Lesbók Morgunblaðsins - 21.01.1968, Page 12

Y\ \ FuKfo IftuR LCIP ToU 1 Á'’ W ff>l u 1 f)R it' fiÚP .„ri-.mSm |K nfl rtlKIL- ÍÍÚUt
• 'V:-' sfe y F i R 4 e F R —» F L u 4 V 'e L F 'fl
UM6U Hí«« IM F O L 'ff R M 1 R K*>£ H - figfJL M Mí R fí 4 N 0 ÚUÐIR UXflR K s \ R
FND- /Kú 1 R róMW trtiH ‘um f- ff THlN HRVií- r 'fl s fl KFÍI TVfl* eins 4 Ú F u M e 5 1
Srin- r a- DýK R 1 s R $ M> 0 K K u R f?IJJ«H wte- rtOÞi y 'fí R u M DUFL- UM £>
HÁVit) ÍÍHHfí HlfífítC L M ý R JflrtT. SUHD E M i7fí FFTiR 1 p R ‘R H'rí> nku 4 'fl R 1 u» ii »T 8 R
;yj CflRO JURT iriiir RRI ílCLO FÉ FLPrt HÚTÍÞ ‘í?° V E L s ÍOP M ’fí R 5 1 M s YlflKUR f.’.P- IlrtHLI s V £ R VfífH H o M
r\iK- l S p R fí K n M: i T fí L i n y M i z K R P OXbÆ rónti F e L X>
K R '1 u E 4 4 dVrið Hfrt- n»H u X fl M M IhjsJL 1 M M fi 4 1 L ÍPILIÐ F Ú 1
r L! L L 1 • L 1 F R 1 FIÞORJ 0v« i) ú M 5 M.*iK V E L Pi M U M Bo’l- VT- UR
fí S> L 1 S L ’fí JKuRO IHUM R £ 5 i N U EYMO íutrr 8 R 5 L ÍN0INU HHPP / R KRD- PPI 4
L R HK. * - W’ K 'R L E k fí SflMJ- K6MU F ú M þ iTörr MflL K fl £> T R L n 4 F8 er N fl
Þ R e u p 6fi-r L 'n 7 t ■ E Y R ft' KVirr UR RR0ÓK H N M 'fl L
VIL- yuoi 1 n FO | SiitHM fíNpi
X n 1 ú T IJLRMi f/CMfl H u £> 1 Hfl- Síí S K o R ? 1 N nitrit aeag. llRFUR n R T
m Ýf\OI- 13ÍT3.- L 1 L D R n cM8 ? R M féite. ii £> hmIfur! HMVifif K u T i
Fli*uK ý s fí ■M 0 R MB B Uf IKI PT uann ►VOT- f FHlO JTflF- MR E 0 s r 1 K fl s i UMD- UM- UM
(Mfí- ÓRD 'n 7XTT i s fí K s HMKiM R Ú s K i M N L £fo3s 5
Sy*4Tii MKJii
ff’' fí L fí fí T L fí V i K flR 3 R 'ff R R •SÍ222. il4í»i« M y L E 4 fl
KóMfl R E a M jiiím krnrH« T ’o V i CFTIR U OH HIMDRI 1 £> K U M K r 'fí SLUíD MfMMl K '0 N 'fl R
UNÚ- FRiÍ F R n Ú K U ÍoKtlR 8f ITR U e ff Ft •AVi HlHUM £ r r ft R '0 £> Fl 1. ÁrRwM- WrtHLI. T R ú
IR i fí M HláFK- 'n K fi N s 3 F T n o L A*n ttoMW V M /E f> 1 V0FU 'fl 5 €M 01 »<\ fl N
Um- HfífH F 1 M M u HllJfl J rnnr >P. L ’fí T T R í> ft R J'Vn- NOT ff £> IflrtMLT Tyíuw L s ÖLDU SPIL 8 'fl R u
IR 1 K PÍP- fíH £ ■£> 1 N LKNLL H PK- UMfi V R R Sflwr. uneiH- O 4 RK<R|R tíkkt IttllK H s a K ft R 1 já T *l rl 'fl M
L‘l F- FlíK- LE L U M A fí T> l*M»M R L 1 F u 4 L R R K«n- KKfl K R Ú s SflM- HLI. S 4 HyilD iNn
/ 1T' ~~1 hIí N T 'n L L MRL- LflúS 'O M 'fl L a fí VID- UTflN k Ma Í-4M- S T C? N
.Acti ky er p B N n K K S SM/E- °u°R L JHJ'O- F R M N F E R 4 l ÍKHtfí PýR. 'o £> 'fl
/e SHL* KVÍiL H '1 U : K E 1 P n ílflfffl LflTI»»| MflMWJ C*t Hf Htnn 4 'fí F ÍL'fíT irnci H S K UfítWlK snifn 1 f>
FRWrt ■«rg». N 'n iTÚLKI M '0 T FELff TUR 'O í> fí F 'fl R 'o Nh*RI »*IU- T Ú R M 1
ýoLFfm NoUl KHMI
ost-jn KnK) un"L* 5 k j fí L S> fí ■ 'n £> 1 ™»W UELT s 'R R 'R L £ K N 1 R EUKU CNO- R M N
o L R u M E £> —> U N 4 R SoOHH titiot F L 'o N fl þREM- &IM4 N fl u £> ■ fl
TEV4- IST T ‘o ú M n R 0V u K N ’ft R. SfíNN ««U T- NfiR S ft M N r R 1 u fí i> ft 1
- KROSSGÁTAN LAUSN -
Fjöldi ráðninga barst að venju. Augljóst er að nokkur sjaldgæf orð hafa orðið
jmsum erfið, og nokkuð margir eru með fljótfærnisvillur.
Dregið var um verðlaunin. Þau hiutu:
Kr. 1 000,00: — Þuríður Þorsteinsdóttir, Kjartansgötu 8, Reykjavík.
Kr. 500,00: — Jóhann S. Hannesson, Laugarvatni og Inga Rós Ingólfsdóttir, Hof-
teig 48, Reykjavík.
Frá Fœreyjum
Sólstein. Betri viðtökur gat það naum-
'ast fengið þessa stuttu stund, sem því
nuðnaðist að dveljast í Klakksvík, fær-
éyska bænum, sem keppir við Þórshöfn
í menningu, listum og atvinnulífi og
stendur sig vel, þó að hún hafi aðeins
hálfan íbúafjölda á við höfúðstaðinn.
vereyri á Suðurey deplaði þús-
úndum ljósauga út í húm síðsumars-
kvöldsins, þegar Krónprins Friðrik ösl-
aði inn Þrongisvogsfjörð. Fjöllin kring-
um kaupstaðinn bar við himin eins og
þverhníptan, svartan múr á þrjá vegu.
Húsin stóðu mörg í miklum halla upp
eftir brekkum. Mér fannst ég vera
kominn til heitara lands, þá er við geng-
um eftir aðaigötunni, meðan skipið stóð
vi'ð. Mörg af húsunum voru nálega hul-
in trjágróðri í görðum framan við þau.
Mesta athygli okkar vakti kirkjan, ein-
kennilega stílfagurt hús með ramm-
byggilegum steinvegg úr færeysku bas-
alti umhverfis. Hliðið á honum var
lokað.
Á leiðinni ofan til skips aftur mætt-
um við hóp ungmenna, sem talaði móð-
urmál okkar og söng slagara. Hér voru
á ferð elskulegir samlandar og samferða-
menn heim yfir hafið, komnir utan úr
hinum stóra heimi. Ég hafði sé'ð sumt
af þessu unga fólki áður um daginn í
Jaeobsens bókaverzlun og á götum í
Þórshöfn, meðan Krónprinsinn tafði þar,
og fannst mér helzt sem það teldi sig
eiga bókaverzlun þá, eða jafnvel allan
höfuðstað Straumeyjar. Nú virtist því
álíka mikið í mun að sýna magt og
mikið veldi sitt á Þvereyri við Þrongis-
vog.
Himinninn var blár, en skýjabakki allt
í kring líkt og tindótt fjöll með skörð-
um á milli. Tungl var í fyllingu og kom
ýmist upp fyrir skýjagarðinn éða hvarf
bak við hann. Skiptust því á skin og
skuggar, er þutu sem kynjamyndir um
hauður og haf. Mér fannst okkur hafa
borið á land í einhverri ævintýraver-
öld.
Svo var sem tunglið lyfti sér hátt ofar
þokubakkanum og hellti skýlausu geisla-
flóði yfir Suðurey og hafið kringum
hana.
Þá gengum við út í skipið.
Esgi er ein báran stök
Framhald af bls. 9
ýtt var, og að landsogið vildi fylla þá
í lendingu fremur en stokkreiátu skip-
in.
Öll voru Sandaskipin sterkbyggð,
enda veitti ekki af því. Þau voru yfir-
leitt klunnaleg. Efni til skipasmíða
fékkst ekki annað en það, sem rak
upp á fjörurnar og unnið var af miklu
þolgæði með lélegum verkfærum. Sama
gilti einnig alla járnsmíði til skipa.
Sandurinn svarf svo af þeim tjöruna,
sem þau voru smurð með, að þau voru
oftast skinin og lek. Sandurinn lék þau
þannig, að þau eyddust á fáum árum.
Þó varð einstaka skip ótrúlega gam-
alt í eign sérstakra hirðumanna. En
alltaf voru þau kostna'ðarsöm og ótrygg
eign.
Stærri skipin voru að lokinni vertíð
höfð til flutninga milli lands og Eyja.
Stóðu kaupstaðarferðirnar yfir fram
að slætti, þegar leiði voru. Nóg var að
flytja, en mest bar á þorskhausabögg-
unum, sem hlaðið var upp á mið
möstur. Stundum var kvenfólk og ungl
ingar sett þar ofan á meðan á sjó-
ferðinni stóð.
Þó fjarlægðin milli Lands og Eyja sé
ekki meira en tíu til ellefu kílómetrar,
þar sem sundið er þrengst, var oftast
lent austar og vestar en um Tangann.
Þar voru slæm lendingarskilyrði vegna
útgrynnis. Sjóleiðin var því oftast
miklu lengri. Oft var sjór ósléttur
vegna strangra strauma, einkum þó
nærri Eyjunum.
Engan skyldi undra þótt slysfarir
fylgdu flutningaferðunum að og frá
Vestmannaeyjum. Þær voru stórkostleg-
ar, en þó fátíðari en við hefði mátt bú-
ast, eins og til hagar á þessari leið, og
í pottinn var búið. Skipin voru drekk-
hlaðin, með dýrmætan en stórhættuleg-
an farm.
Það kom fyrir að búið var að þraut-
hlaða skipin svo við bryggjurnar í
Eyjum, áður en lagt var á stað, að ekk-
ert burðarmagn var eftir handa áhöfn-
inni og farþegum, sem þó voru stund-
um allt að þrjátíu. Þá varð að bera af
skipunum aftur. Einhverjir höfðu ætl-
að að flytja í fari sínu meira en þeim
bar. Ef hásetarnir voru margir, var
ekki nema um tvö til þrjú klif að
ræða, sem hver og einn gat haft í fari
sínu. Eins var með skipshlutina, sem
nefndir voru dauðu hlutirnir.
Sjaldan tók minni tíma en sólar-
hring að sækja þennan eina eða tvo
hestburði af vörum út í Eyjar, þegar
vel gekk. En til þess gátu einnig farið
margir dagar, og jafnvel vikur, eins og
drepið hefur verið á. Þó voru langar
teppur úti'í Eyjum fátíðar um hásum-
arið.
Að afloknum Eyja-, Dranga- og
Hraunaferðum, eða í sláttarbyrjun,
voru flest stóru skipin dregin upp, eins
og það var kallað. Oftast voru þau dreg-
in upp að næstu bæjum. Til uppdráttar-
ins voru notaðir hestar, oftast sex. Tíu
ára gamall var ég viðstaddur uppdrátt
á skipi. Minnir mig, að þá væru not-
aðir átta hestar, enda var Farsæll með
stærri skipum. Valdir hestar voru not-
aðir til að draga skipin og bera upp
langan og lausan sandinn, og veitti þó
erfitt. Einnig var þeim hætt við meiðsl-
um. Við uppdráttinn þurfti sérstakan
útbúnað og aðferðir, sem ég man ekki
að lýsa. Eftir að búið var að koma
skipunum heim að bæjum, var þeim
hvolft. Til þess þurfti fjölda manna.
Það var ekki hættulaust, hvorki fyrir
skip né menn.
Að uppdrætti loknum var slegið upp
hófi. Fóru þau eftir getu og risnu skips-
eiganda. Sérlega voru rómaðar upp-
dráttarveizlur Þorvaldar Björnssonar á
Þorvaldseyri, um og fyrir aldamótin.
Fór þar saman rausn og geta, ölföng-
in ekki spöruð og ekkert blávatn þar
á boðstólum haft. Yfirleitt þóttu upp-
dráttarveizlurnar merkisatburðir, og
voru það í fábreytni þeirra tíma.
Minni vandkvæðum var bundið, að
setja skipin fram í byrjun vertíðar.
ísalög voru þá valin, svo skipin runnu
því nær sjálfkrafa. Aðeins þurfti að-
gætni við að styðja þau.
7.
Eins og að líkum lætur, þar sem sjór
var stundaður af kappi við þau skil-
yrði, sem hér hefur verið lýst, krafð-
ist_ Ægir stórra mannfórna.
Ég ætla að stikla á því stærsta á síð-
ari hluta 19. aldarinnar og fram yfir
aldamótin. Þá fer slysförum að fækka
við Sandana. En Rangárvallasýsla fór
ekki varhluta af sjóslysum þeim, sem
um langt árabil fylgdu útveg Eyja-
manna, og ennþá vilja við loða. Per
hér á eftir slysfaraannállinn:
1850, 1. október. Þá barst skipi á við
Landeyjasand. Fórust þar átta menn, og
þar á meðal tvær konur. Þetta skip var
í póstferð. Formaður með skipið var
Símon Jónsson, bóndi í Norðurgarði í
Vestmannaeyjum, en hásetar voru: Pét-
ur Magnússon, bóndi í Norðurgarði,
Ólafur Ólafsson, bóndi í Þórlaugargerði,
Stefán Jónsson vinnumaður á Kornhól
og Hreinn Sæmundsson vinnumaður í
Frydendal. Konurnar voru Ragnhildur
Jónsdóttir í Draumbæ og Guðríður Þor-
leifsdóttir á Oddsstöðum. Einnig fórst
með skipinu Friðrik Mortensen, ungl-
ingur frá Frydendal.
1855, 29. september. Fjögur skip komu
þennan dag úr kaupstaðarferð 1 Vest-
mannaeyjum undir Landeyjasand. Var
þá komið mikið brim. Einu skipanna
heppnaðist vel lendingin, en tvö skip-
in fórust með seytján manns. Bjargað-
ist ein kona, sem brimið skolaði á land.
Fjórða skipið leitaði aftur út í Eyjar
og náði þangað eftir langan barning.
Meðal þeirra, sem fórust voru þessir
menn: Seras Petreusarson frá Tjarnar-
koti, Brynjólfur Þórðarson frá Önund-
arstöðum, Magnús Pétursson frá Kára-
gerði, Guðmundur Einarsson frá Berg-
þórshvoli, Sigurður Jónsson bóndi á
Úlfsstaðahjáleigu, Jón Gíslason bóndi í
Hallgeirsey, Einar Jónsson bóndi í
Hólminum, Árni Þórarinsson frá Seli,
Sigurður Guðmundsson frá Kirkju-
landshjáleigu, Guðlaugur Magnússon
bóndi á Kirkjulandshjáleigu og Einar
Bjarnason frá Hólmum. Allir voru
þessir menn á bezta aldri og mið-
aldra.
1859, 30. marz. Þá fórst skip á vetr-
arvertíðinni við Vestmannaeyjar und-
an Eyjafjöllum með fjórtán mönnum.
Magnús Ólafsson, bóndi á Ásólfsskála
var formaður með þennan sexæring.
Gerði útsynningsél, en skipið mun hafa
verið ofhlaðið. Þessir menn úr Holts-
sókn fórust með Magnúsi: Jón Jónsson
frá Ásólfsskála, Guðmundur Jónsson
vinnumaður á Miðskála, Eiríkur Sig-
hvatsson frá Moldnúpi, Sigurður Eyj-
ólfsson frá Núpi, Eyjólfur Eyjólfsson
frá Vallnatúni og Einar Bjarnason
vinnumaður frá Syðrihól.
1861, 28. maí. Þennan dag lagði skip
frá Landeyjasandi með fjórtán manns
innanborðs. Féll á ofsaveður, þegar
skammt var farið. Náði skipið ekki til
Eyja og var að hrekjast allan daginn
fram undir miðnætti. Þá nauðlenti
skipið á Þykkvabæjarfjörum og fórst
einn maður í lendingunni. Áður í sama
mánuði hafði farizt einn maður af
sama skipi í Eyjaferð.
1865, 15. febrúar. Þá lögðu tvö skip
úr Vestmannaeyjum í hákarlalegu. Var
annað skipið mannað úr Landeyjum og
fyrir því Jón, sonur Þorsteins Símonar-
sonar hreppstjóra á Lágafelli í Land-
eyjum. Þennan dag brast á landsynn-
ingsveður og herti um kvöldið og nótt-
ina. Eyjaskipið tók sig upp og hélt til
Eyja og náði lendingu í Víkinni, norð-
an undir Stórhöfða. Jón var þá enn að
veiðum og ráðgerði að liggja kyrr um
nóttina. Til skipsins hefur ekki spurzt
síðan. Með Jóni fórust 13 manns, og
voru meðal þeirra Símon, bróðir hans,
tvítugur piltur, Jónas Markússon frá
Kirkjulandshjáleigu, Guðni Ólafsson
frá Vatnshól, Þorleifur Þorleifsson frá
Hólmum og Jón Hreinsson frá Miðey,
allt ungir menn á þrítugs aldri.
1867, 11. apríl. Þennan dag reru tvö
skip úr Álfhólavörum. Fyrir öðru var
Sigurður Halldórsson frá Álfhólahjá-
leigu. Afli var góður og hugðust þeir
leggja fisk upp í Hallgeirseyjarsandi.
Þegar skipið kom inn af svonefndum
Hörzlum, tók það niðri á sandhrygg,
vegna þess að lágsjávað var. Reið í
þeim svifum holskefla yfir skipið og
skolaði út skipshöfninni, að undan-
skildum tveimur mönnum. Ólafur Jóns-
son bóndi í Hólminum var þá nýlent-
ur. Hann lét þegar vaðbinda sig og
bjargaði með þeim hætti meginhluta
12 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
21. janúar 1968