Lesbók Morgunblaðsins - 30.08.1980, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 30.08.1980, Blaðsíða 4
Seint á sjötta áratugnum, þegar konungsríkiö Kambódía var illa statt, þótt auougt væri aö hrísgrjónum, sat ungur, vinstrisinnaöur hagfræðistúd- ent frá því landi í París og vann aö ritgerö, sem mælti fyrir Um þaö, hvernig mætti á róttækan hátt leysa öll hefztu efnahagslegu vandamál lands- ins og lækna um leiö hinar samfélags- legu meinsemdir þess. Nafn hans var Khieu Samphan, og leiöir hans til úrbóta voru í stuttu máli á þá lund, aö þar sem nýlenduþjóöir eins og Khmerarnir myndu ávallt verða aö þola arörán erlends fjármagns meö því aö vera ódýrt vinnuafl, meöan efnahagslíf þeirra væri bundið alþjóð- legum markaöi, yröu þeir aö slíta öll tengsl viö hið skaðræöislega heims- kerfi, sem gerði útlenda ríka menn ríkari, en fátæka Kambódíumenn fá- tækari. Þetta táknaöi endursköpun efnahagslífs landsins, og fyrsta stigiö í þeirri þróun krefðist þess, að á rústum hins gamla þjóðfélags yrði stofnaö nýtt samfélag, sem byggöist á landbúnaði og væri með öllu út af fyrir sig og sjálfu sér nægt. Seinna myndi svo iðnvæöing koma til skjalanna, þegar Kambódíu- mönnum þóknaðist að skipta sér að nýju af umheiminum. Þegar svo Rauðu Khmerarnir hrifs- uöu Phnom Penh úr höndum hins „Ameríkusinnaöa" forseta, Lon Nols, sneru þeir hinni fávíslegu skólaritgerö yfir í blákaldan raunveruleika. Bygging þjóðfélagsins var brotin í grunn meö því aö svifta borgimar íbúum og íbúana öllu, sem þeir áttu. Frá Phnom Penh einni voru milli tvær og þrjár milljónir manna — og þar með talið gamalt fólk og börn, örkumla fólk, sjúkt og deyjandi — reknar allslausar út á land og safnaö þar saman í bráðabirgðasamyrkju- búum. Þeir sem voru veikir og las- buröa létust fljótt af ofþreytu, hungri, sjúkdómum eöa voru baröir í hel miskunnarlaust, en allir uröu aö vinna erfiöisvinnu frá morgni til kvölds viö hinar frumstæðustu og verstu aðstæð- ur. Eins og borgirnar og jafnvel þorpin voru þeir óþarfir. Skiptu engu máli. Þessi geöþóttaútrýming hinna gagnslausu kom til viðbótar hinni kerfisbundnu slátrun Rauðu Khmer- anna, sem frömdu fjöldamorö á hóp- um og stéttum, sem talið var að væru „óvinir lýðræðisins í Kambódíu", frá sigruðum hermönnum Lon Nols til óforsjálla liðsmanna úr eigin röðum, þegar þeir mótmæltu þjóðarmorðinu, og frá illa séöum menntamönnum í borgunum til sveitastjórnarmanna í þorptinum frá tíð fyrri stjórnar. Varlega áætlaö var búiö aö drepa þannig 1.2 milljónir manna 1. janúar 1977, en í júní 1979 viðurkenndi utanríkisráð- herra Rauöu Khmeranna, leng Sary, opinberlega, að um 3 milljónir manna hefðu týnt lífi, en bætti því þó við í afsökunartón, að skipanir hefðu „mis- skilizt" og aftökur verið „mistök". Þrjár milljónir af átta milljónum Khmera. Flestir eru sljóir gagnvart slíkum nafnlausum fjölda látins fólks, og ef til vill hafa slíkar tölur jafnlítil áhrif á manninn, sem stendur efst á hrúgu hauskúpanna — ekki Khieu Samphan, sem varö aöeins að nafninu til æðsti maður hinnar nýju Kambódíu, heldur hinn duiarfulla forsætisráöherra Pol Pot. Lengi var lítiö vitaö með vissu um hina eiginlegu stjórnendur byltingar- hreyfingarinnar í Kambódíu, og allar skipanir komu aö ofan frá dularfullum aðila, sem gekk aðeins undir nafninu „Angka Leou", æðsta stjórn, og eng- inn vissi neitt frekar um. Það var ekki fyrr en í-september 1977, að Pol Pot skýröi allt í einu frá því opinberlega, aö á bak viö rýting þessa æösta valds stæöi hinn áöur meö öllu óþekkti „Kommúnistaflokkur Kambódíu", sem heföi veriö stofnaður 17 árum áöur, aö því er hann sagöi. Uppruni forsætisráöherrans sjálfs hefur einnig verið móöu hulinn, og þeir sem gerzt hafa fylgzt með málum Kambódíu og vanir eru fölskum nöfn- um, höföu ýmist talið hann vera einhvern af þremur öörum Khmerum. En þegar hann heimsótti Kína og Norður-Kóreu síöla árs 1977, birtust myndir af honum í Peking, og þær ásamt stórri mynd af honum í Pyong- yang bentu til þess, að hér hlyti aö vera kominn Saloth nokkur Sar, kamb- ódískur kommúnísti, sem hefði farið í felur 1963. Maðurinn, sem leitt hafði Rauöu Khmerana til að gera Kambódíu að sláturhúsi og beinageymslu, kom fram í dagsljósiö. Hann reyndis vera feitlag- inn, kinnamikill Khmeri, rúmlega fimm- tugur og klæddur í víö Mao-föt. Pol Pot er af bændafólki kominn samkvæmt hinum vafasömu upplýs- ingum, sem kommúnistar láta í té, en var allt í einu af óskýröum ástæöum kominn í tækniskóla í Phnom Penh, þar sem hann hlaut styrk, sem gerði honum kleift aö fara til Parísar til náms í útvarpsvirkjun 1949. Hann var greindur og duglegur, en hefur greini- lega veriö mjög viökvæmur gagnvart virðingarskorti, sem honum hefur veriö sýndur að eigin dómi aö minnsta kosti. Hann hallaöist brátt að Marx-Lenin- ismanum sem töfralyfi og allra meina bót fyrir þá, sem minna mega sín, fyrir nýlenduþjóðir og kúgaðar stéttir. Hann hvarf heim frá París 1953 til aö taka þátt í byltingarstarfsemi og baráttunni gegn Frökkum, en í Kambódíu voru þá starfandi kommúnistísk samtök, „Hinn þjóölegi byltingarflokkur", sem hann vafalaust hefur starfaö fyrir. Með samkomulaginu í Genf 1954 var endi bundinn á stríðiö í Indókína, Kambódía hlaut sjálfstæöi og Pol Pot sneri sér að kennslu í landafræði, sögu og — umfram allt — í slöfræöi í einkaskóla í Phnom Penh (þar sem „Saloth Sar" starfaöi á sama tíma viö ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.