Lesbók Morgunblaðsins - 22.09.1979, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 22.09.1979, Blaðsíða 5
Á Húsavík var ungur maður Þórhallur Sigtryggsson, síðar kaupfélagsstjóri. Hann hafði trú á mér og sagði: „Helga á að syngja". Svo leið tíminn. Ég fór að Hrafnagili í Eyjafirði og réði mig þar, til að vinna og læra að syngja hjá Valgerði Briem (sjá þátt um frú Valgerði á öðrum stað í bláðinu). Ég átti að taka tíma og læra undir Kvennaskólann hjá Þorsteini Briem,. þar var einnig Pálmi Hannesson við nám og tókum við tíma saman. Pálmi var náskyldur séra Þor- steini. Faðir Pálma og móðir Þorsteins voru systkini. Við vorum svo miklir galgopar stelpurnar, tókum ekkert tillit-'til þess arna, við vorum í áflogum eins og unglingar eru. Þarna var dóttir Bjarna frá Vogi, Sigríður. Það var góð stúlka og við vorum • voðalega samrýndar og Pálmi var alltaf stríðinn og við þurftum að ná okkur niðn á honum. Hann tuskaðist við okkur. Þá þurftum við að ná okkur niðri á einhvern hátt. Svo einu sinni þá var nú Pálmi á sunnudag að fara niður á Akureyri til fósturföður síns eða stjúpa í heimsókn í gróðrastjöðina á Akureyri. Við gáfum kaffi til skiptis, Sigga og ég, svo vinnukon- urnar gætu spfið á sunnudögum. Ég segi: Nii parf ég að ná mér niðri á Pálma. Ég veit hvað ég geri í fyrramálið. Pálmi var alltaf sofandi þegar hann drakk kaffið a morgnana. Ég setti þessi ósköp af natroni í kaffið því ég vissi að honum yrði bumbult af natróninu og svo segi ég: „Elsku Pálmi minn, flýttu þér nú bara að drekka þetta, þú ert að verða of seinn. Eg er kominn með sykur og mjólk, flýttu þér nú bara að drekka þetta." Svona áttum við til að glettast, unglingarnir. Pálmi fór í Gagnfræðaskóla og tók próf upp í hann um vorið. En það-varð lítið úr námi hjá mér. Frú Valgerður var vanfær og átti barn um vorið. En mína fyrstu söngtíma fékk ég hjá Valgerði Briem, elskunni, þótt minna yrði úr en við báðar vildum. Síðar fór ég svo til Reykjavíkur og þá fór ég í söngtíma til Herdísar Matthíasdóttur Joch- umssonar, skálds. Ég var líka einn yetur við músíknám hjá Páli ísólfssyni. Svo fór hann í sigling- ar. Hjá Herdísi var ég tvo vetrar- parta. Haustið sem spanska veikin gekk fór ég heim til Húsavíkur í kirkjunni þar kom merkilegt atvik fyrir mig. Þannig var að ég fékk að æfa mig í kirkjunni. Bæði var að hljóðfærið var betra þar en það sem við höfðum heima. Svo var þar friður og ró. Ég fékk lánaða lyklana og fór þangað og æfði mig þegar þannig stóð á. Aldrei var ég hrædd þó fyrir kæmi að lík stæði uppi í kirkjunni. Þá var það einu sinni þegar ég var að syngja og æfa lag eftir Heise „Arme Hjerte er du træt" þá heyri ég að það er tekið undir við mig í laginu og mér f annst það vera Herdís Matthíasdóttir. Ég varð ekki hrædd og hugsaði að þetta væri vitleysa í mér. Svo byrjaði ég aftur á laginu og þá er aftur tekið undir við mig. Þá var ég hrædd. Ég lokaði orgelinu og flýtti mér í dauðans ofboði heim. Mamma spurði mig hversvegna ég væri komin strax aftur. Ég sagði henni frá þessu. Um kvöldið kom svo fréttin um að Herdís hafi látist þennan dag úr spönsku veikinni. Niðurlag síðar. Valgerður Briem Óhætt er aö taka undir orö séra Friöriks Friörikssonar, hins nafnkunna æskulýösleiötoga, er hann ritar grein í afmælisrit KFUK á 50 ára afmæli þess félagsskapar 1949. Þar segir hann: „Þess vildi ég óska, aö ég gæti skrifaö glæsilega grein um frú Valgerði Briem." Síðan rekur hann starf hennar í þágu félagsins en víkur svo aö starfi hennar aö söngmálum. Það er einmitt þeirra vegna sem fáar línur fylgja mynd hennar. Er þaö vegna samtals viö Helgu Bjarnadóttur söngkonu, er naut tilsagn- ar Valgeröar, þá er hún dvaldist aö Hrafnaglli. Séra Friörik heldur áfram í grein sinni: „Hún efldi mjög aö góöum söng í félaginu (KFUK), stofnaöi ágætan kvennakór, sem bæöi prýddi hátíöhöld, einnig félagsins, og hélt stundum sam- söngva til ágóoa fyrir félagiö. Vann sá kór sér mikla hylli og var liöur í viöreisn og blómgun félagsins." Þeim er til þekktu kom eigi á óvart þótt frú Valgeröi Briem kippti í kyn um tónlistaráhuga og störf aö vlögangi sönglistar. Hún átti ættir aö rekja til þjóðkunnra tónlistarmanna. Komin af Pétri Guðjohnsen er kunnur var fyrir störf aö söngmálum kirkjunnar og skólasöng, ásamt útgáfu söngvahefta og kóralbókar. Einnig frumsamdi hann og þýddi bækur um ísl. sálmasöng og kirkjuhljómleik, sbr. Saga íslendinga 8. bindi. Þá má rökstyöja, aö Knudsens- kyn er aö henni stóö til hlnnar handar (kona Péturs Guöjohnsen Guörún var móöursystir Sveinbjarnar Sveinbjörns- sonar tónskálds). Er rík sönghneigö í því Knudsensfólki. Því til staöfestu má nefna frændur er bera sama ættarnafn og komnir eru af sama ættarmeiöi en búsettir eru í Danmörku. Þá ber aö nefna séra Hjalta Þorsteinsson, prófast í Vatnsfiröi, en af honum er móöurætt íslenskra Knudsena komin. Var hann kunnur fyrir söng sinn, hljóöfæraleik og myndgerö, listmálun og útskurö. Þá voru dætur hans hannyröaliljur. Þjóöminjasafniö íslenska geymir marga gripi þeirra ættmenna, er prýöa með list sinni veggi og salarkynni safnsins. Má víkja aö því síöar til glöggvunar á þætti þeirra ættmenna. Vottorð er fjölskylda frú Valgeröar geymir frá Kaupmannahafnardvöl hennar árin 1905—08, sýnir að hún hefir staöist inntökupróf í konunglega danska tónlistarskólann meö mikilli prýði. Kom í Ijós viö inntökupróf að hin unga íslenska prestsdóttir, fröken Hall- dórsson, elns og hún er þá skráö dóttir séra Lárusar Halldórssonar Fríkirkju- prests og systir þeirra Guörúnar og Péturs, er kunn voru: systkinin í Ási og Hofi, þarf eigi aö rýna í nótur eöa bækur til þess aö söngur hennar og hljóöfærasláttur hljómi í eyrum danskra konunglegra prófdómara. Valgeröur lokaöi nótnabókum, kunni öll prófverk- efnin utanaö. Svo eindregin var tónlist- argáfa hennar og óskeikul aö áheyrend- um, göfugum og margfróöum prófess- orurn, kom strax saman um aö hún hlyti ókoypis skólavist í viröulegum húsa- kynnum aldagamallar stofnunar. Valgeröur dvelst síöan viö nám í Höfn og tekur miklum framförum í list sinni. Þegar konungsför er ákveöin 1907 er hún beðin að koma fram viö hátíðahöld heima á Fróni er fagnar ungum konungi og frjálsari sarnskiptum „ríkjanna tveggja". Var fyrirhugaö aö hin unga söngkona fylgdi konungi á skipi hans er stefndi í noröurhöf, heim til ættbyggöar hennar og fjölskyldu. Af því varð þó eigi. í stað þess varö hún aö leita sér lækninga. Hafði veikst af berklum og dvaldist á heilsuhæli. Þar kom þó, aö hún náöi heilsubót og hvarf heim. Valgeröur var gefin Þorsteini Briem, er síöar varð þjóökunnur af störfum sínum. Lengi prestur og prófastur, seinna þingmaöur og ráöherra. Náöu þau aö tilkynna trúlofun sína viö bana- beð fööur Valgeröar og staöfesta heit sín um samfylgd á ævibraut. Séra Þorsteinn settist síöar aö með ungri brúöi sinni aö Hrafnagili, Eyjafiröi árið 1911. Kristín Thoroddsen, frænka hennar var búsett á Akureyri um þær mundir, kona Steingríms Matthíassonar læknis. Þangaö kom Emil Thoroddsen bróðir hennar. Var hann þá tíöur gestur á Hrafnagili hjá þeim hjónum, Valgeröi frænku sinni og séra Þorsteini. Er það enn í minnum haft þá er þau frænd- systkin settust viö hljóöfæri í stofu þeirra prestshjónanna á Hrafnagili og tónar ómuðu frá söng frú Valgerðar og samspili þeirra um fagra byggö Eyja- fjaröar. Mun Emil einnig hafa notiö tilsagnar frænku sinnar, er flutti meö sér þekkingu og tækni frá námi sínu í Kaupmannahöfn. Undu þau einnig marga stund á æskuheimili Emils í Reykjavík og léku þá fjórhent á slag- hörpu., Þau systkin, börn séra Lárusar og frú Kirstínar Pétursdóttur Guöjohnsen hafa öll lagt hönd á plóg íslenskra lista. Valgerður með söng sínum og hljóö- færaleik, kórstjórn og félagsstarfi. Hún stofnaöi kvennakórinn Gígjuna er lengi starfaði í Reykjavík og Steindór Björns- son frá Gröf hefir rituö um, aö tilmælum Sigurlaugar Erlendsdóttur á Torfastöö- um í Biskupstungum. Þá stundaöi hún kennslu viö Kvennaskólann í Reykjavík. Þá var viöbrugöiö söng ungmenna í Eyjafirði um þær mundir er hún dvaldist þar. Bræöur hennar Halldór, sem dó úr tæringu liðl. tvítugur, og Pétur, organ- isti Fríkirkjunnar, störfuöu einnig aö tónlistarmálum. Halldór gaf út söng- lagasafn. Hiö sama geröi Pétur, sem einnig var hinn fyrsti, og lengi vel eini nótnasetjari hérlendis. Guörún systir þeirra var kunnur rithöfundur, bæjar- fulltrúi og alþingismaöur. Valgeröur var þeim er til þekktu harmdauöi er hún féll frá í blóma lífsins, frá ungum efnisbörn- um og ástríkum eiginmanni. Ljúkum þá máli þessu meö tilvitnum í grein séra Friðriks er fyrr var minnst: „Mér veröur hlýtt um hjartaræturnar, er ég lít yfir starf KFUK og hennar á þeim árum. Hún var glæsileg og lýsti meö vorbjarma." í fundarsal K.F.U.K. er stórt málverk af frú Valgeröi, málaö af Halldóri Péturssyni. Það var fyrir tilmæli Valgeröar Briem, aö frænka hennar Emilía Guöjohnsen tók aö sér uppeldi bamanna ungra og aö velta heimilinu forstööu. Síöar gekk séra Þorsteinn aö eiga Emilíu og gekk hún börnunum í móöurstaö. Kært haföi jafnan veriö meö þeim frænkunum, þótt fjöll og dalir skildu byggöir þeirra. Svo samrýmdar voru þær í tónlist og söngvum aö það bar oft viö að þær ræddust viö í síma og léku hvor fyrir aðra lög er þeim bárust ný og kunnu eftir eina hlustun. Stóöu þær meö þeim hætti í stööugu söngva- og vináttusambandi. Lög þau er móöir Valgeröar, Kirstin Pétursdóttir Guöjohnsen hafði samiö, lifa enn í minningu fjölskyldunnar og fólks á Austurlandi einnig. Er mælt aö vöggulag eitt er hún samdi að Valþjófs- staö, sé enn raulaö og sungiö þá er börnum er vaggaö í væröarblund. Við útför Valgeröar Briem gerðu frændur hennar og vinir för aö prest- setrinu Kirkjuhvoli á Akranesi. Meöal þeirra voru bræðurnir Jón og Pétur Halldórssynir, systrasynir við frú Val- gerði, — og K.F.U.M.-kórinn. Bróðir Valgeröar, Pétur Lárusson annaöist undirleik, er þeir sungu: Sjá þann hlnn mikla flokk sem fjöll. P.P. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.