Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1964, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1964, Blaðsíða 8
Fredrkk C Appel niiiiitfiiiiiitiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiifiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiitiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii'iiiitiiiiiiiJtiiiiiiiiiiiiiiiiiiiKtiiiiiiiii^iitioiiiiiiii^g | Visindarannsóknir, sem nú standa yfir, j | gætu bent til þess, oð hnisurnar séu ef j til vill skynsamari en v/ð ^UIiIIIfIlfililílIIIIIfIíifkI*fIIttltIilIlltIIIIIlllI*4It«t>ÍIIIlIillIllfllltIlllIIIIIIftIliflllIIIlIIIItIII1llIlllIllJIIIItlltIllfIIIIItIIIllllIIIlfIIlIIIIIIltllIIIIflIfll»II?ÍK Marineland í Kaliforníu er hópur vísindamanna, bæði borgaralegra og frá Banda- ríkjaflotanum, að kenna hnísu einni sem heitir Cathy að synda blind- andi um sundpoll og snerta hnappa, sem hringja bjöllum og suðurum. En í fjarskipta-vísindastöðinni í Miami á Florida er annar hópur að reyna að kenna hnísu, að nafni Elvar, að tala ensku. Og hjá Sperry Gyroscope Co. í Great Neck á Long Island eru verkfræðingar að búa til vél, sem gæti kennt mann- legum verum að tala hnísumál. Þetta, ásamt fleiri tilraunum, er hluti af stærri rannsóknaáætlun, til að reyna að skilja eitthvað af hinum flókna út- búnaði sem hnísuirnar nota við dagleg- ar athafnir sínar. Því að enda þótt kát- leg gamanlæti þessara skemmtilegu dýxa séu alþekkt og skrásett, vita menn í rauninni sáralítið um, hvernig hnis- urnar fremja þessar furðulegu sund- þrautir. sínar, og hvernig þær skynja bergmál og hafa samband innbyrðis. Geti maðurinn leyst úr þessum gátum, gaati það haft mikilvægar og víðtækai afleiðingar. Til dæmis geta hnísurnar farið um í vatninu þrisvar sinnum hraðar en vöðvafl þeirra segir til um. Ef það yrði uppvíst, hvernig þetta má verða, gæti það haft í för með sér geysilegar breyt- ingar á byggingu véla og skipa. f staðsetningu eftir bergmáli — þ.e. því að finna hluti sem eru í kafi með því að beina hijóðbylgjum að þeim — fara hnísurnar langt fram úr því bezta, sem maðurinn hefur fundið upp. Fyrri tilraunir með hnísur hafa þegar gefið til kynna, að þörf er á grundvallarbreyt- mgum á núverandi bergmálstækjum vorum. E: I itt forvitnilegasta atriði í núver- andi rannsóknum stendur í sambandi við tjáningarhæfni hnísunnar og mat á greind hennar. I>að er sæmilega vel sannað, að dýrin „talaíí raunverulega tivert við annað á einhverskonar „miáli", en eðli þess og margbreytni er enn ekki þekkt eða metið. Það hefur jafn- vel verið gefið í skyn að hnisan verði fyrsta dýrategundin, serai maðurinn muni tala við af viti. Sumir vísinda- menn gefa í skyn, að hnísan kunni jafn vel að vera greindari en maðurinn. Geimferðastjórnin (NASA) hefur á- huga á þessum rannsóknum á.máli hnís- anna, þar eð það geti orðið að gagni fyrir geimfara Bandaríkjanna. NASA ráðgerir svo langt fram í tímann, að hún vill læra hnísurnálið sem eins kon- ar æfingu undir það að tala við annar- legar verur á öðrum plánetum, og stofn- unin hefur veitt 87.000 dala styrk til dr. John C. Lilly í fjarskiptastofnuninni áðurnefndu, mannsins sem er að reyna að tala við Elvar. Alríkisstofnanir eyða áætluðum 250.000 dölum á ári í hnísurannsóknir. Auk NASA, eru það rannsóknastofnun flot- ans, vísindatfélagið og heilsufræðiráðið, ásamt fleiri stofnunum, sem leggja fram fé. Skepnurnar, sem öllu þessu fé er eytt í, eru meðal hinaa torskildustu og þrosk uðustu á jörðunni. Þær eru ekki fiskar, heldur blóðheit, lungna-andandi spendýr af hvalaæittinni. Vísinda- menn eru ekki á . eitt sáttir um, hvort þær skuli kallaðar hnísur eða hSfrungar. Flestir amerísku visindamennirnir beygja sig fyrir því, að til er raunverulegur fiskur með höfrungsnafninu, og einnig hinu, að flot- inn hefur höfrunginn fyrir merki kaf- bátaflotans — og því vilja þeir halda hnísunafninu. En það skiptir nú ann- ars litlu, hvort nafnið er notað, einkum er hnísunum — eða höfrungunum — ná kvæmlega sama! J\ öðru sviði standa einnig deilur, sem sé um greind dýrsins. Hnísuheilinn virðist vera alveg eins stór og marg- flókinn og mannsheilinn, og margt í hegðun hnósunnar — hvort hún er frjáls eða fangin — bendir til greindar á háu stigi. Þær virðast lifa í vel skipulögðum hópum og vinna saman að ýmsum fram- kvæ-mdum. Til dæmis, þegar þær eru á ferð í opnu hafi eru þæir í stórum torf- um, þar sem einn eða fleiri „njósnarar" fara fyrir. Þegar njósnari rekst á eitt- hvað óvenjulegt, snýr hann aftur til vöð- unnar og gefur skýrslu, og er þá annar njósnari sendur út af örkinni, til þess að sannprófa skýrslu hins fyrra. Átið hjá þeim sýnir einnig talsverða félagsskipulagningu. Þegar* þær finna fisktorfu, slá þær þéttum hring utan um hana, rétt eins og Indíánar gerðu kring um vagnalest, þegar þeir voru að ráð- ast á þær, fyrir einni öld. Meðan aðal- hópurinn heldur að torfunni, fara nokkr ar hnísuc inn í hana — fáar í einu — og fá sér í gogginn. Fangnar-hnísur hafa oift gengið fram af kennurum sínum og .vísindamónnum fyrir það, hve fljótar þær eru að læra, og hve mikið þær geta lært. Waliy Ross, sem er dýratemjari að atvinnu, segir: „Eftir að maður hefur fengizt við hnísurnar, finnast manni sjimpansar, hundar, hestar og fílar vera heimskir eins og hvítar mýs." Hnísur sýna einnig af sér það, sem virðist vera þroskuð skopskyn, en það bendir eindregið til góðrar greindar. f Marineland við Kyrrahafið verða starfs mennirnir að vara presta við því, að hnísurnar eru vanar að skvetta vatni á alla, sem eríi svartklæddir. Þær leika allskonar leiki, og geta kastað fótknetti 50-60 fet, sagði einn vísindamaðurinn þarna. „Og þær geta kastað honum • í fulikominn skrúfugang", bætti hann við og kenndi öfundar í röddinni. HP Inísuhópur í Marineland notaði kastfimi sína til að láta í ljós gremju sína yfir því að þurfa að vera í geymi með 20 sjaldgæfum hitabeltisfiskum, sem starfsmaður við vatnsbúrið hafði komið þar fyrir. Dýrin fleygðu fiskun- um, hverjum eftir annan, út á áhorfenda svæðið. En geymdu sér samt þann síð- asta og þegar tækifæri gafst, þeyttu þau honum í höfuðið á vatnsbúrsstjór- anum, þegar hann gekk út af svæðinu við búrið. Annað greindarmierki er það, að hnís- ur verða fljótt leiðar á síendurteknum tilraunum. Vísindamennirnir skýra svo frá, að þeir verði að breyta til í sí- fellu um þessar tilraunir, til þess að geta haldið áhuganum vakandi hjá hnísunum. Annars neita þær ailri sam- vinnu og hafa það jafnvel til að hetfna sín á kennurunum. Dr. Kenneth Norris frá dýrafræCiideild háskólans I "Los Angeles segir frá hnísu að nafni Cathy, sem átti sérstaka hefnd- araðferð. „Ef við reyndum of mikið á hana", segir hann, „beið hún átekta. þangað til við snerum að henni baki. Þá fór hún út í fjarlægasta endann á pollinum og þeysti svo til okkar aftur á fullri ferð. En á síðasta andartaki, snarsneri hún sér við og sendi okkur ferlega vatnsgusu, svo að við urðum all- ir gagndrepa." Cathy gerði kennurum sínum ýmsar fleiri grillur. Norris prófessor og aðstoð armenn hans, voru að gera tilraunir með bjöllur óg'suðara, til þess að prófa heyrnarskynið hjá Cathy. Til þess atS hindra, að hún gæti notað sjónina sér til hjálpar, voru settar sogskálar ytfir augun á henni. Á hverjum degi barði aðstoðarmaðurinn í geyminn þar sem Cathy var, til þess að kalla hana upp á yfirborðið, svo að hægt væri að setja á hana sogskálarnar. Cathy var afskap- lega þæg, en með hverjum dieginum sem leið var hún alltaf einum þumlung fjær, þegar hún stanzaði. Loksins fékk hún kennarann til að halla sér svo langt fram af barminum, að hann var næstum dottinn í geyminn. „Stundum finnst manni þær vera að hlæja að manni", sagði annar aðstoðarmður. tr rátt fyrir allar þessar bendingar til heilastarfsemi, ráða flestir vísinda- menn frá of miklum ályktanaflýti. „Við erum að reyna að mæla greind (sem virðist vera) hjá annarri tegund, á mæli kvarða mannlegrar skynsemi", segir einn. „Slíkar upplýsingar er beinlínis ekki að marka". Aðrir spyrja sem svo: ef hnísurnar eru svona gáfaðar, hvers vegna eru þær ekki komnar af þessu tiltólulega frumstæða þroskastigi? En þetta er eins og þegar verið er að spyrja: „Ef þú ert svona skratti ljóngiáfaður hversvegna ertu þá ekki svolítið ríkari?" „Eitt greindarmerkið er tilbreytni í LESBOK MORGUNBLAÐSIJNS 20. tölublað 19G4

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.