Lesbók Morgunblaðsins - 04.09.1966, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 04.09.1966, Blaðsíða 7
veioar voru mikið stundaðar og mikil gi _6Ka í verzlun. A 17. öld voru þar margir írægir sajnarar, svo sem Smuel Pepys, Robert Burton og Kenelm Digby. Á 18. öldinni verbur bokasöinun tizKuíyrirbrigði og spwt meöal aðalsins, vel eínaðir íræði iiivínn safna bokum aí miklum áhuga og Lngjand gengur næst Frakklandi um bo^asöinun. tnskir safnarar saína vöggu pienti (bokum prentuöum fyrir 1500), ^iiain útgátum (bókum prentuðum al Alctus Manutius í Feneyjum), Elzevir prenti og útgáíu Caxtons, sem var íyrsti enski prentarinn 1421—1491 og Shake- speare útgáfum. Meðal frægra safnara á 18. öld voru: Th. Rawlinson, sem var boksjúkur og var hæddur af Addison í bók hans „Tatler". Richard Mead og Hans Sloane, báðir læknar og öfluðu ser stórra safna. Edward Harley jarl en hann var ráðgjafi Önnu drottningar og var einn frægasti safnari á Englandi hof söfnun 1705 og safnaði um 6 þús. handritum og 40 þúsund bindum bóka. Sonur hans Edward jók þetta safn rajög, handritin töldust 7639, þegar hann féli frá og bindatalan hafði náð 50 þús- ur.dum. 1 safnj þessu voru 50 Caxton pvent. Safn þetta var selt, bækurnar íyrir 13 þúsund pund og handritin voru keypt af ríkinu og afhent British Mus- eum, verðið var 10 þúsund pund sem var mikið fé í þá daga. Horace Walpole jarl af Oxford var ágætt dæmi um fagur kera, og höfund þessa tíma. Hann ferðaðist um Frakkland og Italíu með enska skáldinu Gray eftir að hann lauk námi við Eton og Cambridge. Hann settist að á Strawberry Hill, sem hann gerði frægan, safnaði, ritaði og kom ser upp eigin prentsmiðju. Hann safnaði ekki einungis bókum, einnig málverkum pg forngripum og gaf út skrá yfir söfn sin Hann er nú fyrst og fremst frægur fyrir bréf sín, sem komið hafa út í jmörgum bindum auk þess setti hann saman skáldsögur og kvæði. Bréf hans gefa ágæta hugmynd af aldarfarinu og í þeim ágætir hann sig sem stílsnill- ingur fyrst og fremst. Hann lézt 1797. J ohn Ker hertogi af Rozburghe 1740—1804 erfði ágæt söfn eftir föður sihn og afa og jók þessi söfn stórum h'ann átti mjög góð eintök af frönsku vogguprenti, ágætt safn eldri ítalskra og enskra bókmennta og Shakespeare úi.gáfur og fjölbreytt leikritasafn. Safn þetta var selt á uppboði 1812, sem varð i'rægt, þar bitust ýmsir um bækurnar og samtals nam upphæðin, sem fékkst íyrir þær rúml. 23 þúsund pundum. Eftir uppboðið komu ýmsir bókamenn saman til málsverðar og stofnuðu Rox- buighe klúbbinn, sem er félagsskapur bókamanna og gefur út sjaldgæfar bæk- ur í mjög takmörkuðu upplagi. Meðal stoínendanna var Spencer lávarður sem var einn fremsti safnari í Englandi á 18. og fram á 19. öld. Á þessu uppboði var mest bitist um gamla útgáfu af Boccaccio, markísinn af Blandford bauð foezt og hlaut bókina fyrir rúmlega tvö þÚEund pund, Spencer lávarður varð að sjá af þessum bita, en náði sér í staðinn í! fimm bækur prentaðar af Caxton. Spencer lávarður hætti öllum afsklptum áf stjórnmálum, til þess að geta helgað sífí bókasöfnun og þegar kemur fram á nítjándu öld er safn hans eitt fegursta og vandaðasta safn í einkaeign, það var selt 1892 fyrir 250, þúsund pund. Bóka- vorður jarlsins var síra Thomas Frogn all Dibdin 1776—1847, hann safnaði sjálfur bókum og gaf út ýms merkileg nt um bókfræði og átti mikinn þátt í að fullkomna safn jarlsins. Markísinn aí Blandford átti mjög gott safn, þetta safn var boðið upp 1819 og þá fór Boccaccció á rúml. 900 pund. /Devonshire hertogar voru á þessum iildum ein frægasta safnaraætt Englands William annar hertöginn af Devonshire stoínaði safn ættarinnar, hann hóf fyrst ur skipulagða söfnun vögguprents, af- komendur hans héldu söfnun áfram og voru ðsínkir á fé til bókakaupa. 1914 var töluVert selt úr satninu, en þrátt fyrir það er - safn þeirra frænda enn eitt vandaðasta safn á Englandi. Georg III 1738—1820, var við ríki í sextíu ár Hann var mikill safnari og hafði goðan smekk fyrir bækur. Hann varði miklu fé til bokakaupa og gaf ýmsum opin- berum söfnum. Hann var áhugamaður um bokmenntir og þótt hnútum hafi oft verið kastað að honum, sökum ó- heppilegra viðbragða í utanríkismálum, laiði hann þó við völd í sextíu ár og varð valdur að minni hörmungum, en ymsir lýðskrumarar nútímans, sem ríkt hafa mun skemmri tíma, en orðið valdir að hinum margvíslegasta hryllingi. Bókavörður konunga var T. A. Barnard, hann jók safnið mjög, kom því í 60 þúsund bindi auk 19 þúsund smárita og hins ágætasta kortasafns. JJU ames Edwards 1757—1816, var bókasafnari, bóksali og bókbindari. Hann átti lítið en mjög vel valið bóka- safn, sem var selt 1815 á uppboði, verðið nam 8500 pundum. Edwards er frægur fyrir pergamantsband sitt og ýmsar nýjungar í bókbandi. Bókbandið var á þessum tíma hátt metið væri það vel unnið eða sérstætt á einhvern hátt. Gamalt band var í háu verði og er enn- þá Enskir fagurkerar og safnarar áttu mikinn þátt í því að gera bókband að list, ásamt frönskum söfnurum. Nú á Oögum eru bönd frægra bókbands- meistara frá 18. öld í géysiverði. Sá ósiður hefur tíðkast meðal sumra safn- ara hér á landi, að rífa burt gamalt band og láta síðan binda bækurnar í smekklaust nútímaband íslenzkt. Gam alt íslenzkt bókband á áreiðanlega eftir að komast í hátt verð, þegar augu manna opnast fyrir sérkennum þess og því, - að' gömlum bókum hæfir samtímaband. Charles Spencer þriðji jarl til Sunder- land 1674—1722, safnaði saman 20 þús. bmdum og nokkru magni handrita. Jar) þessi var mikill menntavinur og lpgði mikla áherzlu á söfnun bókmennta 15. og 16. aldar, auk vögguprents. Þetta safr, var í Blenheim höll frá 1749—1883, þegar það var selt á uppboði fyrir um 5ö þúsund pund. Eitt elzta og stærsta einkasafn á Engiandi var Bridgewater safnið, til þess stofnaði Sir Thomas Bridgewater ráðgjafa Jakobs I, um 1600. Sonur hans fyrsti jarl af Bridgewater jók það mjög og um 1800 var það orðið með stærri og merkari söfnum Englands. Þetta safn var selt til Bandaríkjanna 1917. Á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld hafa mörg söfn veríð seld þangað, bæði brezk og annara þjóða. Öll merkari söfn brezk á 17. og 18. öld voru einkasöfn, að undanskildum söfnunum í Oxford og Cambridge og British Museum, sem var stofnað að tilhlutan enska þingsins 1753. Þetta safr. jókst mjög á 18. öld, bæði að bók ' um og handritum, merk einkasöfn voru keypt og þingið og konungur hlynnti að safninu. Safnið hefur fengið skyldu eintök frá 1757 af öllu því, sem prentað var á Bretlandseyjum og í nýlendunum. Frakkland er eitt stórvelda Evrópu á 17. og 18. öld. jsitt giæstasta timaoil franskrar sögu er valdatíð Lúðvíks XIV. Frönsku konungarnir söfnuðu að sér bókum um aldir og bókasöfnun e>kst mjög á Frakklandi á 16., 17. og 18 öld. Bokasöfnun kemst í tizku um daga Lúðvíks XIV, mikil áherzla er lögd á glæsilegt bókband og fögur ein- tök, kröfur um prentun og vandaðan pappír móta útgáfustarfsemina og bók- bandið verður ein grein listiönaðar. Eítt með eldri einkasöfnum, var safn Jacques Auguste de Thou, sem var franskur stjórnmálamaður á síðari hluta 17. aldar, hann erfði nokkurt safn eftir föður sinn. Sonur hans með sama nafni, sem var sendiherra í Haag, erfði þetta safn og jók það um helming, en varð að afhenda það lánardrottnum sínum 1669. Safninu varð þó ekki tvístr- að, því að Menars markgreifi keypti safnið. í þessu safni var töluvert hand- rita og mikið af fáséðum bókum. Ann- ar safnari á þessum árum, var Segu- ier kanslari, sem var frægur lögfræð- ingur og bókasafnari. Franska Aka- demían hélt fundi sína í húsi hans í París, en hún var stofnuð 1634. Segu- ier safnaði bæði evrópskum og aust- urlenzkum handritum og bókum, hann átti einkum gott safn grískra og aust- urlenzkra handrita og um 20 þúsund bindi prentaðra bóka. Þetta safn var síðar varðveitt í klaustri í París og 1793 brann mestur hluti prentaðra bóka safnsins, 1794 komust handritin í eigu Bibliotheque Nationale í París. Frakkakonungar höfðu margt ágætra nianna í sinni þjónustu, og margir þess- ara ráðgjafa ef ekki flestir voru frá- brugðnir nútímastjórnmálamönnum um það, að þeir sköruðu fram úr um mennt un og góðan smekk á listaverk, bækur og bókmenntir. Þótt þeir hefðu bók- fróða menn í þjónustu sinni, þá voru þeir sjálfir smekkmenn og fóru að eig- ft in mati i vali bóka og listaverka og voiou maigu oiitj^iju ie uj. iistaveiKa- kaupa og bokakaupa. Þeir höiðu flestir vanist í uppvexti því andrúmslofti, sem er forsenua iyrir goðum smeKk og skiln ingi á bokmenntum. Þeir liiöu og hrærð ust í listsköpun smna tima og rugluðu ekki saman boKmenntum og listum annarsvegar og politík hinsvegar. Þeim var fátt sameiginlegt með politískum blaðurskjóðum, sem nú sitja þing og kunna engan mun á Piccassó og Braque. E lér hafa verið taldir fáeinir af merkari einkasöfnurum Englands á 17. og 18. öld. Það þurfti mikið fé til þess að safna verulegu magni bóka, þekk- ingu skynsamlegs vals og góðan smekk á prentun, pappír og bókband og auk þess viðtæka almenna bókfræðilega þekkingu. Þetta allt fór oft saman hjá ýmsum söfnurum af enska aðlinum og verk þeirra verður seint fullþakkað, dýrmætustu bækur í opinberum söfn- un» eru flestallar komnar úr einka- söfnum, einkasafnarar fyrr og síðar safna bókum af meiri vandfýsi og á- huga en gerist um forstöðumenn opin berra safna, þvi var brezk einkasöfnun grundvöllurinn að flestum merkari opinberum söfnum á Englandi. l inn merkasti ráðgjafi Frakka- konunga var Jules Mazarin, kardínáli og ráðgjafi Lúðvíks XII og Lúðvíks XIV. Hann hóf feril sinn, sem liðsfor- ingi í varðliði páfanna, varð síðar séndi- fulltrúi páfa við frönsku hirðina og kynntist Richelieu kardínála og tekur við af honum, sem helzti ráðgjafi kon- ungs 1642. Hann hafði ekki prestvígslu, en þrátt fyrir það er hann gerður kard- ínáli 1641. Mazarin var mikill bóksafn- ari og þegar hann er neyddur til þess að selja fyrra safn sitt, taldi það um 45 þúsund bindi. Aðstoðarmaður hans við bókasöfnun var Gabriel Naudé, sem setti saman bók um bókasöfnun „Advis pour dresser une Bibliotheque", sem kom út í París 1672, Naudé þessi hraktist til Svíþjóðar, eftir fall Mazar- ins, en undi ekki meðal þeirrar þjóðar Svía og varð þeirri stund fegnastur þegar húsbóndi hans náði aftur völd- um og kallaði hann heim 1653, en hér- vistardagar hans voru taldir og hann deyr sama ár. Fyrra safn Mazarins dreifðist og strax og hann hafði náð völdum á nýjan leik hóf hann aftur söfnun og keypti meðal annars safn Naudés, sem þá taldi 8 þúsund bindi. Þetta safn varð síðar deild úr franska þjóðbókasafninu. Meðal kjörgripa þessa safns er Gutenbergsbjblían sem er dýr- Framhald á bls. 13 : ' ' ¦" :l: :'¦:¦ .¦¦¦'¦ :':¦•' ¦ :::::0mM::0M jLandsbókasafn Spánar. 4. september 1968 •LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.