Lesbók Morgunblaðsins - 22.02.1959, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 22.02.1959, Blaðsíða 5
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 85 lög nr. 38 frá 14. apríl 1954 (13. gr.) mæla svo fyrir sem aðalreglu, að hver opinber embættis- og starfsmaður skuli leystur frá em- bættinu, er hann nær 70 ára aldri, en meðal undantekninga frá þessu er sú, að ef embættismaður, sem hlotið hefir embætti sitt með „almennri kosningu", fer frá sam- kvæmt aldursákvæðinu, „skal hon- um heimilt að sækja um embættið af nýju", og hljóti hann kosningu, „skal hann fá veitingu fyrir emb- ættinu um 5 ár". Með öðrum orð- um: Hann verður að komast í emb- ættið á sama hátt og hann hlaut það áður — við almenna kosningu meðal þeirra, er kosningarbærir eru við slíkt kjör. Raunin hefir nú orðið sú, að hér er svo sem ein- göngu átt við kosningu presta, en þess ber að geta, að ákvæðinu hefir frá byrjun af kirkjuvaldinu og öðrum hlutaðeigendum að engu verið skeytt, þá er komið hefir til um framlengingu á starfstíma presta, látið nægja að (einhverir) kjósendur hafi látið í Ijós vilja sinn í þessu efni, mælt með fram- haldi á starfstíma embættismanns- ins, með áskorun til æðra valds fyrir forgöngu sóknarnefndar. Vitaskuld hefir þetta verið gagn- stætt lögum og hefði ekki þurft að fara í neinar sérstakar grafgötur um það; en vart gátu heldur þess- ar aðferðir, þótt réttilega hefðu verið framkvæmdar að lögum, gilt um biskupskjör, vegna orðalagsins „almennri kosningu", nema „hefð" nokkurs konar væri á komin, sem ekki var, né nein andmæli í frammi höfð o. s. frv. Ef til vill hafa öll þessi ár hvorki ráðuneyti, né biskupar og prestar, eða sóknar- nefndir nokkuru sinni litið í þessi lög og telja sig að því leyti hafa verið í „góðri trú"! En svo fer stundum, er á reynir, að „góð minning (eða meining) enga gerir stoð". Og getur þá nokkur þessara kastað fyrsta steininum? Enda flestir minnugir þess ennþá, til handa hverjum var beðið fyrir- gefningar.... Hitt er svo annað mál, að afnema ber við fyrsta færi þessa „kosn- inga"-undanþágu vitleysu í aldurs- takmarkalögunum, enda skal gera öllum embættismönnum jafnt und- ir höfði að því leyti. Er nú og tími kominn til þessa (sbr. framkvæmd þessa ákvæðis). Þá skal því og við bætt hér, úr því að þetta efni máls ber á góma, að sjálf prestakosning- arlögin ætti hreinlega að fella nið- ur og nema úr gildi, og stemma þannig á að ósi, en skipa presta í embætti, eftir réttum reglum, svo sem gert er um aðra opinbera starfsmenn, en einnig mætti ganga svo frá undirbúningi þeirrar skip- a"nar, að vel væri við unandi. Til máls hefir þetta komið á Alþingi eigi alls fyrir löngu og í núverandi ríkisstjórn munu einhverir vera þessu hlynntir, hvað sem úr því kann að verða. Flestum ætti líka að vera orðið ljóst, að auk alls ann- ars eru prestskosningar nú á tím- um orðnar í ýmsum tiltektum til háðungar og leiðinda og allri kristni til andstyggðar, enda sá djöfulsskapur kominn beint frá þeim verzlegu hrottakosningum, er nú tíðkast víða. — Þetta má nú nægja um sinn um kirkjur og klerka. En sannarlega er margs að gæta, ef vinna á að því, að kirkjan tolli áfram í tengslum við ríkið. En það getur orðið önnur vandræða- saga, ef ekki er rétt og vel á málum haldið af þeim ekki sízt, er með völdin fara. tii Að lokum dálítið frávik: Breyta þarf reyndar aldursákvörðunum starfsmanna hins opinbera í heild, svo sem víða þykir nú timabært orð -ið. Öll þróun þjóðlífsins á síðkastið hnígur í þá átt. Mannfólkií wadiSt og eldist miklu betur nú á tímum en áður, eins og kunnugt er, og veldur því ýmislegt, er til fram- fara horfir. Má oft reikna til tjóns í starfslegu tilliti að láta fullfæra og þjálfaða menn hverfa úr emb- ætti við 70 ára aldur, ella að ástæðulausu. En einnig í þetta get- ur blandast pólitík (persónupóli- tík), en ekki verður það atriði rætt hér. Meðan ég dvaldi í embætti í Noregi, tjáði ég utanríkisráðuneyt- inu hér, hversu Norðmenn fara að í þessu efni, en það mætti vel vera til fyrirmyndar. Við þessu var þó alveg skellt skollaeyrum. Til munu þeir vera í Alþingi, sem vitandi eru um norsku regluna, en af einhverj- um ástæðum hafa þeir víst ekki árætt að flíka henni. „Hinn gullni meðalvegur" er sem sé þræddur í norsku lögunum um aldurstak- markið (sbr. lög frá 14 maí 1917 og 28. júlí 1949), þannig: Aðalregl- an er, eins og hér, að 70 ára aldur er almennt hámarkið, þó með þeirri mikilvægu tilhliðran, að við- komandi ráðuneyti getur ákvarðað, að embættismaður haldi áfram í starfinu til 75 ára aldurs, ef það telur það æskilegt og hent starfs- ins vegna og sjálfur maðurinn sam- þykkir, þó einungis fyrir eitt ár í senn á þessu árabili. Virðist þá engu fyrirgert og raunar öllu til skila haldið til þjóðfélagsþarfa. Englendingur bað sér skozkrar stúlku. Faðir hennar sagði þá, að hún fengi engan heimanmund, maður henn- ar yrði sjálfur að kaupa brúðarfötin, halda brúðkaupsveizluna, og gefa for- eldrum hennar auk þess allálitlega fjárupphæð. Englendingurinn var svo ástfanginn að hann fellst þegar á þetta. — Og fæ eg þá dóttur yðar? spurði hann. — Aldrei ao eilífu, svaraði Skotinn. Haldið þér að mér detti í hug að gefa slikum óráðsbelg.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.