Lesbók Morgunblaðsins - 25.04.1954, Qupperneq 6

282
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
komið frá konungi. Dæmdi yfir-
rétturinn Magnús svo til þess að
greiða 12 rdl. í sakarfall. Þá skrif-
aði Magnús amtmanni enn, og bað
um að báðum þessum málum sín-
um yrði stefnt fyrir yfirrétt á
næsta ári „svo ég fátækur maður
kunni loksins að ná rétti mínum
og fríast frá mæðu og langvarandi
kostnaði sem mér þetta mál orsak-
að hefur“.
Þessi krafa hans var tekín til
greina og skyldu málin koma fyrir
yfirrétt hinn 3. júlí 1759.
----★-----
Nú er þar til máls að taka er
fyr gerðist, að árið 1754 hafði
Magnús fengið umboð fyrir Skóga-
og Merkurjarðir, sem voru kon-
ungseign. Og árið eftir setur hann
tryggingu fyrir jarðaafgjaldinu, 8
hundruð 40 alnir í jörðinni Svað-
bæli og 8 hundruð í jörðinni Tungu
í Fljótshlíð. Hin síðartalda jörð
var eign Gissurar ísleifssonar mágs
hans og veðsett með hans sam-
þykki. Eignarjörð sína Svaðbæli
segist Magnús geta selt fyrir 25
rdl.
„Kóngsjörðin er Lambafell",
segir í gamalli bæarnafnaþulu úr
Eyafjallasveit, og þess vegna hefir
Magnús búið þar. Kona hans hét
Valgerður ísleifsdóttir og áttu þau
fimm börn: Tómas f. 1747, Katrínu
f. 1742, ísleif f. 1750, Snjófríði f.
1753 og Ingibjörgu f. 1754.
Svo er að sjá að Magnús hafi
ekki unað sér í nágrenni við þá,
er hann átti í höggi við, eftir að
málaferlin byrjuðu, og hafi hann
því fluzt frá Lambafelli vorið 1758
og farið að búa á hálfri Stórumörk,
sem einnig var konungseign. Jafn-
hliða felur hann svo séra Hálfdani
Gíslasyni í Eyvindarhólum að fara
með umboð konungsjarðanna fyr-
ir sig.
Þetta mun Magnús hafa gert
vegn^Lþess a$ hann hafði einsett
sér að komast til Kaupmannahafn-
ar, því að þar þóttist hann mundu
fá leiðrétting mála sinna. Og hann
skeytti því engu þótt amtmaður
hefði synjað honum um vegabréf.
Nokkuru eftir að hann var heim
kominn frá Alþingi 1758, gerði
hann för sína að heiman og helt
til Austurlands. Komst hann á
fund Hans Wium sýslumanns í
Múlasýslu og fékk hjá honum
vegabréf. Síðan komst hann utan
með Berufjarðarskipi þá um
haustið.
Magnús var nú í Kaupmanna-
höfn þennan vetur og fékk því
framgengt í desember að konung-
ur veitti honum gjafsókn í málun-
um fyrir yfirrétti og lagði svo fyr-
ir að honum yrði skipaður tals-
maður.
En þetta var Magnúsi ekki nóg.
Hann vildi fá nýa rannsókn og
vitnaleiðslur í málum sínum. Skrif-
aði harti Rantzau greifa langt bréf
um það og kallar sig þar „hinn
saklausa, fátæka og ofsótta íslend-
ing“. Segir hann þar sggu málsins
frá sínu sjónarmiði. Tekur hann
þar þvert fyrir að hann hafi bitið
Einar, enda hafi Einar sagt, er
hann kom heim um kvöldið, að
hann hefði dottið af baki og meitt
sig svona í hendinni. Þetta hafi
Þorsteinn sýslumaður ekki viljað
heyra og öll málsmeðferð hans
hafi verið þannig að hann „hafi
brotið guðs, náttúrunnar og kóngs-
ins lög með rannsókn sinni og
dómi.“ Bíður hann því um að fá
að taka málið upp að nýu, stefna
vitnum og ónýta dóma Þorsteins
sýslumanns. Biður hann um að
skipaður sé rannsóknardómari og
sér löglærður málsvari til þess að
stefna vitnum og leiða sannleikann
í ljós.
Varð honum svo vel ágengt í
þessu að hinn 23. marz gaf kon-
ungur út skipun til amtmanns um
að málið skyldi tekið upp að nýu,
skipaður rannsóknardómari og
Magnúsi málsvari.
----★----
Heim til Stórumerkur er Magnús
kominn hinn 19. maí um vorið því
að þá eru honum birtar tvær stefn-
ur þar. Var önnur stefnan út af
verslunarskuldum á Eyrarbakka
og Vestmanneyum, en hin var í
bitsmálinu, því að nú skyldi Ein-
ar Oddsson vinna eið sinn. Skrif-
aði sýslumaður honum sérstaklega
og ráðlagði honum að koma nógu
tímanlega á dómstað, því að enn
væri máske tími til þess að kom-
ast að sáttum í bitsmálinu.
En áður en þetta dómþing yrði
haldið, komu bæði mál Magnúsar
fyrir yfirrétt á Þingvöllum. Guð-
mundur Runólfsson sýslumaður
hafði verið skipaður málsvari hans,
og lagði hann fram sóknargögn í
báðum málum. En að því loknu
skrifaði hann amtmanni og Magn-
úsi og tilkynnti að hann gæti ekki
skift sér meira af þessum málum.
Telur hann sig algerlega afsakað-
an að bendla sig meira við þessi
mál, vegna „embættisanna, fátækt-
ar og fáfræðis“. Er það auðvitað
ekki annað en fyrirsláttur, en sýn-
ir að málstaður Magnúss hefir
ekki þótt góður.
Síðan voru kveðnir upp dómar
í yfirrétti. í bitsmálinu (út af frá-
vísan lögmanns) var dómurinn
þannig: Magnús stefndi bitsök
sinni fyrir rétt 1758 en mætti
hvorki sjálfur né lét mæta fyrir
sig, heldur fór til Vestmanneya, og
þó honum boðið væri, er hann loks
mætti, að hans mál skyldi fyrir-
takast ef hann borgaði 1 rdl. sekt,
vildi hann hvorki gjalda þá sekt
né heldur innan lögskilins tíma
stefna sökum til næsta þings,
sem honum stóð í frívilja, heldur
hafi hann sjálfur vísvitandi og vilj-
andi traðkað málsins framgangi, þá
dæmist hann til að hafa tapað