Lesbók Morgunblaðsins - 25.04.1954, Blaðsíða 16

292
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
en það svarar líklega til um það
bil kr. 13.000.00 í nútíma pening-
um. Þegar svo hér við bættist, að
jarðimar voru ekki leigðar nema
til fárra ára í senn, er hægt að gera
sér í hugarlund, hvílíkan fjárdrátt
var hér um að ræða. Hér fer á eft-
ir stuttur kafli úr æfisögu Gísla
Konráðssonar um undirbúning að
norðurreið Skagfirðinga. Kemur
þar í ljós, að allir helztu bænda-
höfðingjar Skagafjarðar stóðu að
þessum undirbúningi, meðal ann-
arra hinn þjóðkunni alþingismað-
ur þeirra, Jón Samsonarson frá
Keldudal. Er þessara forystumanna
getið í eftirfarandi frásögu Gísla
hreppstjóra og fræðimanns Kon-
ráðssonar:
FRÁ KARLSÁRFUNDI
„Þess var áður getið, að fundur
var við Karlsá, og voru á honum
alls 60 manna, og eru þessir helzt
tilnefndir: Jón Samsonarson al-
þingismaður Skagfirðinga frá
Keldudal, Gunnar hreppstjóri
Gunnarsson frá Skíðastöðum í
Laxárdal, Tómas sáttamaður frá
Hvalsnesi Tómasson, og þeir Gísli
Konráðsson hreppstjóri og Indriði
bóndi sonur hans frá Húsabökk-
um, Þorbergur hreppstjóri Jónsson
frá Dúki, og bændur þeir Sigurður
Guðmundsson á Heiði, er lengi
hafði hreppstjórn haft, Bjarni
Jónsson írá Meyjarlandi á Reykja-
strönd, Jón Árnason frá Kleif á
Skaga, Sveinn Auðunarson og Jón
sonur hans frá Sævarlandi, Jens
bóndi Jónsson frá Gili í Borgar-
sveit, Jón Gíslason frá Kimbastóð-
um, Egill Gottskálksson frá Völl-
um, Sigvaldi Jónsson frá Syðra-
Vallholti, Árni Gíslason frá Bakka
og Sigfús son Gísla bónda í Húsey.
Allir úr Vallhólmi. Þar voru og
synir Magnúsar prests í Glaumbæ,
Halldór bóndi í Geldingaholti og
Stefán bóndi á Víðimýri, Rögn-
valdur Þorvaldsson bóndi a Skíða-
stöðum í Tungusveit og Páll Jóns-
son frá Litla-Dal og margir fleiri.
Jón Samsonarson var forseti á
fundi þessum. Voru þar rædd vand-
ræði þau, er á lögðust með harð-
stjórn amtmanns; voru um það í
nefnd kosnir: Tómas á Hvalsnesi,
Gunnar hreppstjóri, Sigurður á
Heiði, Gísli hreppstjóri og Indriði
son hans, og kom þar ásamt að
ríða norður að Möðruvöllum, og
biðja amtmann að leggja embætti
sitt niður, en áður skyldi um það
fundur að Vallalaug í Vallhólmi,
fornum leiðarþingsstað, og fór þá,
sem segir í tímariti því, er Þjóð-
ólfur heitir, og skyldu þeir fyrir-
liðar norður Indriði Gíslason, Sig-
valdi, Egill, Sigurður á Heiði og
Bjarni á Meyjarlandi að gæta þess,
að allt færi sem skipulegast um
förina.“
Sighvatur Grímsson fræðimað-
ur, sem hefir búið æfisögu Gísla
Konráðssonar undir prentun, segir
svo um þetta mál í formála æfi-
sögunnar:
„Menn geta séð af sögunni, að
fullkomnar orsakir voru til þess,
að margir voru óánægðir með
stjórn Gríms amtmanns, og þá ekki
síður með framkomu Einars Stef-
ánssonar á Reynistað. Báðir þeir
beittu hóflausri kúgun og fédrætti
við landseta á jörðum þeim, sem
þeir höfðu til umráða ,og urðu
mest fyrir því félitlir menn og um-
komulitlir, svo af því urðu oft
sveitarvandræði. Gísli var hrepp-
stjóri í sveit sinni, frjálslyndur og
drengur góður. Hann vildi verja
sveitunga sína fyrir harðýðgi og
rangindum, og þannig voru fleiri
skapi farnir þá í Skagafirði, þeir
er nokkuð áttu undir sér. Héraðið
mátti heita alskipað frjálslyndu
mannvali, að sárfáum fráteknum.
Þessir frjálslyndu og óvílsömu ná-
ungar bundust samtökum aðhrinda
af sér okinu, og þótt vinfengi nokk-
uó væri áður xnilli Gísla og þeirra
Reynistaðarhjóna, Einars og Ragn-
heiðar, þá var Gísli svo réttsýnn
og frjálslyndur, að hann lét það
ekki aftra sér frá skyldu sinni að
styðja hag og rétt sveitunga sinna
og meðbræðra, í því er hann mátti
við koma, en að náttúrufari var
hann friðsamur og var illa við all-
ar deilur, þótt hann gæti ekki hjá
því komizt með köflum“.
----o---
Af skiljanlegum ástæðum segir
Gísli lítið frá sjálfri norðurreið-
inni í æfisögu sinni. Þeir, sem þátt
tóku í þessum aðgerðum, gátu átt
von á því að verða fyrir ofsókn
yfirvaldanna. En Jóhann Kristjáns-
son sagnfræðingur hefir ritað
um norðurreiðina í eftirmála að
æfisögu Gísla Konráðssonar, og er
ritgerð hans svohljóðandi:
„NORÐURREIÐ
SKAGFIRÐIN G A
Með því að allruglingslega er
frá sagt þessum atburðum í sögu
Gísla Konráðssonar hér að fram-
an, þykir rétt að geta hér að
nokkru ferðar þessarar, eftir því
sem næst verður komizt.
För þessi var ákveðin á fundun-
um, er haldnir voru 5. maí 1849 á
„Kalláreyrum út undir Laxárdals-
heiði“ og 21. s. m. við Vallalaug í
Vallhólmi. Þeir, sem fóru úr
Skagafirði, hafa verið þessir:
Björn Gunnlaugsson á Skíðastöðum
Gunnlaugur Björnsson í Hvammi
Pálmi Jónsson á Selá
Jón Árnason í Kleif
Jens Jónsson á Gili
Stefán Ólafur Reykjalín á Ing-
veldarstöðum
Jón Gíslason á Kimbastöðum
Teitur Guðmundsson á Instalandi
Bjarni Bjarnason á Meyjarlandi
Sigurður Guðmundsson á Heiði
Guðmundur Kristjánsson í Vatns-
koti