Frjáls verslun


Frjáls verslun - 01.07.1943, Blaðsíða 33

Frjáls verslun - 01.07.1943, Blaðsíða 33
upp þegar í stað, heldur e/tir ákveðinn tíma eða á ákveðnum tíma (t. d. mánaðarlok), og geta slík viðskipti verið mjög margs konar. Almenningi er í dagblöðunum og með auglýs- ingu í bankanum gert kunnugt viðskipta- og lokagengi á hverju bréfi, sem gengi hefur verið skráð á, og sömuleiðis viðskiptamagnið. Eins og að líkum lætur, er starfsemi og skipu- lag kaupþingsins ihér miklu óbrotnara og að ýmsu leyti með öðrum hætti en tíðkast um kaupþing stærri þjóða. Annars er skipulag kaup- þinganna í hinum ýmsu löndum allólíkt. I engil- saxnesku löndunum eru kaupþingin einka fyrir- tæki, sem þó að vísu hafa sett sér strangar reglur, einkum kaupþingið í London, en á megin- landi Európu eru kaupþingin víðast hvar hálf- opinberar stofnanir. Kaupþingið í London ( London Stock Ex- change), sem er stærsta kaupþing í heimi, er t. d. hlutafélag og geta engir aðrir stundað við- skipti á kaupþinginu, orðið kaupþingsfélagar, en hluthafar þess. Mjög ströng skilyrði giida svo um það, hverjir geti orðið kaupþingsfélagar, og er það sjálfstæð atvinna, því að þeir mega engin önnur viðskipti stunda. Geta þannig t. d. bankar og kaupmenn ekki orðið kaupþingsfé- lagar. Kaupþingsfélagarnir skiptast í tvo flokka, og nefnast aðrir brokers, en hinir jobbers eða dealers. Hinir fyrr nefndu annast viðskipti fyr- ir þá, sem vilja kaupa eða selja á kaupþinginu. Hinir síðar nefndu verzla hins vegar fyrir eigin reikning. Viðskiptin eru aðallega greiðslufrests- viðskipti, og fer gengisskráningin þannig fram, að kaupþingsfélagarnir tilkynna gengi sér- hverra viðskipta, og er það síðan birt með stuttu millibili. Getur gengi bréfs þannig breytzt veru- lega á einum degi eða klukkustund. Aðalkaupþingið í New York (New York Stock Exchange) er einnig einkafyrirtæki, en þó háð opinberu eftirliti síðast liðin 10 ár. Meðlima- talan í félaginu, sem á kaupþingið, er takmörkuð og verður því sá, sem vill verða kaupþingsfélagi, að kaupa laust ,.sæti". Hafa þau verið seld fyrir of fjár, allt að 500,000 dollara. Skipulag kaup- þingsins er ekki eins strangt og kaupþingsins í London, en starfsemin er að öðru leyti svipuð. Kaupþingið í Berlín (Berliner Börse) er aft- ur á móti í eign opinberrar stofnunar, Iðnaðar- og verzlunarráðsins í Berlín. Til þess að stunda viðskipti á kaupþinginu þarf sérstakt leyfi, og á almenningur ekki aðgang að sjálfum kaup- þingsölunum. Á kaupþinginu starfa opinberir starfsmenn, sem vinna að því að samræma fram- boð og eftirspurn og ákveða gengið, en viðskipt- ineru gerð af miðlurum og bönkunum eða full- trúum þeirra. Viðskiptin eru tvenns konar, op- inber og „frjáls", og þarf leyfi til þess að mega FRJÁLS VERZLUN verzla með verðbréf á opinbera markaðinum. Gengið er aðallega skráð á þann hátt, að öllum kaup- og sölutilboðum hvers dags er safnað saman og reiknað út það gengi, sem mest við- skipti geta orðið við (Einheitskurs), og gildir það þá fyrir öll viðskiptin. En á sumum bréfum er leyft að skrá breytilegt gengi (variabler Kurs), þ. e. a. s. í sérhvert sinn, sem viðskipti eiga sér stað, er gengið skráð og birt. Öll við- skipti eru staðgreiðsluviðskipti. Greiðslufrests- viðskipti hafa verið bönnuð síðan 1931. Kaupþingið í Kaupmannahöfn (Köbenhavns Fondsbörs) er nú hálf-opinberstofnun. Almenn- ingur hef ur aðgang að kaupþinginu, en í hinum opinberu viðskiptum mega ekki aðrir taka þátt en þeir, sem kaupþingstjórnin hefur viðurkennt sem kaupþingsfélaga. Hún ákveður sömuleiðis, með hvaða bréf megi verzla. En auk þessara kaupþingsfélaga starfa og á kaupþinginu víxl- arar, sem að vísu mega ekki stunda viðskipti á opinberum markaði, en láta kaupþingsfélagana gera það fyrir sig. Viðskiptin og gengisskrán- ingin fara fram eftir uppboðsaðferðinni, á sama hátt og lýst var hér að framan um kaupþingið hér. Öll viðskipti eru staðgreiðsluviðskipti. Þeg- ar viðskiptunum á hinum opinbera markaði er lokið, fara fram frjáls viðskipti ( Efterbörs), og er þar verzlað með sömu bréf in og á opinbera markaðinum og sömuleiðis önnur bréf. Kaup- þingfélagarnir eru miðlarar í þessum viðskipt- um, en víxlararnir og almenningur taka einnig þátt í þeim, og hrópar sérhver, hvað hann vill kaupa eða selja. Oft og tíðum eru viðskiptin miklu meiri og fjörugri á þessum frjálsa mark- aði en á hinum opinbera, og birta blöðin einnig gengi það, sem viðskiptin eru gerð við. Kaupþingin í Oslo og Stokkhólmi eru skipu- lögð á svipaðan hátt. Af þessari stuttu iýsingu er auðsætt, að það eru kaupþingin á Norðuiiöndum, sem verið hafa fyrirmyndin að kaupþinginu hér, og er eðlilegt að svo hafi verið. Þrátt fyrir ýmsa byrjunarörðugleika, sem vafalaust hefur verið um að ræða, virðist starf- semi kaupþingsins hafa gengið mjög sæmilega á fyrsta árinu. Samkvæmt upplýsingum Lands- bankans hefur verið verzlað fyrir rúml. 6,5 milj. kr. síðan kaupþingið var stofnað, mest með veð- deildarbréf og hitaveitubréf. Veruleg verð- bréfaviðskipti hljóta þó að hafa farið fram utan kaupþingsins, en vonandi verður smám saman á því breyting, þannig að viðskiptin fari aðallega fram þar. I því er fólgið aukið öryggi fyrir þá, sem kaupa og selja bréfin, og gengið getur orð- ið réttari mynd af verði bréfanna og ástandinu á verðbréfamarkaðinum. 33

x

Frjáls verslun

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls verslun
https://timarit.is/publication/282

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.