Lesbók Morgunblaðsins - 09.03.1975, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 09.03.1975, Blaðsíða 11
Tónlistarherbergi i keisarahöllinni í Koyoto, f rá 1 7. öld. Hér er auðséð likingin viðflatarform nútímabygginga. Eleanor Atin: 100 stígvélaskór á leið til kirkju. Innlegg i Kjarvalsstaðadeil- unai «**» Gallery SÚM við Vatnsstíg. HREYFILIST A ISLANÐI A fyrstu samsýningu SÚM 1965, í Asmundarsal á Skólavöróuholti, voru nokkur verk þannig byggð að þeim mátti breyta, þ.e. skoðandinn færði til ákveðna hluta verks eða breytti því öllu innan ákveðins ramma, og gat þannig fcngið* formskynjun sinni nokkurn farveg. Myndir þessar átti Jón Gunnar Árnason. Tveim árum síðar hélt Listafélag Menntaskölans við Lækjargótu skúlptúrsýningu i viðbyggingu skólans. Voru verkin lýst sérstak- lega og fengu við það aukna vídd og áherzlu, form hreyfanlegra mynda breyttust í þessari birtu til meiri áhrifa á skoðandann (en áður höfðu skúlptúrverk verið hornreka innanum málverk eða teikningar, eða þá illa fyrirkomið í misjafnlega hentugum sölum). Arið 1969 urðu svo þáttaskil í myndlist hérlendis, þegar áður- nefndur Jón Gunnar Arnason opnaöi einkasýningu i Gallerie SUM á hreyfanlegum myndum sem höfðu miklar verkanir. Þarna voru óhugnanlegar maskinur með flugbeitta hnífa, sumar hljóðuðu og titruðu, aðrar voru heitar og leiddu straum. Hér var á ferðinni áköf ádeila á tækniþróunina, við- vörun til viðstaddra og jafnframt eggjun um að snúast til varnar. A næstu einkasýningu bætti hann enn einu tilbrigóinu við þessa list- stefnu: rauð efja vall í auga varin hnífum. Fjöreggið skal varðveita. HREYFING OG SJONERTING. Hreyfingin i myndlistinni hef- ur verið margs konar, hún hefur undirstrikað formrænt gildi og gefið því líf i svíf'andi léttleik, hún hefur stuðlað að skemmti- legri hönnun leikfanga og stofu- skrauts (óróa), hún hefur orkað með pólitískum mætti, og hún hefur verið hluti rannsóknar listafólks og annarra á áhrifum ljóss og lita á sjónina og aðra tilfinningaþætti mannsins. Hug- vitssöm lýsing og útspekúlerað litaval i híbýlum og á vinnustöð- um (t.d.) getur haft margs konar áhrif á fólk, bæði truflandi og þægileg. Tilraunir haf a sannað að mislitir fletir sem raðað er í sömu fjarlægð frá skoðandaviróast mis- nálægir, t.d. rauði liturinn sýnist nær en sá blái, samanber: fjar- lægðin gerir fjöllin blá! Þegar andstæðum litum' (t.d. rauðu og grænu) er att saman skapast spenna milli þeirra og litirnir virðast hreyfast. En hreyfingu á sléttum teiknuðum fleti má or- saka með línum, eða þá með vissu samspili hvítraogsvartaflata og er því ekki bundið litunum alger- lega. Þessi sjónertandi áhrif hafa listamenn notfært sér í myndum, en rætur þeirra má rekja til Bauhaus í Þýzkalandi áöðrum tug aldarinnar. Þar voru nemendum gefin teikniverkefni og æfingar sem byggðust á sjónertandi lög- málum. Þeir eru margir lista- mennirnir sem hafa hagnýtt sér tæknina, má þar nefna Victor Vasarely og Josef Albers, Diter Rot og Bridget Riley. Með þeim hófst nýtt skeið í listinni og hefur borizt viða. 2. Desember 1972 var opnuð sýning i Norræna Húsinu þar sem saman áttu verk Margrét Jóels- dóttir og Stephen Fairbairn. í sýningarskrá gerðu þau grein fyrir myndum sínum og skrifuðu meðal annars: „Með þvi að afmarka hvorki tima né stað, með því að einbeita sér að skynáhrifum, sem eru ekki eingöngu sýnileg, og með því að yfirfæra ýmiss konar orkutegund- ir i sýnilegt form, getur maður ef til vill lýst viðfangsefninu á þann hátt, sem ekki er mögulegt með hlutlægum myndum einum sam- an. Með þessu er þó ekki átt við að við ákveðum alltaf fyrirfram hvaða áhrif eigaaðkoma fram." „Tæknin sem vió notum cr árang- ur umfangsmikilla tilrauna með litafyrirbæri..." „Náttúran bygg- ir upp litróf sitt með áhrifum ljóssins á mjög fingerðar form- byggingar. Hvitt ljóst er dreift og brotið í iðandi lifi. Með þvi að nota fíngerðar formbyggingar — rendur og doppur — erum við aó nota aðferðir náttúrunnar til að skapa liti. Frumlitaeiningar okk- ar blandast saman og gefa óvenju- lega skýra samlæga litablöndun." Verk þeirra Margrétar Jóels- döttur og Stephens Fairbairn hengu ýmist á vegg eða stóðu á gólfi, sum voru knúin áfram af rafmagni og snerust hægt svo verkin síbreyttust fyrir augum áhorfandans, önnur kvikuðu er skoðandinn gekk um. Uthugsuð brögð byggð á rannsóknum and- stæðra lita í upphleyptum flötum gerðu þessi verk þeirra mjög sannfærandi og lifandi, orkuðu mjög áskynfærin: „Það er aldrei mögulegt að upp- lifa verk okkar frá einu sjónar- horni. Við viljum gjarnan leyfa þeirri hugmynd að þróast, að það sé alltaf ný reynsla, ný áhrif sem biða manns: að það biði okkar alltaf hið óséða, semvcrðuraðcins sýnilegt eftir meóvitaða einbeit- ingu áhorfandans. Atriói, sem koma hvert á eftir öðru, gefa verkum okkar sömu möguleika og i kvikmynd, nema hvað áhorfand- inn gctur núna ráðið að vissu leyti hvað hann sér." MEIRA UM LJOSIÐ Auk þess að vera mikill áhrifa- valdur á ýmsa þætti hreyfilistar getur ljósið verið eitt sér og fram- kallað hreyfingu. Sumir lista- menn hafa búið til heljar mikla skúlptúra þar sem ljósió (í myrkr- inu) sibreytir myndsviði áhorf- andans, blikkandi perur og per- ustæður orsaka skynjunarhrif hjá skoðandanum sem hann fær ekki annars staóar. Stundum eru þess- ir skúlptúrar úti, en oftar eru þeir sérstakt umhverfi og sýningar- gesturinn orðinn hluti þess um- hverfis, hann gengur um í þvi og meðtekur áhrifin, og verður einn- ig hreyfing i verkinu, þ.e. einn skoðandi getur truflað eða breytt sjónsviði annars. Ljós í um- hverfisverki má margfalda og magna i miklum mæli með spegl- um, og þannig fæst fram tilfinn- ing fyrir óendanleik i þessari til- veru, myndrúmið þenst út og við- staddir upplifa nýjar hræringar hið innra með sér. 1 þessu sam- bandi má minna á skynvilluhrifin sem hljómlistamenn ná fram með ljóskósturum, þá er stundum not- azt við frumliti og þeim att saman svo að úr verður allsherjar ringul- reið, þegar „bezt" tekst til. Annars konar ljós geta þanið út myndsviðið svo persónur útvikka eða dragast saman i ljósinu, allt sem er í nálægð ummyndast. LJOS OG ÞREIFING Blint fólk hefur sérstaklega næma tilfinningu fyrir áþreifan- legum hlutum, við missi sjónar- innar verða önnur skilningarvit skarpari. 1 umhverfinu er því alltaf eitthvað sem uppgötvast á nánari hátt en hjá sjáandi fólki, formið fær sinýjan svip og hefst uppfyrir notagildið. Hver sem er getur að sjálfsögðu framkailað svipuð áhrif, með höndunum eða óðrum pörtum líkamans, kannski likamanum öllum. 1 umhverfislist getur þvi skapandi verksins gefið báðum hópunum jafna mögu- leika, t.d. í myrkri, með loft- straumum o.fl. Hægt er að hugsa sér sal þar sem fíngerðir þræðir hanga þétt neðan á loftinu á af- mörkuðu svæði, en á öðru svæði sé sífelldur loftstraumur upp um göt á gólfinu (!). 1 báðum tilvik- um verður þátttakandinn fyrir nýstárlegri reynslu, fetar sig um eða svífur í umhverfi sem breytist og ummyndast við hvert skrif, verður í verkinu jafnmikið og verkið sjálft. HEIMILDIR: THE MACHINE. K. G. Pontus Hultén. The Museum of Modern Art, New York. 1968 VASARELY, Werner Spies. Harry N. Abrams, New York. SKULPTOR 1970. Jön Gunnar Arnason f Galierie SUM v/Vatns- stfg. LJÖS OG LITIR 2.12.—11.12 1972 Margrét Jóelsdóttir og Stephen Fairbairn í Norræna Húsinu. MOVEMENTS IN ART SINCE 1945. Edward Lucie-Smith. Thames & Hudson. London CALDER. Mulas & Arnason. The Viking Press New York 1971. Halldör Valdemarsson MISRÉHI þú segir mér af misrétti ofbeitingu valds og réttarfarslegum skrípaleik sovéskra stjórnvalda og grœtur forlög þín víst voru þeir kumpánar beria og stalin hrekkjóttir en solzhenitsyn meðan við erum öll þrælar fégræðgi og valdafiknar hvernig á ég að gráta hlekki einsfanga i siberiu eða sing-sing Svartur hvíti HVAÐ GETÉG GEFIÐ ÞÉR? Hvað get ég gefið þér gullinbrá? hvað get ég gefið þér ég er bara flöktandi mannkerti og á aðeins það Ijós sem ég ber. Anna María Þðrisdðttir JANÚAR Enn tókst þér, aldni hnöttur, að „sveigja að sólunni" kaldan svörð. í dag sendi vorið kveðju með sólkysstum skýjum janúarfölri jörð. FEBRUAR Dimmbláum vængjum hylur andlit sitt hörfandi skammdegisnótt. Fölgul á vanga gægist sól yfir brúnir. Þangað fetar sig febrúar, svalgrænum skrefum. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.