Lesbók Morgunblaðsins - 02.02.1958, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 02.02.1958, Blaðsíða 6
38 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS Merkisdagar í febrúar Kyndilmessa 2. febrúar. Ef sólskin er á Kyndilmessu, er von meiri snjóa en verið hafa fyrra hluta vetrar, eins og vísan segir: Ef í heiði sólin sést á sjálfa Kyndilmessu, snjóa vænta máttu mest maður upp frá þessu. Sumir hafa sezt fyrir sést í fyrstu hendingu og breytir það eigi litlu. En Norðanlands var trúin sú, að það væri fyrirboði harðinda ef sól sæi þenna dag, eins og sjá má á eftirfarandi sögu: Karl nokkur norður í Eyafirði (d. um 1860) trúði fast á þetta eins og margir aðrir, og var alltaf að fara út á Kynd- ilmessu að gá til veðurs; og einu sinni er hann kom inn, var hann bæði hryggur og reiður, kvaðst hafa séð „einn bölvaðan sólskinsblett í Kerl- ingu." Vetrarvertíð hófst fyrrum á Suður- landi 3. febrúar. Þá áttu allir að vera komnir til skips, hver í sinni veiði- stöð. Nú hefir þetta breyzt, því að telja má að vertíð sé allt árið. Langafasta (7 vikna fasta) hefst nú 16. febr. og er þá ein vika eftir af Þorra. Föstuinngangur er kallaður þrír fyrstu dagarnir, sem voru undir- búningsdagar að föstunni. Ef sólskin er þessa þrjá daga, verður oft sólskin á föstunni. Bolludagurinn. Hann er nú 17. febr., og er öðru nafni nefndur flengingar- dagur. Þá mátti hýða hvern, sem náð- ist í rúminu um morguninn og voru fyrrum hafðir til þess hrísvendir, en nú er farið að nota mjóar spýtur skreyttar með tilbúnum blómum. Sá sem flengdur var skyldi gjalda eitt- hvað fyrir það, og nú er venjan sú. að menn verði að leysa sig með ,,boll- um' Þessi siður á rætur sínar að rekja til mtðsvetrarblótsins í heiðni, þegar blótað var til gróðrar. Sá var þá siður að taka kvist af vóldum viði, sem menn -töldu að hefði mikið grómagn í sér fólgið. Var þessi kvistur nefndur „lif- kvistur", og með honum skyldi endur- vakið það líf, er veturinn hafði lagt í dvala. Var kvistinum lostið á ávaxta- tré og akra, til þess að uppskera yrði góð. Ennfremur var fénaður lostinn með honum til þess að auka frjósemi, og í sama tilgangi voru konur lostnar með honum. Til þessa siðar er að rekjt. flengingarnar á flengingardaginn, og þar til má líka telja hitt, að vendirnir skuli skreyttir blómum, tákni gróand- ans. Meðal annars, sem fórnað var við miðsvetrarblót, voru brauð. Þau voru gerð á alveg sérstakan hátt og kölluð „fórnarbrauð". Leifar af þess- um sið eru þær, að nú borga menn flengingarnar með litlum hveitibrauð- um. Sprengidagur eða sprengikvöld var kallaður þriðjudagurinn í föstuinn- gang. Þá'máttu menn seinast eta kjöt í kaþólskum sið, og máttu síðan hvorki nefna það né flot alla föstuna. Þetta kvöld var sá siður fyrrum, að menn hrúguðu á sig eins miklu af kjöti og floti og þeir gátu framast torgað. Einu sinni varð stelpu að orði, er hún hafði etið nægju sína: „Springi nú sá, er fyllstur er". Hún helt að mamma sín mundi hafa etið mest, en sjálf sprakk hún, og af því er Sprengikvöldsnafn- ið, að sögn. Þennan dag áttu menn og að gjalda þjónustukaup, eins og segir í vísunni: Þriðjudaginn í föstuinngang, það er mér í minni, þá á hver að þjóta í fang á þjónustunni sinni. Bendir þetta til þess að hér hafi verið um að ræða áhrif frá kjöt- kveðjuhátiðinni, sem haldin var í Suðurlöndum. Öskudagur. (19. febr.) Nafnið er dregið af því, að í kaþólskum sið áttu menn þá að setjast í sekk og ausa ösku yfif höfuð sér, sem iðrunarmerki fyrir syndir sínar, því að nú hófst fastan fyrir alvöru. Eftir siðaskipti sneríst þessi siður upp í glens og gaman, þannig, að konur létu karl- menn „bera ösku" óafvitandi, en þeir hefndu sín með því að láta þær bera steina. Þessi siður helzt lengi, en hefir breyzt þannig, að nú hengja jafnt konur og karlar tóma poka hvert á annað og kalla „öskupoka", þótt engin sé í þeim askan. Er jafnvel komið svo, að ungar stúlkur skreyta slíka poka með fögrum útsaumi og gefa þá þeim piltum, sem þeim lízt vel á. Eftir því sem viðrar á Öskudaginn mun oft viðra 14 (sumir segja 18) daga aðra af föstunni. Þeir dagar heita Öskudagsbræður. En þó er þetta nokk- uð undir tunglinu komið. Góutunglið kviknar nú kl. 2,38 á þriðjudagsnótt. En um þriðjudagstungl er það sagt, að annað hvort verði þau beztu eða verstu tungl. Ef tungl kviknar með flóði, á það að vita á úrkomu, en þetta tungl kviknar einmitt með floði. Þorraþrællinn er nú 22. febr. og þá er einnig Pétursmessa. Um hana er kveðið: Ef Pétur í feikn og frosti særir, ferna tíu með sér færir, vorið víst óvíða nærir, verða sauðir ei frjóbærir. Hún hefir þannig 40 daga með sér og áhrif hennar ná einnig til vorsins. Ef þá er gott veður, er sagt að „voriS muni klárt verða". Konudagur. Góa hefst 23., og er sá dagur kallaður Konudagur, því að kon- urnar áttu að fagna Góu, eins og bænd- ur Þorranum. Þær áttu að fara út snemma morguns mjög fáklæddar og hoppa á öðrum fæti þrisvar sinnum í kring um bæinn og hafa yfir þessa vísu: Velkomin sértu, Góa mln, cg gakktu inn í bæinn. Vertu ekki úti í víndinum vorlangan daginn. Eftir það áttu bændur að halda upp á daginn og gleðja konur sínar með góðum veitingum. Matthíasarmessa 24. febr. Sú var trú manna, að eftir því.sem viðrar aðfara- nótt Matthíasarmessu, svo- muni viðra næstu 14 daga. Ef þá er frostlaust, verður gott á eftir. Annars má geta þess, að sé hlýtt veð- ur i febrúar, þá verður kalt um páska. „Sólin kemur úr Vatnsberamerki inn í Fiskamerki 8. febrúar og er þar til 10. marz. Fiskamerkið er 34 stjörnur standandi á himinsins festingu á þann hátt, að maður kann af þeim mynda líking tveggja fiska. í annan máta merkir það, að í þeim mánuði er a meðal sjókvikinda og fiska mesta fræ- von og ávaxtar, og er líkast fyrir það kallað Fiskamerki, og þann mánuð, sem sólin gengur undir Fiskamerki

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.