Lesbók Morgunblaðsins - 30.08.1980, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 30.08.1980, Blaðsíða 12
„Þvímiður er enginn grammófónn hér," sagði húsráöandinn. „Spilaöu fyrir okkur á gítarinn," sagöi Óskar. „Já. Geröu það," sagöi stelpan, sat í stól og haföi ekki farið úr kápunni. Húsráöandinn tók aö spila og syngja vinsæl popplög. Strákurinn meö gleraugun setti fætur upp á borö og dottaði. Tóti rak augun í grænan gúmmífrosk sem sat í giuggakistunni. Var þaö eftirlíking af Kermit, augun útstæö, munnurinn opinn, gult skraut um hálsinn. Á öðrum fætinum hafði hann plástur. Tóti brosti. „Yesterday. All my trouble seem so far a-way," söng strákurinn. Tóti sótti froskinn og fór að setja hann í ýmsar stellingar. Froskurinn var kámugur og angaöi af gúmmílykt. Tóti lét froskinn dansa í takt viö lagiö og hreyfa munninn líkt og hann væri að syngja. Stelpan fór aö flissa. Tóti iét froskinn tvista, hrista sig á alla kanta, halla höföinu aftur og galopna munninn er strákurinn söng háa tóna. Stelpan skellihló. „Gemmer sjúss," sagðí Tóti og hreyfði varir frosksins. „Gjöröu svo vel," sagöi Tóti, lyfti glasi að vörum hans og hermdi eftir hljóði er verið væri að kyngja. „Gemmer sígarettu." Tóti kveikti í sígarettu og stakk upp ífroskinn. Froskurinn japlaöi á sígarett- unni af mikilli nautn, hóstaöi, slagaöi og var kominn meö hiksta. Stelpan náöi varla anda fyrir hlátri. „Helga komdu og sjáöu," kallaöi hún. Tóti fór meö froskinn til stúlkunnar og lét hann setjast á hné hennar; sat sjálfur á hækjum sér. „O ... Hann er svo sætur." „Halló, svítípæ. Ertu ekki hress?" spuröi froskurinn. „Jú, ég er hress," sagöi stelpan og bros lék um varir hennar. „En hvaö þú hefur fallegar hendur." „Finnst þér það." „Beittar neglur og mjúka húö. Hvers getur maöur óskaö sér annars." Froskurinn færöi sig upp á öxl hennar og blikkaöi ööru auga, nuddaöi saman lófum án þess hún tæki eftir. Óskar fór aö hlæja. Strákurinn hætti að spila, Helga kom ídyragættina, Valli á eftir og strákurinn meö gleraugun rankaöi viö sér. „Þú ert kósý. I think I love you," sagði froskurinn og strauk vang hennar og fitlaöi viö hárlokk. „Væri yöur sama þó einmana en góöhjartaður froskur fengi aö kyssa varir þínar." „Til hvers?" „Bara, mig langar til þess," sagöi Tótf og hreyföi varir frosksins. „Allt í lagi," sagöi stelpan og myndaöi stút á varirnar. Froskurinn þóttist bretta upp skyrtuermarnar, laga á sér háriö, svo lét Tóti hann kyssa stúlkuna á munninn. Á eftir tók froskurinn heljarstökk og stakk netinu otan í bringu. „Var gott aö kyssa hana, froski?" spurði Valli. „Um ... nammi, namm. Feitar varir, magrar varir. Allar vilja þær eignast mann," söng froskurinn og vagg- aöi sér til og frá. Allir hlógu. „Fröken, má bjóða yöur sígarettu, kannski áfengi. Viljið þér koma heim meö mér?" „Ekki svona ákafur," sagöi stúikan og ýtti frosknum frá sér, hvorfði á Tóta og sagði: „Þu ert bara helvíti skemmti- legur." „Ég?" sagði Tóti og lagði hendi á bringu sér. „Nei. Það er froskurinn." „Já, en. — Þú stjórnar honum," „Þarna komstu upp um sjálfan þig. Búinn að kyssa hana og allt," sagöi Valli. „Nei. Þaö var froskurinn." Allir hlógu. Tóti roðnaði. „Mér líkar vel viö þinn innri mann," sagði stelpan og horföi í augu Tóta. Fyrir rúmum hundraö árum fædd- ist efnalitlum, en gáfuóum hjónum sonur á kotbæ noröur í Skagafiröi. Hann ólst upp í fátækt, gekk aldrei í skóla, en læröi samt snemma aö lesa og draga til stafs í heimahúsum. Nýfermdur fór hann í vinnumennsku, og tæplega tvítugur fluttist hann síðan til Vesturheims meö foreldrum sínum og fleira frændfólki. Rétt áður fékk hann fáeinar vikur tilsögn í ensku hjá prestum í sveitinni. Það var eina skólagangan á lífsleiöinni. í Vesturheimi varð hann fyrst daglaunamaður, síðar efnalítill bóndi langa ævi. En hann varð eitt mesta skáld, sem ort hefur á íslenzka tungu. Þessl skáldbóndi, Stephan G. Stephansspn, hefur ritaö drög aö ævisögu sinni. í henni er stutt frásögn af atviki, sem fyrir hann kom tólf ára gamlan. Mér finnst hún vera lærdómsrík fyrir alla þá nú á tímum, sem hugsa vilja af alvöru og einlægni um íslenzkt menningarlíf og þó ekki sízt íslenzk skólamál. Hún er svona: „Eitt haust var ég úti staddur í rosaveöri. Sá þrjá menn ríöa upp Vatnsskarð frá Arnarstapa. Vissi, að voru skólapiltar á suðurleið, þar á meöal Indriöi Einarsson, kunningi minn og sveitungi, sitt fyrsta ár til skóla. Mig greip raun, ekki öfund. Fór að kjökra. Þaut út í þúfur, lagöist niöur í laut. Mamma haföi saknaö mín. Kom út og kallaði; ég svaraöi „... höfum við nægan skilning á því, hversu nauðsynlegt það er, að menn þurfi ekki sífellt á einhvers konar félagsskap að halda?" „Allt hið þyngsta er af einum gert" ekki. Vildi ekki láta hana sjá mig, svo á mig kominn, en hún gekk fram á mig. Spurði mig, hvað að gengi; ég vildi verjast frétta, en varð um síðir aö segja sem var. Eftir þessu sá ég seinna. Mörgum árum á eftir heyröi ég mömmu segja frá þessu, en ég hélt hún hefði löngu gleymt því. Hún bætti því við, að í þaö sinn hefði sér fallið þyngst fátæktin. — Tvisvar síöar, einu sinni heima, ööru sinni hér (þ.e. í Ameríku) hefur mér boöizt ávæningur þess, sem gat verið byrjun að skólagöngu, en ég hafnaö. í ööru sinni vorum viö ráöin til vesturfarar, svo að ekki varð við snúiö. í hitt skiptiö, hér, hefði ég orðið að láta foreldra mína, aldur- hnigna og útslitna, sjá fyrir sér sjálf, hefði ég reynt að reyna á. Nú veit ég ekki, nema lærdómsleysiö, með öll- um sínum göllum, hafi verið lán mitt, svo að ég uni því vel, sem varö". Hvers vegna segi ég þessa sögu nú — og hér á þessum stað? Astæðan er m.a. sú, að hér í Skálholti var stofnaður fyrstur skóli á íslandi. Þaö gerði ísleifur biskup Gissurarson, einn mestur og beztur andans maður og höfðingi, sem íslenzk þjóð hefur eignazt. Skál- holtsskóli átti verulegan þátt í því aö íslendingar héldu tryggð við og efldu þá menningu, sem reyndist þeim mestur aflgjafi í erfiðri sögu sinni. Auövitað voru þá aðstæöur allar gerólíkar því, sem er í dag. Á bemskuárum Stephans G. Steph- anssonar voru þær enn þá allt aörar en viö, sem lifum á síöari hluta 20. aldar, búum viö. Einmitt þess vegna er nauðsynlegt, að við hugleiðum stööu okkar í dag. Þegar ég segi þessa stuttu sögu af Stephan G. Stephanssyni, er tilgang- urinn ekki sá aö benda á þá alkunnu og augljósu staðreynd, að unnt er að veröa mikill maöur án skólagöngu. Hann er ekki heldur sá að undir- strika, að miklum árangri má ná í kröppum kjörum, ef sterkur og einlægur þroskavilji beinist aö réttu marki. Enginn*þarf nú að fara á mis viö skólagöngu. Og kröpp kjör eru ekki lengur aöalvandamál okkar. Hvað getum við þá lært af þessari sögu? Ræða Gylf a Þ. Gíslasonar á Skálholts- hátíð 20. júlí sí. Mér hefur alltaf fundizt þaö at- hyglisveröast við hana, að Stephan skuli segja, aö ef til vill hafi lær- dómsleysiö, meö öllum sínum göll- um, oröiö lán sitt og átt gildan þátt í því, aö hann varö þaö, sem hann varö: Sjálfum sér og sínum gæfu- maður og andlegur aflgjafi öllum, sem kynnast verkum hans og mann- gildi. Hvers vegna gat hann sagt, að jafnvel lærdómsleysiö hafi oröiö sér til góös? Skýringin er sú, að hann hafði gert sér Ijóst, aö skólanám getur því aöeins oröiö til þroska, aö þaö sé notaö sem undirstaöa sjálfsmennt- unar. Og lærdómsleysi hans varö honum hvatning til enn meiri átaka viö sjálfsmenntun sína. Hann lét ekki fátæktina og brauöstritiö smækka sig. List hans og hugsun magnaöist og þroskaöist við torfærurnar. Hann varð sannmenntaöur maður. Ekki aöeins varö þekking hans víðtæk. Þekkingarleit hans mótaöist einnig af sannleiksást og rökvísi. En jafn- framt gerði hann sér skýra grein þess, hvað hann vissi og hvað hann vissí ekki. Hins vegar sljóvgaöi vit hans ekki tilfinningarnar. Þær voru sterkar og heitar, þótt hann bæri þær ekki utan á sér eða flíkaöi þeim með væmnu orðalagi. Með sterkum ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.