Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1950, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1950, Blaðsíða 9
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 525 FYRSTA KOSNINGAHRÍDIN í REYKJAVÍK ÞEGAR KOSNINGAR til bæjar- stjórnar fara nú fram í Reykjavík, setja þær bæinn á annan endann, ef svo mætti segja, og raska sólar- ró íbúanna. Vikum saman hefir bærinn verið í nokkurskonar um- sátursastandi og á bæjarbúum hef- ir dunið stórskotahríð hinna póli- tísku flokka. Og á kosningadaginn sjálfan er sá yargur í vjeum, er ekki vill neyta atkvæðisrjettar síns. í óteljandi bílum er kjósend- um smalað á kjörstaði. Flokkarnir fara í leitir og eftirleitir og' gefast ekki upp fyrr en þeir þykjast hafa kollheimt. En þetta var ekki svo fyrrum. Þá tóku menn þessum merkisat- burði með meira jafnaðargeði, enda var þá öðru visi i pottinn bú- ið. Það er ekki fyr en 1878 að Xyrsta kosningahríðin er háð hjer. Áður en frá henni er sagt verður að rekja að nokkru sögu bæjar- stjórnar fram að þeim tíma og gera grein fyrir því hvernig á þessarí kosningahríð stóð. REYKJAVÍK fekk kaupstaðar- rjettindi 1786 og hinn 17. nóv. s. á. var gefin út tilskipun um rjettindi kaupstaðarins og kaupstaðarbúa. Segir þar svo, að hver maður geti fengið borgarabrjef ókeypis og skuli þá nafn hans skráð í borgara- bókina. En í framkvæmdinni varð þetta ekki þannig. Það var litið svo á, að hjer væri ekki átt við tómthúsmenn, heldur aðeins kaup- sýslumenn, iðnaðarmenn og „siglda" menn. Það sjest á borgara- skránrd. Arið 1828 voru hjer t d. 18 borgarar: 2 kaupmenn, 4 versl- unarstjórar, 5 verslunarmenn, 2 snikkarar, 3 hattarar, 1 skraddari og 1 beykir. Þessir „borgarar" höfð'u einir tillögurjett og ákvörðunarrjett í málefnum bæjarins, í samráði við bæjarfógeta, og kallaði hann þá oft á fund með sjer til þess að ræða um máleíni bæjarins. Þetta fyrirkomulag líkaði Stefáni Gunnlaugssyni ekki, er hann var orðinn bæjarfógeti, og að undirlagi hans gaf Krieger stiftamtmaður út erindisbrjef til bæjarfulltrúa í Reykjavík hinn 4. nóv. 1836. Ljek nokkur vafi á því hvort þetta væri löglegt, en erindisbrjefið var stað- fest af æðri yfirvöldum. Samkvæmt því áttu bæjaríulltrúar að vera fjórir, 3 úr hópi húseigenda en 1 úr hópi tómthúsmanna. En þrátt fyrir þetta þóttust borgarar eiga að ráða og kölluðu oft saman „borgarafundi", til þess að ræða málefni bæjarins. Þaðan er „borg- arafundar"-nafnið komið. Um sama leyti og skilnaður Reykjavíkur og Seltjarnarness var gerður, var gefin út ný reglugerð um bæjarmálefni Reykjavíkur (27. nóv, 1846) og gilti hún fram til 1872. Samkvæmt henni áttu bæj- arfulltrúar að vera sex, 5 kosnir af borgurum eða húseigendum úr þeirra hópi, en einn af þeim tómt- húsmönnum er greiddu minst 2 rdl. í bæjargjöld. Skyldi kosning auglýst og boðuð með trumbu- slætti. Með þessu kosnigafyrir- komulagi, þar sem fáeinir menn rjeou kosningu 5 fulltrúa, en allur almenningur fekk ekki að kjósa nema einn, var auðvitað ekki við því að búast, að nokkur hiti yrði í kosningum. Þó risu þegar á öðru ári allmiklir úfar út af kosningu, Hinn 6. jan. 1849 áttu tómthús- menn að kjósa fulltrúa. En er leið að kosningadegi komu frafrí kæf- ur út af því að kjörskrá væri rong. Hefði þar verið slept ýmsum tómt- húsmönnum, er ætti kosningar- rjett, en á skrána teknir menn, sem þar ætti ekki að vera, menn sem hefði gerst borgarar eftir að skráin var samin og embættis- menn, sem hvorki ætti hús nje bæ, en kjörstjórn hafði sett á tómthúsmannaskrána, „til þess að þeir væri ekki algerlega útilokað- ir frá hluttekningu í bæjarins mál- efnum". Stiftamtið úrskuróaði að kæran væri á rökum bygð eg bæri að stryka þessa menn út af tómt- húsmannakjörskránni. En ]>eim þótti hart að vera sviftir kosnin; ;ar- rjetti, og varð niðurstaðan á deilum þessum sú, að kosningin árið áð- ur var ger ógild og í'ór því fram kosnir.g á öllum £ulltrúur.um. Var

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.