Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1964, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1964, Blaðsíða 1
Jarnes B. Donovan: HROSSAKA Á BRÚNN ? Frásögn aí dirfskulegri sendiför. Sendi- maour fékk skipun um crð hafa hrossa- kaup á sovétnfósnaranum Abel og flug- manninum Powers, en lagoi miklu meira undir — og vann «c Þriojudagur II. jariúar ij amikvæimt beiðni ríkisstjórnar Bandaríkjanna, korn ég á fund í Wash- ington, og fékk að vita, að samþykkt hefði verið „á hæstu stöðum", að það væri þjóðinni gagnlegt að koima í kring kaupum á Powers og Abel. „EÆ þér eruð fús til þess, vildum við biöja yður að takast á hendur sendi- för til Austur-Þýzkalands, til að koma þessum kaupuim í kring", vdr saigt við jnig. Ég sendi frá Washington bréf til „Frú Helen Abel" í Leipzig, en þar hafði verið heimili hennar undanfarin þrjú ár. Ég sagði þar, að „mikilvæg breyt- ing" hefði orðið á málinu, sem gerði það ómaksins vert, að við hittumst. Ég lauk máli mínu þannig: „Ég legg til, að við hittumst í sovézka sendiráðinu í Austur-Berlín, á laugardaginn kemur, 3. febrúar, kl. 12 á hádiegi. Það er áríð- andi, að ekkert verði látið berast út um þennan fund okkar, Ef þér sam- þykkið þessa tillögu, viljið þér þá senda mér skeyti í lögfræðiskrifstofu mína svo hljóðandi: „Gleðilegt nýár". Ég taldi mér nauðsynlegt að hafa með iferðis stjórnarvaldabréf, sem gæti sann- faart Rússa uim, að JBandaríkjastjórn etæði að baki tilboði mínu uim að láta Abel lausan. Síðdegis sama dag.fékk ég slíkt bréf, sem ég fann að væri svo var- lega orðað, að það væri tvírætt. En því íékkst ekki breytt cxg þetta bréf var cina sönnunargagnið um trúnaðarstöðu mína, sem ég hafði meðferðis tii Aust- ur-Þýakalands. Það var skrifað á bréfs- efni Dómsmálaráðuneytisins oig hlóðaði t>annig: KiL'ii hr. Dojiovan: <i> Samkvæmit nýafstöðnu viðtali við yð- ur um um,boð til að náða skjólstæðing yðar, fullvissa ég yður um, að jafn- skjótt sem umtöluðum skilyrðuim er full Donovan með bel njósnara nægt, er ástæðan til neitunar um náðun, sem um getur í bréfi yðar til eiginkonu hans, 'niður fallin. Y&ar eini. Reed Cozart forstj. Náðunardeildar. Fimmtudagur 25. jariúar b mt a um morguninn kl. 10 fékk ég símskeyti í skrifstofu mína í New York. >að var frá Berlín og bljóðaði þannig: GLEÐILEGT NÝÁR og undir- ritað HELEN. Fundurinn í Austur-Ber- lín var þar með ákveðinn, Laugardagur 27. jariúar E I g tók leigubíl til Harvardklúbbs ins, til að hitta þar mann frá Wash- ington og taka við formlegu umboði mínu. Ég gaf honum nákvæma ferða- áaatlun mína, og hann skýrði mér frá því, hvenær ég gæti yænzt þess að fá embættisileg fyrirmæli í London. Einn júnímorgun 1957 handtók FBI mann, kallaöan „Rudolf Ivano- vich Abél ofursta", í gistiherbergi hans á Manhattan. 1 málaravinnu- stofu hans í Brooklyn fundu menn útvarpstœki, leyniletursskrár og uppdrœtti — yfirleitt allt venjulegt ' fylgifé njósnara. Aldrei varð raun- verulegt nafn Abels uppvíst, en hann var dœmdur í 30 ára fangelsí. Samkvœmt meðmœlum frá málflutn ingsmannafélaginu í Brooklyn hafði hann fengið fyrir verjanda James Britt Donovan, sem var þekktur lógfrœðingur, og hafði ver- ið aðstoðar-ákœrandi í Núrnberg- réttarhöldunum. Lengst af tímans, sem um var að rœða, hafði Abel verið leyft að eiga bréfaskivti við skyldmenni stn handan járntjalds, undir eftirliti Bandaríkjamanna, en grunur lék á, að þessi „skyldmenni" vœri raun- verulegur hó-pur frá K.G.B. — sov- ésku leynilögreglunni. (Þessi „skyld menni" greiddu þóknunina til Dono- vans — 10.000 dáli, sem hann aftur gaf Fordham, Harvard og Colum- bia-háskólunum). Hann sagði mér og, að Austur-Þjóð* verjar hefðu í haldi ungan Yale-stúd- ent frá Michigan, að nafni Frederic L. Pryor, og hann væri undir réttarrann- sókn fyrir njósnir. Áður en Berlínar- múrinn var reistur hefði Pryor verið við rannsóknir í Austur-Berlín, vegna doktorsritgerðar, sem hann hafði í smíð um um verzlun austan járntjalds. En hann hefði kafað of djúpt og náð í efni, sem talið var vera leyndarmál, og nú hefðu Austur-Þjóðverjar í hyggju réttar höld í áróðursskyni. Ákærandinn hefði lýst því yfir opinberlega, að hann myndi krefjast dauðadóms yfir Ameríkumann- inum unga. Það var talið, að allt þetta mál væri auglýst svona freklega í þeim tilgangi að vekja almenningsálit vin- veitt Pryor, vestan hafs, og pína þannig út einhverskonar viðurkenningu á aust- ur-þýzku stjórninni af Bandaríkjanna hálf u. Annar Ba,ndaríkjastúdent, Marvin Makinen úr Pennsylvaníuháskóla, hafði einnig verið tekinn fastur fyrir njósnir, sakaður uin að hafa tekið ólöglega mynd Framhald á bls. 12 En svo gerist það % maímánuði 1960, að Francis Gary Powers, flug- maður í þjónustu CIA, starfandi að Ijósmyndun úr lofti, hrapaði til jarðar í flugvél sinni á rúss- nesku yfirráðasvœði, skammt frá Sverdlovsk. Bráðlega var farið að tala um aö hafa kaup á flugmanni vorum og sovézka njósnameistaran- um. Ári síðar skrifaði „hr. Abel" Donovan og stakk upp á einmitt slíkum skiptunPog það sannaði að sovézk yfirvöld höfðu einnig áhuga á þessu sama. En í mttlitíðinni haföi Francis Powers verið dœmdur í þriggja ára fangelsi í Rússlandi, auk sjö ára í fangabúðum. Mundi Kennedy forseti gefa út þá náðun, sem til þess þyrfti, að Abel yrði sleppt? Sjö mánuðum eftir að Don- ovan fékk bréfið frá Abel, tóku amerísk yfirvóld ákvörðun sína. Hér á eftir segir Donovan söguna, eins og hún gerðist, og styðst þar við dagbœkur sínar og trúnaðar- skýrslur. Er þetta % fyrsta sinn sem þessi dramatíska saga kemur öll á prent. Powers flugmaöur

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.