk geti gerst virkir holl-
vinir Háskóla íslands?
Hollvinasamtökin, og ekki síst
hollvinafélög deilda, eru vettvang-
ur þar sem mætist fagfólk innan
og utan skólans, stúdentar og
áhugafólk. Grundvöllurinn er op-
inn, straumarnir liggja frá Háskól-
anum út í þjóðlifið og frá þjóðlíf-
inu inn í skólann. Verkþekking
mætir kenningum, eldri kynslóðir
yngri - frjókornum
er sáð innan vallar og
utan.
Sem foreldri þekki
ég þörfina fyrir að
geta hugsað til barn-
anna minna í „réttu“
umhverfi. Hér hafa
Hollvinasamtökin og
hollvinafélögin enn
einu hlutverki að
gegna. Foreldrar geta
fylgst sjálfstætt með
því sem er að gerast í
háskóladeildum af-
komendanna, látið
gott af sér leiða og
veitt aðhald.
Tengsl við gamla
skólann
Ekki má gleyma
þeim stóra hópi fólks
sem útskrifast hefur
frá Háskóla íslands og vill halda
tengslum við sinn gamla skóla, að
ekki sé minnst á gamla félaga.
Fyrrverandi nemendur Háskólans
hafa að sjálfsögðu sömu hagsmuna
að gæta og aðrir íslendingar, há-
skólamenn, verkmenn og foreldr-
ar. Þeir hafa hins vegar að auki
tilfinningatengslin og tækifærin
til þess að halda upp á útskrift-
arafmæli og styðja við bakið á
sinni gömlu deild. Við íslendingar
höfum lengi stært okkur af al-
mennri reynslu og þekkingu á at-
vinnulífinu, sem fyrst og fremst á
rætur í atvinnuþátt-
töku skólafólks. Ekki
er einsýnt að vinnu
barna og ungmenna
verði sama veg farið
framvegis og hingað
til. Við getum þvi
þurft að leita að nýj-
um stöðum fyrir
stefnumót atvinnulífs,
fræðslu og vísinda.
Þar eru Hollvinasam-
tökinn álitlegur kost-
ur.
Lokaorð
Það þarf enginn að
ganga að því
gruflandi að Háskóli
íslands býr á margán
hátt við þröngan
kost. Sú þekking sem
þar er varðveitt og
framleidd er forsenda velfarnaðar
þjóðarinnar og verður því að hafa
örugga tilvist - sem er á ábyrgð
okkar allra. Því hvet ég þjóðina til
að nýta sér þann mótsstað sem
Hollvinasamtök Háskóla íslands
eru - til að fylgjast með, gagnrýna,
styrkja og njóta ávaxtanna.
Sigríður Stefánsdóttir, fram-
kvæmdastjóri Hollvinasamtaka
Háskóla Islands
Sigríður Stefánsdóttir
„Því hvet ég þjóðina til að nýta sér
þann mótsstað sem Hollvinasamtök
Háskóla íslands eru - til að fylgjast
með, gagnrýna, styrkja og njóta
ávaxtanna.“
Kjallarinn
Sigríður
Stefánsdóttir
framkvæmdastjóri.
Hollvinasamtaka HÍ
Með og
á móti
Rafbúnaður á knattspyrnu-
mörk.
Ingi Sigurösson
knattspy mu maöu r.
Af hinu góða
„Mér finnst
að menn eigi
að lita á mögu-
leikana þess
að setja slíkan
búnað í mörk-
in sem sker úr
um vafaatriði.
Nú eru menn
farnir að úr-
skurða um
refsingar þegar
dómarinn sér ekki eitthvað í
leiknum en atvikið sést á mynd-
bandsupptökum eins og gert var
í máli Slobodan Milisic hjá
Leiftri sem dæmdur var í þriggja
leikja. Ef menn ætla að taka einn
þátt út, þ.e.a.s. með refsingar
leikmanna, þá verða menn að
fara að líta á málið í víðara sam-
hengi og reyna þá að bæta þetta
á fleiri sviðum. Þessi mál geta
verið mjög erfið fyrir lið sem
lenda í þessu eins og sást í leik
Leiftursmanna gegn ÍBV og það
sama er að segja um mark Rúm-
ena. Menn ættu að koma upp ein-
hverjum búnaði sem dómarinn
gæti litið til strax um leið og
vafaatriðið á sér stað. Menn eru
að gjalda fyrir að skora glæsileg
mörk. Úrskurðarvaldið ætti að
vera enn þá hjá dómaranum og á
ekki að taka það af honum en
yrði ekki þægilegt fyrir hann að
geta dregið úr sínum mannlegu
mistökum? Ég sé ekkert óeðlilegt
við það ef hann gæti notast við
aðstoð af slíkum búnaði og ætti
að koma þessu upp þá i öllum
deildum og yrði það af hinu
góða.“
Engin leiö aö
sanna
„Ég er búinn
að skoða þetta
mark sem
Rúmenarnir
skoruðu í
leiknum gegn
Búlgaríu og
staðsetningin á
línuverðinum
er hárrétt í öllu
leyti. Horn-
spyrna er tekin
og hann fylgir öftustu vörninni
og þegar skotið kemur er útilok-
að fyrir hann að vera kominn á
endalinuna sem er eini staður-
inn þar sem var hægt að sjá bolt-
ann lenda fyrir innan línuna.
Það er ekki hægt að áfellast hann
að neinu leyti né dómarann i
þessu erfiða máli. Ég sé ekki
hvernig hægt er að leysa þetta
mál og hvaö varðar þessa nema
sem Rúmenar vilja setja í mark-
ið, líkt og í íshokkí, þá er ég á
móti svoleiðis hlutum. Ég á ógur-
lega bágt með að trúa því að
þessi vélvæðing eigi eftir að
verða knattspyrnunni til fram-
dráttar í framtíðinni. Ergelsi
Rúmena er að sjálfsögðu skiljan-
legt en var ekki glæsilegt mark
líka dæmt af Hristo Stoichkov í
leik Búlgara og Spánverja þegar
það sást greinilega að hann var
ekki rangstæður? Svona er fót-
boltinn, stundum færðu eitthvað
sem þú átt skilið og stundum
ekki. Þegar upp er staðið held ég
að menn standi á sléttu og hvað
varðar mark Englendinga í HM
1966 þegar svipað atvik átti sér
stað í úrslitaleik Þjóðverja og
Englendinga þegar Geoff Hurst
skaut boltanum í slána og hann
datt síðan niður og dómarinn og
línuvörðurinn í þeim leik
dæmdu það sem mark en það er
engin leið aö afsanna það né
sanna.“
-JGG
Gylfi Orrason
knattspyrnudom-
ari.