Lesbók Morgunblaðsins - 06.02.1966, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 06.02.1966, Blaðsíða 6
 Ottó Rank sálarlífi barna, heilbrigðra jafnt sem sjúikra, og er ekki vafi á, að hefði hon- um enzt aldur til að ljúka þvi verki, hefði Laxness getað fengið einhverjar leiðbeiningar um hvernig súblímasjón fer fram, þvá það var einmitt eitt af verk- efnum rannsóknarinnar að fá þeirri spurningu svarað. Kris ritaði mikið' um sálkönnun og list á árunum milli 1930—1950. Árið 1953 kom út safn helztu ritgerða hans í bókarformi (8). Þó að þessar ritgerðir séu síður en svo neinn áTnlaupalestur,- hafa þær samt ýtt all rækilega undir rannsðknarstarfsemi sóiifræðinga, eink- um í bókmenntuim og listum. Því fer vtíðsfjarri, að menn telji sig hafa leyst gátuna uim, hvers vegna RABB Framhald af bls. 5. smeklc þeirra og lífsviðhorfum. Úr því íslenzk lög hafa nefnd ákvæði, sé ég ekki betur en blöð- um og tímaritum hérlendis beri skylda til að tdka upp þá reglu að birta ekki greinar öðru vísi en und- ir fullu nafni, enda er það lang- heiðarlegast. Ýmsir skriffinnar með algeng fangamörk eiga auð- velt með að fela sig bak við hálf- gert eða alegrt nafnleysi, og er það út af fyrir sig siðlaust hátterni. Ef menn á annað borð finna sig knúða til að koma skoðunum sinum á framfœri í blöðum eða tímaritum, er það lágmarkskrafa að þeir þori að kannast við skrif sín frammi fyrir alþjóð. Það er föst regla á- byrgra blaða víðast hvar erlend- is að birta ekki ritsmíðar nema undir fullu nafni og stuðlar án efa að heilbrigðari blaðaskrifum. Fast- ráðnir blaðamenn œttu að sjálf- sögðu líka að skrifa sínar greinar undir fullu nafni, en hins vegar er sá háttur eins dagblaðs í Reykja- vík að setja fangamörk blaðamanna við almennar fréttir dálítið hjá- kátlegur og leiðir á stundum til hvimleiðrar mœlgi um aukaatríði, eins og þegar blaðamaðurinn rekur í löngu máli eftir hvaða leiðum hann hafi aflað tiltekinnar frétt- ar. Fangamörk blaðamanna við er- lendar fréttir eru vitaskuld hrein- asta firra. Sigurður A. Magnússon. menn skapa bófomenntir. Segja m& aS rannsóknir séu enn á byrjunarstigi. En svo að menn átti sig svolítið á í hvaða átt helzt virðist stefnt núna, vil ég tína til skoðanir nokkurra höfunda, sem rit- að hafa um þessi mál eftir 1950. Allir hafa þeir orðið fyrir miklum áhrifum frá Ernst Kris. M ark Kanzer, Bandaríkjamaður og þekktur sálfræðingur þar í landi, er einn af þeim sem vildu líta á málið frá öðrum sjónarhóli en áður tíðkaðist (9). Hann taldi fraleitt að jafna saman list- gáfum og taugaveiklun. Rannsókn á list- gáifum yrði framar öðru að styðjast við rannsókn á verkum höfundanna, og væri þá fyrsta vandamálið að meta gæði verkanna. Vafalítið væri snilligáfa að öðrum þræði ásköpuð, en að hinu leytinu fólgin í skapgerðarmótun. Enn- fremur sýndi hann fram á það með ýms- um dæmum, hvernig taugaveiklun ork- ar á innblástur og leikni listamannsins. Enda þótt þetta segi ekki mikið, er þó greinilega komið annað hljóð í strokik- inn. Taugaveiklun og listgiáfa er nú eklki lengur eitt og hið sama, og augun hafa opnazt fyrir því, að verið geti um áskapaða hæifileika að ræða að einhverju leyti. En Ihvað er þá áskapað, og hvers konar sikapgerðarmótum er nauðsynleg? Daníel nokkur Sohneider ritaði árið 1950 bóte, sem heitir The Psyöhoanalyst and tihe Artist (10). Þar setur hann fram nokkrar grundvallarkenningar um samkenni listamanna, og þó að mér finnist skoðanir hans ndkkuð loðnar og spekúlatívar, er ekiki annað að sjá en heldur miði í rétta átt. Hann setur kenn- ingar sínar fram í fjórum liðum, sem niú skulu raktir: (a) Snilligiáfan er ásköpuð. Hún getur þrozkast á raunsæj- Fjodor Dostójevski 4?WB August Strindberg an hátt, en andlegar truflanir geta einn- ig hamlað þrosika eða fært hann úr lagi. (b) Einn hinna ásköpuðu eiginleika, sem koma fram snemma á barnsaldri, er hæfileiki til mikillar samsömunar. Gáf- að barn samsamast því ekki eingöngu fioreldnum sínum, heldur leitar það fanga miklu víðar og samsamast jafn- vel hinu óþekkta og óíkannaða, sjálfri sköpunar-alihöfninni. Þetta víkkar sjón- deildarhring barnsins til mikilda muna og leiðir til frumlegrar hugsunar, bæði í vísindum og listum. En í þessu er einn- ig fólgin viss hætta. Hinum verðandi snillingi, sem finnur sköpunarmáttinn í sjálfum sér, er hætt við óhóflegri sjálfs- dýrkun og einangrun í sjólf um sér. Þeg- ar hinn frjósami sköpunarkraftur þurrte- ar út landamerki hugarflugs og raun- venuleika, er skammit til þess að snill- ingurinn sboði sjálfan sig sem almnátt- ugan skapara ailra hluta. En hinn vak- andi samsömunarhæifileiki opnar einnig leið til verulegs sálræns innsæis, eink- um Iþó ef listamaðurinn nýtur ástar og elslkar sjálfur. Ástin torðar honum frá stöðnun, sjúklegum hömilum og sjálfs- dýrkun, og því ættu þeir listamenn, sem halda, að ást muni rýra listgáfuna, að athuga hvort trú þeirra á eigin hæfileik- um sé ekki full lítil. (c) Hinar bældu duiivituðu hræringar sáilarlífsins eru mjög sveigjanlegar hjá listamanninum. Auðveldlega getur losnað um þær, svo að þær geta komið honum að haldi í sköpunarstarfinu og aukið á dýpt og víðfeðmi listaverksins. (d) Sköpun lista- verka er borin uppi af mikilli sáilrænni orku. Listiðkunin sjáiif veitir listamann- inum mjög mikla fullnægju. Hún losar um andlega spennu og er mjög skyld kynferðislegri nautn, oifit samofin hennL Þetta voru kenningar Sdhneiders. Hann bætir önlitlu við steoðun Kanzers, þar sem hann útlistar einn af hinum ásköpuðiu (hæifileikuim listamannsins. En víkjum nú að einum sálfræðingnum enn. vFustav Bychowski hefur skrifað nokkrar ritgerðir um list og listamenn. 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 6. febrúar 1966

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.