Lesbók Morgunblaðsins - 04.09.1966, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 04.09.1966, Blaðsíða 10
- HVER MYRTI ? Framhald af bls. 8 spyrnumaður getur orðið háttsettur starfsmaður í sportfataverzlun. Delgado var sjaldan að súta smávegis ósam- kvæmni og útskýrði samband sitt við kommúnista með þessum orðum: „Þeir eru mjög nytsamir bandamenn, skil- urðu". Einnig var hershöfðinginn í Prag heilsu sinnar vegna. Hann var skorinn þar upp við kviösliti og eitrun kom í stóra örið á kviðnum á honum. Delgado íói frá Prag, við bága heilsu, og neyddist tii að vera í lífstykki, sem hann varð að fá hjálp til að hnýta að sér. í>að e:na, sem hann hafði upp úr spítala- vistinni var heimsókn Alsírforseta Ahmed Ben Bella, sem kom þar við á heimleið frá Moskvu. Ben Bella færði honum súkkulaðikassa og boð að setjast að í Alsír, en þar var orðinn friðar- höfn fyrir nokkra byltingarflokka, Del- gado leizt vel á Ben Bella og tók boð- inu með þessum ummælum: „Hann er líka hermaður". Svo kom hann til Alsír í júlímánuði. Honum var fenginn til umráða skraut bíJi með bílstjóra og laglegt steinhús í hverfinu Le golf, hátt uppi með útsýni yfir flóann. Delgado notaði kjallarann til þess að æfa sig að skjóta í mark, og fullyrti við fréttamenn: Alsír verður síðasta útlegðarlandið mitt". En sem foringi uppreisnarflokksins gat Delgado samt ekki unnið innan ramma venjulegs sklpulags byltingarfor ingja. Flokknum var raunverulega sljórnað af litlum hóp vinstrisinnaðra stjórnarandstæðinga, undir formlegri forustu portúgalska kommúnistaflokks- ins, með aðsetri í Prag. Enda þótt þeir vildu gjarnan hafa Delgado sem for- ingja „uppá punt", hugsuðu þeir sem kommúnistar um uppreisn múgsins, en það gat tekið allmörg ár. Aftur á móti hneigðist Delgado helzt að því að gera aðra Beja-herbúða byltingu með að- stoð sambanda sinna í portúgalska hern um. Samkvæmt hernaðarlegu uppeldi sínu, tók Delgado nú að veita samverka- niönnum sínum tignarstöður. Hann á- kvað, að kryppuvaxni skrifstofustjór- irm hans, Adolfo Ayala — eini fylgis- maður hans auk frú Campos, sem fylgdi honum gegn um þykkt og þunnt — skyldi vera kórpóráll. „Það er erfitt að vinna með Delgado", minnist Manuel Brotas, portúgalskur útlagi, sem var gerður lautinant. „Hann var ólýðræðis legur", sagði Brotas og hleypti brúnum með saknaðarsvip „Hann umgekkst okkur alla eins og dáta". E, l n það" liðu ekki nema tveir mánuðir áður en ástandið var orðið svo slæmt að ekki varð úr bætt. Del- gado hratt svo mörgum fylgismönnum sínum frá sér, að loks var hann orðinn svo að segja einn síns liðs. Leynileg ráðstefna portúgölsku stjórnarandstöð- unnar var haldin í septembermánuði í Alsír og Delgado hunzaði-hana. Ráð- stefnan setti Delgado frá formennsku fiokksins, en setti í staðinnsex manna stjórn. Delgado fann, að nú var hann her- laus höfðingi, og var enn með fyrirætl- anir, sem enginn vildi líta við, og dreymdi enn um sigurför heim til síh í broddi fylkíngar fyrir uppreisnar- flokki. Aðeins örfáír dauðtryggir menn, eins og Ayla hjálpuðu honum við þessi foringja-látalæti hans. Hann. var dag- legur gestur í göngum stjórnarskrif- stofanna í Alsír, og beið éftir viðtaíi við embættismenn, sem hunzuðu hann. Einn daginn létu bílstjórinn og skraut- bíllinn sig vanta við dyrnar hjá hon- um Eftir þvi sem einangrun hans í Alsír lærðist í aukana, tók hann að undir- búa dirfskufulia aðgerð, er skyldi end- urreisa hann sem óvéfengdan höfðingja stjórnarandstöðunnar i Portúgal. Snemma í desember kom hann, fárán- lega dulbúinn sem Arabi með flaxandi jellaba á fund „Sambands" síns í Lund- únum, António de Figuereido. Hann kvaðst hafa sagt skilið við alsírska uppreisnarfiokkinn af því að „það er eins og í kardínálaráðinu með þess ítalska meirihluta, kommúnistarnir bera mig alltaf atkvæðum. Og auk þess vilja þeir ekki berjast." Figuereido minnist þess, að hann virtist „gamlaður og vonsvikinn". Delgado hafði beðið Parísar- og Róm- arsamböndin sín að hitta sig i París í árslok. 1 hvorri borginni voru ekki nema einn eða tveir menn, sem voru í reglulegu sambandi við hann, en Del- gado talaði alltaf um þá eins og ein- hverja svarta hersveit: „Rómarmenn- irnir" eða „þeir í Róm". Frá 26. til 30. desember talaði Delgado við þá hvorn í sínu lagi: Parísar-stuðningsmanninn, Emile Guerreiro, 66 ára stærðfræði- kennara, frægan sem andfasista, og svo Rómarmanninn, vafasaman í herbúðum pcrtúgalskra byltingarmanna. Hann hafði skrifað Delgado 1961 og boðið fram „árásarlið", en slíkt gat hver maður verið viss um. að nægði til að vekja hrifningu Delgados. Rannsóknir á þessum Charvalho, eftir dauða Dei- gados hafa leitt í ljós, að hann fær fé frá einhverjum dularfullum aðilum og er kunningi alræmdra fasista. En De- gado var fylginu of feginn til þess að fara að kíkja neitt nánar í skilríki hans. f ið jólakvöldverð í litlu íbúð- inni hjá Guerreiro í París, þar sem einnig voru frú Guerreiro og frú Camp- os, tilkynnti Delgado: „í miðjum febrú- ar eigum við stefnumót á Badajoz. Við höfum ákveðið allt við þá í Róm. Guerreio sagði Delgado, að hann gæti þá allt eins vel anað í fangið á PIDE, eins og að fara til landamæraborgar, þar sem allt væri lúsugt af spænskri og portúgalskri lögreglu," en Delgado tók engum sönsum. Hann var erfiður viðureignar". De Charvalho geymdi afrit af bréfa- skjptum sínum við Delgado, og þau sýna, að hann samþykkti að koma tjl Badajoz-fundarins, en lagði samt á- herzlu á hættuna, sem því fylgdi. í einu bréfinu skrifaði Charvalho: „Ég vil nú ekki fara að gera neitt múður, en ég tek mér það bessaleyfi að minna þig á...... það er langt síðan við höfum ver- ið heima......og það er ekki sagt, að við gerum okkur ástandið nægi- lega ljóst......landamærin eru þétt- skipuð lögreglu. Spánn er okkur hættu- legur staður. Þetta gæti orðið okkur öllum örlagaríkt", Stuttaralegt svar Delgados barst 20. janúar: „Þetta er satt, sem þú segir, en það gæti bara orðið enn hættulegra að draga þetta á langinn — ég fer". Svo fór nú samt, að 6. febrúar frétti Delgado, að vinur hans í Oporto og norð anverðri Portúgal hefðu séð sig um hónd og kæmu ekki til fundarins. Hinir Portúgalarnir, sem Delgadó átti að hitta í Badajoz áttu þegar að hafa fengið boð frá de Charvalho. Hann tjá'ði Delgado, að þeir mundu mæta þar, og að sjálfur mundi hanri leggja a£ stað til Badajoz 9. febrúar. En hríð- arveður bæði 9. og 10. febrúar stöðv- uðu allt flug frá Róm, og de Carvalho lagði alls ekki af stað frá ítalíu. i skeyti til Delgado, sagðist hann hafa verið stöðvaður af ítölsku yfirvöldunurri við landamærin, en á þessu hafa engar sannanir fengizt. De Carvalho gerði : sér einnig það ómak að senda Delgado bréf með skýringum á þessu, 21. febrú- ar (viku eftir andlát Delgados), og orð- aði það eins og hann þættist þess viss,. að hershöfðinginn væri áftur í Alsír, heill á húfi. „Lögreglan tók af. mér vegabréfið", sagði hann. „Ég var' hand- járnaðúr og mér misþýrmt. Það var skammarlegt.....hvar er nú frelsið og lýðræðið? . . . . Ég vona, aö ferðin hafi ekki farið út um þúfur mín vegna.. Ef út í það er f arið var ég enginn burð- arás fyrirtækisins". k3 amt eru nú sumir vinir hers- höfðmgjans vantruaðir a það. De Car- velho var aöal-skipuleggjari Badajoz- funaarins, benda þeir a. Oh hann bar áL„-rgöina af því að ná sambanai við surna menmna í Portúgal, sem Delgado var svo áríöandi að hitta. Og eins telja þeir þetta ræsimerki hans til Delgado, meðan hann sjálfur var kyrr í Róm, vera freklega grunsamlegt. Fyrri bréf hans til Delgado, þar sem hann ráð- leggur honum að fresta fundinum, telja þeir ekki annað en sniðuglega fjar- verusönnun. „Ef hershöfðinginn hafði af ráðið eitthvað, gat enginn fengið hann ofan af því, og það vissi de Car- valho vel", segir Guerreiro. Delgado fór með síðdegisflugferð 8. febrúar, frá Alsír til Casablanca, þar sem hann hitti bandamann frá Mar- okko, portúgalskan stjórnarandstæðing að nafni Enrique Cerqueira. „Ég hef fengið ræsimerki frá Rómarsamband- inu," sagði Delgado við hann," og ég ætla að halda áfram samkvæmt áætl- un. Ef þú heyrir ekki frá mér fyrir 23. skaltu hafa samband við heimsblöðin, því að þá verð ég annað hvort í fang- elsi eða dauður." Delgado og frú Campos tóku ferjuna til Spánar og lentu þann 11. í Sevilla. Þar leigðu þau sér bíl og óku þessar 135 mílur til Badajoz. Hinn 23. auglýsti Cerqueira hvarf Delgados. En í heimi, sem var niður- sokkinn í Vietnamstríðið, mannaferðir um geiminn og kynþáttaóeirðir, mátti ekki heita, að hvarf eins portúgalsks sijórnarandstæðings gerði svo mikið sem gára á vatni. 1 Alsír afgreiddu uppreisnarforingjarnir Cerqueira sem æsingamann, og hvarf Delgados sem aug lýsingabrellu. Kona Delgados fékk heimsókn af útsendara stjórnarinnar, sem tjáði henni, að hershöfðinginn væri heill á húfi og í góðum höndum. í Róm hafðist de Carvalho ekkert að í orði eða verki til að draga athyglina að sjálfum sér. Spænsku og portúgölsku blöðin, sem eru á snærum ríkisstjórn- arinnar birtu frásagnir af því að Del- gado hefði sézt í Prag og Milano. En í París safnaði Emile nægilegum upplýsingum til að sannfæra Alþjóða- Mannréttindas tof nunina, mikils verð mannúðarsamtök, um það, að Delgado væri alls ekki í Austur-Evrópu, né heldur í Milano, og að heldur ekki væri hann að látast dauður í auglýsinga- skyni.. 1 apríl settu samtökin á laggirn- ar nefnd þriggja lögfræðinga, Luigi Cavalieri frá ítalíu, Henri Leclerc frá Frakklandi og Ian McDonald frá Bret- landi, og þessi nefnd tók nú að rekja feril hershöfðingjans. I Badajoz sagði lögreglustjórinn þeim: „Ég vildi gjarna hjálpa ykkur, en. nú er ferðamannatíminn — og svo margir fara hér um . . . Ef hershöfð- inginn hefur verið hér á ferðinni, höf- um við að minnsta kosti ekki haft nein tök á að vita af þvi". I Hotel Simancas var þeim sagt, að gestabókin fyrir febrúar hefði verið afhent lögreglunni og reikningarnir hefðu verið eyðilagðir. Enginn starfsmaður hótelsins virtist hafa verið í vinnu 13. febrúar — annað hvort höfðu þeir verið í fríi eða þá veikir, eða í heimsókn hjá skyldfólki sínu. Nefndinni tókst samt að fullvissa sig um að, í febrúarlok hafði spænska lög- reglan í höndum skjöl, sem Delgado bar jaínan á sér. Einnig fékk hún staðfest- ir.gu á þeim grun, að Badajozfundurinn hefði ekki vérið' annað en gildra. Del- gado hafði. gefið . Cerqueira skrá yfir „báttsetta herforingja" og áðra, sem ætlazt var til , að kæmu til Badajoz, heiman úr Pprtúgal, og þá skrá hafði de Caryalho útbúið. A þessari skrá var einn liðsforingi, sem staðsettur var í Angola, einn sem var dáinn, tveir port- úgalskir andstæðingar sem kváðu sér aldrei hafa verið gert viðvart um Baaa- jozfundinn, og svo voru tvö nöfn, sem andstöðuhreytingunni voru algjörlega o- kunn. Þegar lík Delgados þekktist með fullri vissu, eitir aisicypu ai tonnum i þvi, uröu Spanverjar oisareiðir. Líkin höxou verið graiin á spænskri grund, og þannig báru spænsk yíirvöld ábyrgð á öllu mai- inu. Um þessar mundir framkvæmdi spænskur dómari leynilega rannsokn í Badajoz og reyndi raunverulega að kom ast að hinu sanna í málinu. Spænskir spæjarar komust að því, að tveir bílar gi ænn og hvítur, hefðu farið úr Portúgal inn í Spán 13. febrúar, með fölskum numerum og eigandaskírteinum, en þessi fölsun var svo vel framkvæmd, að þeir eru sannfærðir um, að hún hefði ekki getað orðið framin nema af opinberri hálfu. Þeir röktu númerin bæði á skrokk og vél, og sannfærðust um, að báðir bíiarnir hefðu verið seldir í Lissabon. ij pænsku rannsóknarmennirnir bafa sett morðið upp sem hér segir: „Mennirnir komu til að nema Delgado á brott, en ekki til að myrða hann. Portúgalsmegin við landamærin, skammt frá Badajoz er stór búgarður, sem ríkur vinur Salazars á. Hinn 13. febrúar sást jeppi frá PIDE standa úti við búgarðinn og bændur þarna sáu meira en 20 vopnaða menn þar úti fyrir. Þeii- sögðust vera á dúfnaveiðum, en þarna var alls ekki um neinn slíkan veiðitíma að ræða. Delgado er talinn hafa sýnt brott- námsmönnum sínum mótþróa, áður en þeir voru komnir að landamærunum. Þar eða hann var veikur fyrir, eftir magaskurðinn, þoldi hann ekki nema tvö högg, annað á kjálkann og hitt í hnakkann. Brottnámsmennirnir töldu það of hættulegt áð fara rrieð hann til bú- garðsins, sem var í Portúgal, og báru því líkið í lund einn við Villanueva del Fresno og grófu það þar. Mennirnir tveir, sem höfðu komið í hótelið og farið þaðan með Delgado, fóru nú og sóttu frú Campos. Hún mátti ekki lifa lengur og geta þekkt þá aftur. Hún var einnig grafin í þessum af- skekkta skógarlundi, við hliðina á hers- höfðingjanum. R, Lannsókn dómarans hefur að nokkru leyti bjargað æru Spánverja með því að koma mestum hluta sakar- innar yfir landamærin, þar sem hún og virðist eiga heima. En í einu atriði ríður spænsk æra í bág við málstað ríkisins. Brottnám Delgados var bersýni lega framið með vitund spænsku lögregl liimar. Samband hennar við málið, svo og langvarandi samband Spánar og Port úgals, útiloka það að rannsókninni verði of langt fram haldið. Franco og Salazar þola það aldrei, að jafn ómerkilegt atvik og morð Delgados fari að splundra 30 ára vináttu og samvinnu. Delgado vildi lifa í endurminningu manna sem frelsarí lands síns, eða í alira minnsta lagi sem píslarvottur. En í þess stað sagði í einu spænsku blaði: „Þessi manndrápsaðferð minnir einkenni lega á það hvernig svínum með smitandi veiki er útrýmt: högg i hausinn og síðan ev það grafið í kalki". Svona grafskrift befði Delgado aldrei kosið sér. Samt hefur nú dauði hans ekki verið alls- kostar þýðingarlaus. Kannski á það við, sem einn andstæðingur Salazars sagði: „Þetta er ekki eins og þegar einhver veslingurinn deyr á vígyellinum. Þetta er kafli í sögu Portúgals", 10 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 4. september 1968

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.