Dagblaðið Vísir - DV - 23.12.2002, Blaðsíða 19

Dagblaðið Vísir - DV - 23.12.2002, Blaðsíða 19
MÁNUDAGUR 23. DESEMBER 2002 19 I>V Menning Ameríkuljóð Þar sem ljóðabókum virðist fækka með hverju árinu er þess vart að vænta að mikil umsvif séu í ljóðaþýðingum því ef útgefendur eru tregir til að gefa út frumsamd- ar Ijóðabækur eykst sú tregða margfalt þegar kemur að ljóðaþýðing- um. Þessa má sjá merki í Bókatíðindum 2002 því þar eru tilgreindar þrjár þýðingar, ein úr dönsku og tvær eftir bandarísk skáld. Við þetta má bæta einkaframtaki Einars Braga skálds og þýðing- um hans á ljóðum Sama. Er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu? Því skal ég láta ósvarað þó sjálfur sé haldinn þeirri barnatrú að ljóðið rati til sinna. En athyglisvert er að bandarísku þýðing- arnar eru á ljóðum skálda sem talin hafa verið amerískust allra þó ólík séu, þeirra Walts Whitmans og Williams Carlos Williams. Eru hér einhver tengsl við þann gífurlega áhuga sem nú virðist vera á Vesturheimi? Um Whitman skal aðeins sagt að nú endurútgefur Bjartur þýðingu Sigurðar A. Magnússonar á Söngnum um sjálfan mig, en Árni rbsen sendir nú frá sér síðara bindi þýðinga sinna á ljóðum Carlos Williams, Myndir frá Brueghel. Fyrra bindið, Rauðu hjólbörurnar og fleiri ljóð, kom út 1997. William Carlos Williams fæddist 1883 í bænum Rutherford í New Jersey og þar settist hann að og starfaði alla sína starfsævi sem heimilislæknir en var jafnframt afkastamikið ljóðskáld. Á náms- árum sínum komst hann í kynni við Ezra Pound og kenningar „imaginistanna" sem lögðu áherslu á að myndmálið skyldi vera skýrt og tært en ekki hlaðið dulúð og táknum að hætti „symbolista". Sú afstaða einkenndi ljóð Williams alla tíð þó að þeir Pound hafi á seinni árum verið hjartanlega sammála um að vera ætíð ósammála um flesta hluti. Þeim ágreiningi gerði þýðandinn Árni Ib- sen ágæt skil i leikriti fyrir nokkrum árum. Þeg- ar Williams tók að fara sínar eigin leiðir í skáld- Bókmenntir Ami Ibsen Natinn og nákvæmur þýðandi. skapnum voru þær ekki sist fólgnar í því að hann taldi landa sína, og þá einkum þá stóru spámenn Elliot og Pound, um of halla undir evrópsk menn- ingaráhrif. Markmið bandarískra skálda væri að mati Williams að skapa sérameríska ljóðlist. Þess tók líka brátt að gæta bæði í yrkisefnum sem flest fjölluðu um daglegt líf og hversdagslega við- burði á heimaslóðum skáldsins og í bragarhátt- um Bókmenntir Williams vildi færa braginn sem næst daglegu tali og tileinkaði sér þannig á því skeiði sem þetta þýðingakver fjallar um þriggja þrepa lín- una, óreglulegan brag þar sem hendingarnar taka jafnlangan tíma í flutningi. Þessa brags gæt- ir einkum í lengri ljóðum hans en svipuðum bragreglum hafði hann komið sér upp í styttri ljóðum. Þessi sérviska hans og andóf gegn ríkj- andi tísku varð til þess að Williams allt að því gleymdist um tíma en vegur hans fór síðan vax- andi á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar og skáldskapur hans lofsunginn úr mörgum áttum, jafnt af bítnikk- um sem prófessora- skáldum. Þó ljóð Williams virð- ist næsta einfóld og auð- skilin eru þau furðu erf- ið í þýðingu. Veldur þar mestu áhersla hans á hljóminn sem vart verð- ur endurtekinn á öðrum málum svo vel sé. Miðað við það eru þýðingar Árna Ibsen vel af hendi leystar. Árni er natinn og nákvæmur þýðandi, jafnvel stundum um of, svo sem í titli bókarinn- ar sem auk þess er heiti síðustu bókar skáldsins og heiti á ljóðaflokk, þar hefði ég kunnað betur við að segja Myndir Brueghels eða Myndir eftir Brueghel; forsetn- ingin „frá" tekur um of mið af enskunni. Best þykir mér þýðanda takast upp í ljóðaflokkn- um Myndir frá Brueghel og styttri ljóðunum svo sem „Hvirfilvindinum": Tréð lagðisí á bílskúrsþakið teygði úr sér og sagöi: Þú átt þér himnaríki, faröu þangað. Lengri ljóðin með þrískiptu línunni hafa reynst erfiðari viðfangs sem þó er fremur sök skáldsins en þýðandans því í þeim rambar Willi- ams tíðum einstigi milli leirburðar og skáldsnilli sem fáum gefst að feta. En þó að tína mætti til nokkur vafaatriði er mikill fengur að þessum þýðingum og megi þær verða til að fleiri fylgi á eftir, hvort sem er frá Vesturheimi eða óðrum heimshornum. Geirlaugur Magnússon William Carlos Williams: Myndir frá Brueghel. Árni Ibsen þýddi og ritaöi eftirmála. Bjartur 2002. Sálfræði alþýðunnar Greinasafnið Ur manna minnum skoðar þjóðsögur og ævintýri frá öllum hugsanlegum hliðum Út er komið hjá Heimskringlu, há skólaforlagi Máls og menningar, greinasafnið Úr manna minnum sem Haraldur Bessason og Baldur Hafstað ritstýra. í bókinni eru 28 greinar um islenskar þjóðsögur eftir jafnmarga 'fræðimenn og auk þess skrár yfir mannanöfn og atriðisorð. Þjóðsögur hafa um aldir ver ið ein eftirlætisafþreying fólks auk þess sem þær hafa lið- sinnt manninum í hversdags- legu amstri hans, dagdraum- um og umgengni við sam- ferðamenn og náttúru. Jafnvel hafa þær náð til samfélagsvanda sem erfitt er að ræða á venjubund inn hátt, til dæmis heim- ilisofbeldis og haturs milli foreldra og barna. Gerir Baldur Hafstað stuttlega grein fyrir muninum á þjóðsög- um og goðsógum í Inngangsorðum sín- um þannig að goð sögur „hjálpi manninum að takast á við hinstu rök og skýra hið óskýranlega" en þjóðsögur og ævintýri fjalli um hversdagslegri vanda mannsins á jörðinni. í sömu Inngangsorðum fjallar Baldur vítt og breitt um þjóðsögur, söfnunarsögu þeirra, hug- takanotkun og undirflokka. Hann ræðir þróun- ina sem ævintýrin tóku úr munnlegri geymd í bókævintýri og bendir á að víxlverkun rithefð- _ar og munnlegrar heföar hafi að líkind- um sett meiri svip á íslenskar þjóðsögur en almennt gerist. Hann ræðir dulda merk- ingu ævin- týra og uppeldis- hlutverk þeirra, m.a. með tilvísun til verka sál- fræðingsins og geðlæknis- ins Brunos Bettelheims sem reyndi að vinna úr vanda tilfinningaheftra barna með því að styðjast við ævin- týri. í stað þess að ræða við börnin um vanda þeirra beint talaði hann um vand- ann sem persónur æv- intýranna stóðu frammi fyrir. Það gat hjálpað skjólstæðingum hans að leysa úr eigin vanda að sjá lausn á vanda söguhetjanna. í kringum þjóðsögur hefur myndast víðáttu- mikið fræðasvið sem hefur ekki síst þróast út frá rannsóknum á einstökum minnum sem birtast í þjóðsögum ólíkra menningarsvæða. Lögmál munnlegrar frásagnarlistar og samspil ritmáls og munnmennta kemur einnig mjög við sögu rannsóknanna, ásamt flokkun þjóðsagna og skyldleika við aðrar tegundir frásagna og bókmennta. Höfundarnir i þessari bók fjalla um þjóðsögur hver með sínum hætti. Til dæm- is má nefna að Ármann Jakobsson fjallar um marbendla og aðra sæbúa undir titlinum „Hættulegur hlátur", Eysteinn Þorvaldsson fjallar um þjóðsagnaminni í samtíðarsögum, einkum smásögum Þórarins Eldjárns og Gyrð- is Eliassonar, Terry Gunnell fjallar um innrás óvætta á jólum á íslenska sveitabæi, Hannes Pétursson gluggar í „gerviþjóðsöguna" Valtý á grænni treyju, Katrín Jakobsdóttir kannar ís- lenskar útilegumannasögur út frá sjónarhorni sögumanna, Kristján Kristjánsson fjallar um þjóðsögurnar og manneðlið, María Anna Þor- steinsdóttir ræðir álfkonuna í þjóðsögum frá 18. öld sem fyrirmynd íslenskra nútímakvenna í greininni „Átjándu aldar jafnrétti í álfheim- um", Ólína Þorvarðardóttir skoðar myndbirt- ingu djöfulsins í nokkrum íslenskum heimild- um og Valdimar Tr. Hafstein athugar græn- lenskar sagnir af samskiptum við norræna menn á miðöldum. Aðrir höfundar efnis í þessari gagnmerku og nytsömu bók eru Bo Almquist, Ásdís R. Magn- úsdóttir, Bragi Guðmundsson, Michael Chesnutt, Einar G. Pétursson, Gísli Sigurðsson, Haraldur Bessason, Heimir Pálsson, Helgi Hall- grímsson, Hermann Pálsson, Kristín Unn- steinsdóttir, Margrét Eggertsdóttir, Matthías Viðar Sæmundsson, Páll Lýðsson, Rakel Páls- dóttir, Rósa Þorstelnsdóttir, Sverrir Jakobsson og Þórir Haraldsson. Maria með Jesúbarnið Mynd eftir Kristínu Gunnlaugsdóttur. Bráðum koma... Þegar lesendur sjá þetta síðasta blað áður en jólahelgin gengur I garð hefur skötuilmurinn lagst yfir borg og bý í samræmi við þá venju Islendinga að borða skemmdan mat, eins og gárung- arnir segja. Sjálfur snæddi umsjónar- maður skötu í annað sinn (og fyrsta sinn af eigin hvötum) í fyrra og þurfti svo mikla hjálp við að kyngja síðustu bitunum að stórsá á honum í beinni hjá Agli Helgasyni eftir hádegið. í ár verður samt gerð önnur tilraun. Þeir sem heima sitja í dag hlusta sjálfsagt allir á jólakveðjur á Rás 1 sem hefjast kl. 13. Lesturinn stendur fram til miðnættis en inn á milli eru leikin jólalög frá ýmsum löndum fyrir þá sem enn eru að skreyta, pakka inn og leggja siðustu hönd á jólaundirbúninginn. Þrír tenórar I dag, kl. 17.30, verður safnast saman á Hlemmi og lagt af stað kl. 18 í friðargöngu niður Laugaveg að venju. Það er alltaf hátiðlegt að finna þennan sameigin- lega friðaranda rísa upp frá mann- fjöldanum, taka undir jólasálmana og sjá bjarmann í augum barnanna í göngunni. Eftir gönguna ættu menn að hinkra í bænum því kl. 19.30 verða tenórarnir þrir með glæsilega tónleika á svölum Húss málarans, eða kaffihússins Sólon, á horni Bankastrætis og Ingólfsstrætis, í boði Reykjavíkurborgar. Ef einhver er í vafa eru tenórarnir þrír þeir Jóhann Friðgeir Valdimarsson, Snorri Wium og Þorgeir Andrésson. Með þeim leikur Steinunn Birna Ragnarsdóttir á píanó. Dagskráin verður að sjálfsögðu hátíðleg og tileinkuð jólunum að hluta. Þeir sem ekki komast í bæinn geta notið undursamlegs jólasöngs á jóla- diski Mótettukórs Hallgrímskirkju sem Jóhann Friðgeir tekur undir og heitir Lýs, milda stjarna. Á honum er efnis- skrá sem flutt var á rómuðum aðventu- tónleikum í Hallgrímskirkju í desember í fyrra, meðal annars vinsæl jólalög á borð við Ó, helga nótt, Nóttin var sú ágæt ein og Guðs kristni í heimi. Stoðir samfélagsins Jólaleikrit útvarpsins á Rás 1 á 2. í jólum, kl. 13, er Stoðir samfélagsins eft- ir Henrik rbsen, hið fyrsta í röð þeirra verka Ibsens sem flokkuð eru undir samtímaleikrit skáldsins. Þar segir á listrænan hátt frá spillingu, svikum, lygum og úreltum afturhaldssömum leikreglum í litlu sjávarþorpi í Noregi. Leikstjóri er María Kristjánsdóttir. Eins og rbsen sé ekki nóg er um kvóldið, kl. 19, jólaópera útvarpsins, Iffígenía i Ális, eftir Christoph Willi- bald Gluck, ný hljóðritun frá Scala-óp- erunni í Mílanó. Violeta Urmana fer með titilhlutverk konungsdótturinnar sem á að fórna og Riccardo Muti stjórn- ar hhomsveit Scala-óperunnar. En þegar óperan stendur sem hæst verða gestir sestir inn í Þjóðleikhúsið og farnir að horfa á léttklædda karl- menn í söngleiknum Með fullri reisn... Svo ólíkt hafast menn að - líka á jólum. &/edilegJÖlf

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.