Lesbók Morgunblaðsins - 08.09.1968, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 08.09.1968, Blaðsíða 10
Landsbókasafn Islands 150 ára Erindi Finnboga Guhmundssonar, lands- bókavarðar. Flutt á hátíðarsamkomu í þjóöleikhúsinu 28. apríl s.l. Fyrri hluti. I nafni Landsbókasafns fslands býð ég yður öll velkomin hinga'ð í dag til þessa móts, sem ef nt er til í minningu 153 áia afmælis safnsins. Ég þakka þjóð leikhússtjóra þá vinsemd að leyfa oss að k»)X>a fyrst saman á þessum stað, en að ' því er mikið hagræði, sem óþarft er að lýsa nánara. Ætlunin er að lok- inni aihöfn hér að ganga yfir í Safna- húsið og skoða sýningu þá, sem þar bíður vor á nokkrum þáttum úr sögu Landsbókasafnsins. Mun því ekki úr vegi að rifja upp fáein atriði þeirrar sögu, og vfiður þá að vonum að stikla á stór.i. Jór Jacobsson landsbókavörður samdi á sinni tíð minningarrit um aldarsögu safnsins 1818-1918, mikið verk, er kom út árið 1920. Jón getur þess þar, að hug- iiyncfjr um stofnun almenns bókasafns á Islandi muni fyrst skjallega komin frá Þýzkalandi, og birtir hann í þýð- ingu langt og merkilegt bréf, dagsett 28. ágúst 1817, frá Friedrich Schlichtegroll, aðalritara Hins konunglega vísindaaka- demís í Múnchen, til Múnters Sjálands- biskups. Allar líkur benda til, að Schlichtegroll hafi einnig ritað nokkr- •ira Hafnar-íslendingum um málið, og ijóst .>r að málaleitan hans kom til um- íæðu bæði í háskólaráði og i Hafnar- doild Hins íslenzka bókmenntafélags. Stofnun bókasafns var aðeins einn þátt- av i mjög víðtækum tillögum Schlichte- grolls, Iþví að þessi þýzki hugsjónamað- ur sá fyrir sér sem í draumi eins konar allsherjarvísindastofnun, sem þó legði •regin.herzlu á rannsókn íslenzkrar nátt úru c;g bókmennta, eða eins og hann kerrst að orði í bréfi sínu í þýðingu Jóns Jacobssonar: „Og hvernig myndu nins végar náttúrufrábrigði þessa und- ursan:iega eylands, — sem vakið hafa svc> sterka athygli allra vísindavina, þar ieni tvo margar gátur eru enn óráðnar og svo margar rannsóknir enn ógerðar eftir nýrri og betri þekkingu á náttúru vísindunum, — hve miklu dýpri mundu þá verða rannsóknir þessara náttúrufrá- brigða og nákvæmari Iþekking vor á þeim, þegar rannsóknarandinn þar (nyrðra) fengi næring og tæki fengjust +il að hagnýta oss árangurinn af þeim! Þetta eyland, sem þegar í húmi forn- aldarinnar iðkaði vísindin — eins og gírrlar eyjar yfirleitt eru frægar fyrir í s-ögu mannkynsins — þessi eyja, sem gat þá Finn Magnússon og (Eggert) Ól- afsson, sem gaf oss — þótt undrum sæti — hinn mikla líkansmið Thorvald- sen, zem nú er virtur og í hávegum hafður í Róm af listfræðingum allra þjóða, — Iþetta eyland mun einnig fram- vegis gefa oss fleiri stórhöfðingja í bók- menntum og listum, ef vér örvum og hvetjum þær gáfur, sem þar búa, og bú- um þeim tæki í hendur." Þess var ekki að vænta, að slíkar til- iogur næðu fram að ganga þá, þar sem vér ^etum varla sagt með sanni, að draurr.ur hans hafi enn rætzt til fulls pftir Jiálía aðra öld. En draumsýnir Schlichtegrolls komu róti á hugi manna og bjuggu í haginn fyrir annan út- lending er brátt lét bókasafnsmálið til sin taka og hratt þyí áleiðis, svo að um '^unaði. Eg á hér við Danann Carl Chrisfan Rafn. Hann hafði 23 ára gam- túi skki fyrr gengið í Hafnardeild Bók- menntafélagsins en hann lagði fram bréf, þar sem hann æsk- ir þess, að félagið „setji nefnd manna til að yfirvega, hvörnig almennt bóka- r.afn verði bezt stiftað á íslandi með fylgjandi lista yfir ýmsar bækur, er nokkrir þegar vilja gefa til þessa augna- miðs", segir í Samkomubók Hafnardeild- ar fyrrnefndan dag. Forseti deildarinnar, Bjarni Þorsteins- í on, tók rösklega á þeasu máli, þakk- aði Rafni í bréfi daginn eftir „göfuga viðleitni, tillögur og tilboð", en ritaði síðan 14. apríl forseta Reykjavíkur- deildar félagsins, Árna Helgasyni, um raálið. Reykjavíkurdeildin ræddi Iþað á tundi 27. júlí og ákvað að rita sam- dægurs stiftsyfirvöldunum um það, en þegar dráttur varð á svarí Iþeirra, senní- lega vegna fjarveru Castenschiolds stift- amtmanns, ritar Árni Helgason Geirbisk upi Vidalín bréf 18. ágúst og spyrst iyrir rjá honum, „hvort ei mundi ráð til aS bókmenntunum yrði móttaka veitt og sú ráðstöfun gerð, sem til- hlýðUeg er bæði í tilliti til bókanna geym;lu og líka brúkunar". Geir biskup brást snarlega við þess- ari málaleitan, svaraði Árna í bréfi 28. ágúst, bað hann flytja Rafni beztu þakkir fyrir „sinn heiðursverða vel- gjörn:ng", en kveðst jafnframt sam- dægurs hafa „tilskrifað því konungl. d. Cancf-.lie og beiðzt af því samþykkis og nauðsynlegs peningastyrks til aS hentugur karmur yrði tilbúinn á Reykja- víkur dómkirkjulofti þessu bókasatfni til varðveizlu, og gjöri ég mér beztu von um bænheyrslu hér um," segir Geir biskup. I registri bréfabókar biskups hefur hann skrifað Stiftsbiblioteket funder- ast cg hefur því síðan verið fylgt að miða stofnun safnsins við bréfagerð biskups Iþennan dag, 28 ágúst 1818, þótt bréfið til Cancellísins yrði að vísu ekki sent fyrr en 11. september og í baksegl slægi, þegar til kasta hinna dönsku yfirvalda kom. „VirSist útbún- aðarkostnaSurinn á kirkjuloftinu," seg- ir Jón Jacobsson í aldarsögu safnsins, ,.hafa veriS þeim þyrnir í auga og þau h^rft i nýjan kostnaS viS kirkjuloftið að kirkjuviðgerðinni nýafstaðinni." En bæði Rafn og íslendingar þeir, oi létu sér annt um þetta mál, héldu því vakandi við yfirvöldin, og átti Bjarn'' Þorsteinsson, er fyrr var getið, þar emkum innangengt, því að hann var um þessar mundir ritari í rentu- kajnn-prinu. Þannig var ákveðið með konungsúrskurði 11. apríl 1821 að fela Möller kaupmanni að útbúa húsnæSi á dórnk^ kjulofinu handa stiftisbókasafn- inu cg skjalasafni biskupsembættisins iyrii G40 ríkisdali úr silfri, er greiða skyldi úr fjárhirzlu konungs. Talsverð- ur dráttur varð þó á framkvæmdum, þ"í að húsnæðið reyndist ekki tilbúið fyrr en í nóvembermánuði 1825. Rafn og ýmsir aðrir söfnuðu á meðan ótrauí'ir bókum og fé og sendu hingað heim. í skýrslu, er Rafn lét prenta í Kaupjnannahöfn 1826 og í eru birt nöfn 134 gefenda og tala gjafabinda fiauj til ársins 1826, sést, að bindin eru þá alls orðin 1545. Af þeim hefur Rafn sjálfur gefið 83 bindi, en hins vegar safnaS alls 918 bindum eða 3/5 hlututn allra bindanna. En Rafn lét ekki bér við sitja, heldur studdi safnið af ráðum ogdáðallt tilæviloka 1864. Er oft vjtnað til eftirfarandi orða hans í bréfi j.0. marz 1863 til stjórnar Reier- se-iska sjóðsins, en þar er stjórnin hvött til að styrkja Landsbókasafnið: Carl Christian Rafn Bjarni Þorsteinsson Geir Vidahn Jón Árnason Hallgrímur Melsteð 10 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 8. september 1968

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.