Dagblaðið - 29.01.1977, Síða 11

\/
DAGBLAÐIÐ. LAUGARDAGUR 29. JANÚAR 1977.
11
IKREPPU
Margir ljósustu punktarmr a
sjónvarpsdagskránni þennan
vetur hafa komið frá Bretlandi
og minnist ég þar sérstaklega
sjónvarpsleikritanna. Eitt slíkt,
„Myndin" með hinni ágætu
Anette Crosbie, var á dagskrá á
mánudagskvöldið og þótt efnið
væri e.t.v. ekki stórvægilegt og
meðferð þess látlaus, var yfir
leikritinu bragur eðlileika og
kunnáttusemi sem hreif og
vakti til umhugsunar. Þar sem
ég sat í baðinu eftirá, fór ég að
hugsa um þá öldu íslenskrar
sjónvarpsleikritunar sem skall
yfir skerminn á síðasta vetri, —
en eins og kunnugt er filmaði
sjónvarpið þá öll.leikrit sem því
voru send. Eins og eðlilegt er,
fylgdu einhverjir timburmenn
í kjölfarið og íslenskt sjón-
varpsleikrit hefur ekki séð
dagsins ljós það sem af er þess-
um vetri. En nú skilst mér að
verið sé að undirbúa sex ,,sit-
com“ þætti um fólk í fjölbýlis-
húsi og neita ég því ekki að ég
bíð með nokkurri eftirvænt-
ingu eftir þessu afkvæmi
þeirra Egils, Hrafns og Björns.
En svo vikið sé aftur að mér í
baðinu og blómstrun íslenskrar
sjónvarpsleikritunar, þá
sýndist mér sem sjónvarpið
stæði bret.um á sporði tækni-
lega, þ.e. í gerð leikmynda,
stjórn upptöku o.s.frv. En þau
skorti tilfinnanlega þennan
eðlileika sem ég nefndi hér að
ofan og bresk leikrit höfðu
flest í rikum mæli. Fyrir það
fyrsta var eins og höfundar
byggju margir i turni, fjarri
amstri daglegs lífs og þeir sáu
umheiminn í gegnum hátíð-
legar metafórur: Hamlet, te-
drykkju, einræðisherra og
keramík. Hvergi var að sjá að
þeir hefðu lesið blöðin og
fréttir þeirra um mismunandi
dramatíska og oft hörmulega
atburði sem gerast í heima-
húsum í hverri viku. Verkin
voru sem sagt ekki „sneiðar úr
lífinu" heldur útsetningar á
misjafnlega frjórri hugmynda-
fræði. Annað sem mér fannst
lýta þessi íslensku leikrit var
sjálfur leikurinn, — hann var
ekki slærnur, Guðalmáttugur,
— en hann virtist allur miðast
við leiksvið. Það er, ég fékk það
ávallt á tilfinninguna að leik-
endur væru að „flytja“ setn-
ingar með tilheyrandi
áherslum, en ekki að þær
spryttu eðlilega út úr þeim að-
stæðum sem fyrir hendi voru,
sem dagsdaglegur talandi með
semingi, hiki, óformleika og
jafnvel blótsyrðum. Þetta
virðist út af fyrir sig vera
spurning um þjálfun leikara, —
eða af-þjálfun. Eg verð að játa
að besta íslenska „drama“
vetrarins kom fram í þætti laga-
nema „Réttur er settur“, þar
sem nemarnir léku látlaust og
sannfærandi baráttu milli
hjóna um börn og bú.
A föstudag hófst vikan á
Prúðuleikurunum, en ég skil
ekkert í vinsældum þeirrar vit-
leysu, en síðan tók alvaran við í
formi Kastljóss. Þar voru hrút-
leiðindi ársins, skattamálin, á
dagskrá. Þar sat fjármálaráð-
herra, grennri en oft áður, sem
er gott fyrir hann, en læddi þó
að manni þeim lúmska grun að
nú ætti aó fara að herða beltis-
ólarnar. Eins og venjulega var
ekki komist að neinum niður-
stöðum um skattabreytingar.
„Plus ca change" segja Frakkar
og er ég hjartanlega sammála.
Við lendum öll í súpunni, nema
Battar þessa heims. Síðar um
kvöldið var á dagskrá einhver
besta mynd vetrarins Kreppan
og hvita tjaldið, sem dró upp
einkar sannfærandi mynd af
tiðaranda í Bandaríkjunum á
árunum 1930—40. Bútar úr
fréttamyndum og Hollívúdd-
kvikmyndum voru hugvit-
samlega klipptir saman. Dýrð-
leg skot voru þarna af sölu-
'manninum Cecil B. de Mille svo
og baktjaldamakkara aldar-
innar, J. Edgar Hoover, sem
sagði drengjum að „if you keep
your nose clean and think
clean, you too can become a
G-man“. Það var aldeilis mark-
mið. Á laugardag lenti Fleks-
nes í menningunni með miklu
brambolti, en síðar missti ég af
myndinni. Einhverntímann
verður maður að eiga frí.
Húsbændur og hjú eru enn á
hinum einkennilega eftirmið-
dagstíma og nú dróst Blooms-
bury listaklíkan inn í spilið.
V
I kringum
Aðalsteinn Ingölfsson
Hún var að mörgu leyti fyrirlit-
leg, en þó ekki öll eins og sá
lýður sem sýndur var í teboði
ungfrú Bellamy. í þeim hópi
voru m.a. Virginia Woolf,
Bernard Russell, Lytton
Strachey og Roger Fry sem
voru þungamiðja breskrar
menningar á árunum 1910-20.
Því miður varð ég síðan af Ríó
trióinu gera það gott um kvöld-
ið, en mér skilst að þeir félagar
muni halda áfram að gera það
gott, með aðstoð dómsmálaráð-
herra, í næstu viku. Þá lofa ég
að vera viðstaddur. Á mánudag
var Myndin fyrrnefnda á
skerminum, en þar á undan
voru íþróttir. Sá þáttur virðist
oft vera einskonar meiningar-
laus athöfn án inntaks, sýndir
eru bútar af bútum af skíða-
mönnum á ferð og flugi, síðan
er klippt á flugið og aldrei sést
hvort þeir lenda og klykkt er út
með smástelpum í misjafnlega
fimlegum fimleikum.
Miðvikudagur var síðan eins-
konar Norðurlandadagur í sjón-
varpi. I vísdómi sínum datt ein-
hverjum í hug að setja Meðferð
gúmbjörgunarbáta á dagskrá
öðru sinni og beint eftir fréttir,
en síðan kom Vaka. Þar var
minnst á veflistarsýningu að
Kjarvalsstöðum og vona ég að
ég styggi engan með því að
halda því fram að hún sé stór-
glæsileg. Hún er norræn og
svíar fengu sinn extra skammt í
Rune Anderson og Lenu Ny-
kvist, — „séní ársins" í heima-
landi sínu, hvorki meira né
minna. Þau virtust ósköp ást-
fangin og var söngur þeirra
eftir því. Síðan kom prýðilegt
viðtal við hina bráðhressu og
ágætu grafíklistakonu Ragn-
heiði Jónsdóttur, þar sem hún
lýsti baráttu sinni til þess að
sinna listinni. Vökunni
stjórnaði Magðalena af sjúkra-
beði sem var vel af sér vikið og
fylgja hér óskir um skjótan
bata. Maja á Stormey var svo
hið finnska framlag til kvölds-
ins og stendur sá framhalds-
myndaflokkur við allt sent
hann lofaði í byrjun. Ekki er
ýkja mikið um karakterþróun í
myndinni, en þeim mun meira
er lagt upp úr samspiti fólks og
náttúrunnar, hvernig hrynj-
andi árstíða og frjósemi mann-
anna standast á. Þetta finnst
mér vera eitt athyglisverðasta
framlag Norðurlanda í sjón-
varpinu hér þetta árið, ef frá er
skilið „Augliti til auglitis“
Bergmans.
Eru íslendingar ráðvilltir í
vamarmálum?
Þótt hljótt hafi verið alllengi
um varnarmálin, er fjarri lagi,
að þau séu langt undir yfir-
borúi þeirrastjórnmálalegu um-
ræðna, sem hæst hefur borið
um skeið, svo sem efnahagsmál,
skattamál og dómsmál.
Varnarmálin eru þau mál,
sem eru viðkvæmust, en um
leið umdeildust allra pólitískra
mála, íslenzkra, og eru í raun
aldrei rædd, nema mjög tak-
markað. Ástæðan fyrir þess-
um takmörkuðu og ómálefna-
legu umræðum um varnarmál
er fyrst og fremst sú, að íslend-
ingar eru ófúsir að viðurkenna
vanmátt sinn til þess að sjá
landi sínu fyrir vörnum sjálfir
og sú staðreynd, að þeir eiga
enga sérhæfða menn, sem geta
tekið þátt f skipulagningu
varna sinna og eru þvi alfarið
þiggjendur en ekki þátttakend-
ur í því varnarsamstarfi, sem
þjóðin kaus að tryggja sig með,
gagnvart yfirgangi kommúnista
og heimsvaldastefnu þeirra.
Þeir aðilar, sem upp á síð-
kastið hafa helzt látið sig varða
varnarmál og haft forystu um
umræður, sem mættu verða til
þess að fá forystumenn
þjóðarinnar til að gefa þessum
málum meiri gaum eru ungir
sjálfstæðismenn.
Þannig urðu ungir sjálf-
stæðismenn til þess, að umræða
var vakin enn einu sinni um
varnarmálin með birtingu
greinar eftir Friðrik Sophusson
i Stefni, málgagni ungra sjálf-
stæðismanna, undir yfirskrift-
inni „Er stefnumótun í varnar-
málum vanrækt?"
1 grein sinni fjallar Friðrik
Sophusson um spurningu þá,
sem einna helzt hefur verið
deilt um á síðari tímum, þ.e.
hvort hlutverk varnarstöðvar-
innar á íslandi hafi breytzt, og
færir líkindi að því, að þar sem
varnarstöðin á Keflavíkurflug-
velli gegni lykilhlutverki í
varnarkerfi, sem byggir á eftir-
liti með staðsetningu kafbáta
hlöðnum kjarnorkueldflaugum,
— sé þessi varnarstöð líklegra
skotmark óvina en álitið hefur
verið hingað til.
Ennfremur hvetur greinar-
höfundur sjálfstæðismenn og
forystumenn flokksins til að
rjúfa þögnina og endurmeta
stöðu okkar tslendinga í
varnarmálum, í stað þess að
„láta taka okkur í bólinu" eins.
og hann kemst að orði, og á þar
við, að andstæðingar núverandi
varnarfyrirkomulags muni án
efa hrinda af stað nýrri mót-
mælaöldu eða aðgerðum varð-,
andi varnarmálin.
í lokin talar greinarhöfundur
um „gleymda yfirlýsingu Sjálf-
stæðisflokksins" um varnar-
mál, sem gefin var út fyrir
siðustu kosningar, þ.e. að Sjálf-'
stæðisflokkurinn telji nauðsyn-
legt, að stjórnvöld beiti sér
fyrir sérstakri athugun á sér-
greindum málefnum, með tilliti,
til öryggis íslands, og stefnt
skuli að þvi, að athugun þeirri
sé lokið á sem skemmstum
tíma, svo að stjórnvöld hafi að
nýju haldgóðar staðreyndir að
styðjast við, þegar þau móti
stefnu sína, — athugun verði
einnig unnin með það í huga, að
niðurstöður hennar verði gefn-
ar út, svo að landsmenn geti
gert sér sem bezta grein yrir
stöðu íslands.
í lokin segir greinarhöf-
undur: „Ef Sjálfstæðisflokkur-
inn vill ná frumkvæði í um-
ræðum um varnarmál, er eðli-
legasta byrjunin, að ráðherrar
flokksins í ríkisstjórn kynni sér
þetta plagg og kanni möguleika
á efndum þess“.
Og fleiri atriði reifar Friðrik
I grein sinni, þ.á m. þá
hugmynd, hvort ekki sé ástæða
til að kanna þann möguleika að
unnt sé að starfrækja þann þátt
varna, sem snýr áð staðsetn-
ingu óvinakafbáta, annars
staðar en hér á landi, t.d. um
borð í fljótandi varnarstöð, þótt
aðstaðan á Keflavíkurflugvelli
nýttist eftir sem áður til varnar
landinu sjálfu og til eftirlits-
flugs.
Vafalaust varð þessi kafli í
grein Friðriks Sophussonar til
þess, að kommúnistar með
Þjóðviljann í fararbroddi og
hin óopinbera fréttastofa
kommúnista, Ríkisútvarpið,
tóku fljótt við sér og endur-
birtu þessa hugmynd gg töldu
sig hafa „komizt í feitt“, með
því að geta vitnað 1 ummæli
þess efnis, að ekki væru.allir
sjálfstæðismenn á eitt sáttir um
ágæti og mikilvægi varnar-
stöðvarinnar á Keflavíkurflug-
velli.
Og það er engin furða, þótt
kommúnistar reki úpp stór
augu, þegar umræöur og hug-
myndir um varnarmál falla
utan þess ramma, sem hingað
til hefur þótt sjálfsagt að
einskorða sig við, svo ein-
strengingslegar og einangraðar
skoðanir sem þeir hafa á þess-
um málum.
Er þess skemmst að minnast,
þegar formaður þeirra reyndi
að víkka sjóndeildarhring sinn
með Italíureisunni á sl. ári og
fylltist þeim „spiliingaráhrif-
um“ kollega síns þar, sem
fólust í því að kommúnista-
flokkar vestrænna ríkja ættu
ekki að einskorða sig við and-
stöðu gegn þátttökúí vestrænu
varnarbandalagi, — og væri
raunar æskilegt að styðja slíkt
bandalag.
Formaður íslenzkra komm-
únista fékk enda bágt fyrir
Ítalíureisuna og var óðar
kveðinn í kútinn fyrir slíkar
hugmyndir og beðinn að
minnast aldrei á slíkt framar
hér uppi á íslandi, enda eina
máléfni á dagskrá kommúnista
hér — að koma varnarliðinu
burt frá íslandi.
Öðru hverju hefur hugmynd-
um skotið upp hjá stuðnings-
mönnum núverandi varnar-
bandalags um einhvers konar
fyrirgreiðslu bandalagsþjóð-
anna vegna aðstöðunnar, sem
íslendingar láta bandalaginu í
té.
Má þar nefna leigugjaldshug-
myndir, sem kenndar eru við
Aron Guðbrandsson og eru
raunar ekki annað en ranglega
útfærðar hugmyndir Jónasar
heitins frá Hriflu, á svipaðan
hátt og hugmyndir Kristjáns
Friðrikssonar um auðlindaskatt
eru upprunalega settar fram af
Bjarna Braga Jónssyni hag-
fræðingi.
Ennfremur hafa verið uppi
hugmyndir um að Bandaríkja-
menn legðu til mannvirki, sem
geti jafnframt þjónað öðru
hlutverki fyrir íslendinga, en
manni hefur skilizt, að slík
mannvirki yrðu þá reist og
kostuð alhliða af Bandaríkja-
mönnum.
Hugmyndir um leigugjald
eða mannvirki, sem kæmu fyrir
afnot varnarliðs Bandaríkja-
manna á Miðnesheiði og annars
staðar á landinu, falla ekki al-
farið að hugsanagangi núver-
andi kynslóðar, þótt slíkt hefði
getað gerzt áður, ef fast hefði
verið sótzt eftir.
Þess vegna er það óskiljan-
legt með öllu, hvers vegna for-
ystumenn í íslenzkum stjórn-
málum hafa ekki sýnt meiri
vilja en raun ber vitni til þess
að hefja umræður um varnar-
málin almennt, með tilliti til
þeirra nýju hugmynda, sem
komið hafa fram og sem í raun
hafa breytt afstöðu mikils hluta
landsmanna til varnarmálanna,
hvort sem stjórnmálamönnum
líkar það betur eða verr.
Það ætti ekki sizt að vera
keppikefli forystumanna Sjálf-
stæðisflokksins að hefja slíkar
umræður og ná frumkvæði í
þeim, á grundvelli þess, að í
landinu verði ávallt viðunandi
varnir og tiltækir íslenzkir
aðilar, sem hafi þekkingu á
hernaðarþýðingu landsins á
hverjum tíma og séu með í
ráðum um fyrirkomulag um
varnir landsins, svo mikla
þýðingu, sem það hlýtur að
hafa að vera ekki einungis
þiggjendur, heldur þátttak-
endur í vestrænu varnarsam-
starfi.
Að undangengnum slíkum
umræðum, liggur beint fyrir,
að gerður verði nýr, gagn-
kvæmur.hagkvæmursamningur
við Bandaríkjamenn um varnir
iandsins með þátttöku fslend-
inga, þar sem m.a. er kveðið á
um þjálfun Islendinga á sér-
sviði hervarna og afleiddra
starfa, ásamt um tækniaðstoð á
öllum þeim sviðum, sem tengja
má varnir landsins og uppbygg-
ingu þar að lútandi.
Geir R. Andersen
Þegar minnzt er á varnarmál,
er oft bent á þá staðreynd, að
við tslendingar höfum hvorki
mannafla né þekkingu til þess
að geta tekið þátt í vörnum
landsins að neinu marki. En
það er eitt með öðru, sem gert
hefur tslendinga hálfvegis ráð-
villta í öllu, er snýr að varnar-
málum, að þeir hafa ekki sjálfir
knúið á um, að slíkrar þekk-
ingar sé aflað.
Ekki er að efa, að um varnar-
málin, svo mikilvæg og við-
kvæm sem þau eru enn, verður
tekizt á í næstu kosningum.
Þau átök munu verða háð af þvi
meiri þekkingarskorti, því
lengra sem líður, nema um þau
hafi verið fjallað og þau kynnt
rækilega, ásamt þeim hug-
myndum, sem helztar eru
taldar að vilja landsmanna.
Það verður hins vegar að
teljast meiri háttar glappaskot,
og sem seint verður leiðrétt, ef
forystumenn í Sjálfstæðis-
flokknum leggja sig beinlínis í
framkróka um að halda þjóð-
inni í óvissu og stuðla að því, að
íslendingar haldi áfram að vera
ráðvilltir f varnarmálum sín-
um.
Þess vegna er það mikilvægt,
að einmitt Sjálfstæðisflokkur-
inn hafi frumkvæði um opin-
berar umræður um varnarmál
landsins, öðrum stjórnmála-
flokkum íslenzkum verður ekki
betur treyst til stefnumótunar,
sem tryggir öryggi lands og
þegna.