Lesbók Morgunblaðsins - 30.08.1980, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 30.08.1980, Blaðsíða 14
I heimabæ Carters Framhald af bls. 3 Menntun svertingja annaöhvort engin eöa gengiö seint Þaö er næstum ómögulegt aö skilja sveitamál frú Merritts, en hún er mjög heimspekilega sinnuö, þó að hún kvarti um, aö „þaö er svei mér kalt á veturna". Hún heldur, aö hr. Hagerson, sem hún hugsaöi um í bernsku („Ég elskaöi þessi börn") geri viö hjá sér, þegar hann má vera aö því. „Hvíta fólkio hefur veriö agalega gott viö mig," segir hún blátt áfram. Nágrannar frú Merritt, aörir en Hagerson, búa í rauöum kofa. Annar endi hans hvílir á nokkrum steinum, en hinn á hrörlegri steinsteypuplötu. Þeir safna vatni meö því aö setja stórar blikkdollur undir þakskegg hússins til að safna regnvatni. Þetta er land Carters og hér var seint og treglega aflétt aöskilnaöi hvítra og svartra. Hér hefur menntun svertingja annaö hvort ekki þekkst eða gengið afar seint. Hér var þeim, sem reyndu aö hjálpa svörtu fólki fyrir tuttugu árum hótaö öllu illu, útskúfaö úr félagi hvítra manna, bannaö aö sækja kirkjur þeirra, og jafnvel skotið á þá. Svertingjar, sem notfærðu sér hjálp þá, sem í boði var, voru kallaðir „flottræflar". Þessi óskaplega andúö á menntun svertingja hefur minnkaö síöustu árin, en Ku Klux Klan þrífst enn í Suðurríkj- unum, og þeir héldu ráðstefnu í Plains fyrir tveim árum. Flestir hvítir menn vilja ekkert af þessu vita. Baptista- kirkjan, sem Jimmy Carter sækir er aðeins fyrir hvítt fólk; þegar dómstól- um tókst loks aö þvinga stjórn gagn- fræöaskólans, sem Carter gekk í, til aö afnema aöskilnað hvítra og svartra, 14 árum eftir aö þingiö haföi samþykkt lög þess efnis, sendi hvíta fólkiö börn sín í einkaskóla, svo að 80% nemenda í skólanum voru svertingjar. Sá svertingi, sem gat yfirunnið þessa hræöilegu erfiöleika og aflaö sér minnstu menntunar varð að fara frá Georgia til Atlanta, Norðurríkjanna eöa jafnvel Miami, en þar voru tiltölu- lega duglegir svertingjar a.m.k. um- bornir. Rithöfundurinn James Baldwin, sem lýsir betur en nokkur annar lífi svertingja í Bandaríkjunum, sagöi ný- lega: „Margt hefur breytzt á yfirborð- inu í Atlanta, en ekkert í Georgia. Kannski er vandamáliö erfiöara en nokkru sinni fyrr." Kannski haföi Baldwin Sumter- sveitina, sem Plains er í, í huga. Eldra fólkiö lifir alla ævina í þröngu samfé- lagi og er heimspekilega sinnaö eins og Patsy Merritt, en barnabörn þess fá þokkalega menntun og aukinn metn- að. Börnin ætla ekki að verða „kofa-fólk" Þrjár fjölskyldur, 14 manns, búa í þriggja herbergja húsi Mamie Thom- ass. Leigan er átta dalir á rnánuði, og hana greiðir hún „frúnni í hvíta húsinu" — fallegu bóndabýli rétt hjá. Ótryggt fjölskyldulíf, sem á rætur sínar að rekja til þrælahaldsins, þegar maöur og kona voru oft seld sitt á hvorn staöinn. ríkir enn, og er að vissu marki stutt af félagsmálastefnunni nú. Það er mikið um hjónarúm þarna eins og í mörgum öðrum kofum. Þetta er eftir hádegið og tvö smábörn eru sofandi, hvort í sínu herbergi, meöan mæöurnar horfa á framhaldsþátt í svart/hvítu sjónvarpi um hvítt fólk í loftkældum húsum. Þaö eru göt á flugnanetunum, og umhverfis húsiö er öskuhaugur rusls og ryðgaöra bíl- hræja. Guli skóiabíllinn kemur, og úr hon- um stökkva sex hávær börn. Þau hlaupa aö hreysunum með skólabæk- urnar í fanginu. Þau eru snyrtilega klædd, og enn of ung til aö vera metnaöargjöm, en þau ætla ekki aö verða „kofa-fólk", þegar þau stækka. Ron Foust er meöeigandi í Koin- onia-býlinu, kristilegum samtökum, sem hafa meöal annars reist næstum 100 nýtízkuleg hús fyrir fólkið í hreys- unum og selja þau meö vaxtalausum lánum. Hann gerir sér tiitölulega bjart- ar vonir um framtíöina og bendir á aukna atvinnumöguleika — tvö létt- iönaöarfyrirtæki hafa veiö stofnuö í Americus, stærstu borg íSumter-sveit. En Foust telur, aö það taki heila kynslóö meö aukin fjárráö, áöur en fjölskyldulífiö fellur í fastar skoröur og mennirnir taka á sig fulla ábyrgö. í Plains sjáum viö sem í smásjá kálgaröinum sínum. Hún vann éinu sinni hjá Jimmy Carter viö aö flokka jaröhnetur: „Hann hefur aldrei gert mér neitt," segir hún. Hún kaus hann, en þaö er sjaldgæft, aö svertingjar neyti kosningaréttar síns, ýmist af sinnuleysi, vonleysi eöa áhugaleysi. Frú Brown hefur átt hér heima í hálfa öld. Asfaltplöturnar eru farnar að losna af þakinu, og inni logar á Ijósaperu, sem varpar bjarma á 19. aldar tízkumyndir frá París og myndir af ungum, hvítum stúlkum, sem eru dætur þeirra, sem Magnolia vann hjá sem vinnukona. Handan götunnar er lítil, hálf sóöa- leg kirkja, sem á stendur: „Hús Guös, kirkja hins lifandi guös, undirstaöa hins eilífa sannleika" ... svo kemst ekki meira fyrir þar. Noröan megin við járnbrautarstöð- ina er risastóra baptista-kirkjan, sem ætluð er fyrir hvítt fólk. Umhverfis hana er víöáttumikiö svæði og kirkjan sjálf nýtízkuleg. (Frændi Jimmy Cart- ers, Hugh Carter öldungardeildarþing- maöur fyrir Georgiu hefur látiö reisa kirkju í miöborginni, sem ætluö er bæöi hvítum og svörtum. Um síöustu Kæmi aldrei til hugar aö taka peningana sína úr bankanum „Flestir hvítir, kristnir menn starfa ekki samkvæmt biblíunni," segir hann. Þeir hugsa aöeins um eigin frelsun. Hér eru menn heitttrúaöir. Menn halda, aö fátæktin sé þeim sjálfum aö kenna. Þeir hafi ekki lagt nægilega hart að sér." „Flestir hafa meiri ábyrgöartilfinn- ingu nú, en þeim kæmi aldrei til hugar aö taka peningana sína úr bankanum. Þeir hugsa sem svo, aö því trúræknari sem þú ert, því ríkari gerir guö þig. Menn veröa ríkir á að geyma pen- ingana og reyna aö eignast meira, en ekki af því að gefa þá." Fuller lýsir Jimmy Carter sem „dæmigerðum" manni, sem finnur til ábyrgöar, en gerir ekkert til bjargar þeim fátæku. „Hann boðar rússnesk- um verkalýö bætt kjör, en ekki þeim, sem vinna hjá honum" segir hann, og á þá við atburö, sem kom fyrir nokkrum árum áður, þegar Carter rak fjölskyldu úr hreysi á landi sínu, án þess aö hiröa Sólin skín og trén eru laufguð og græn. En í sumum hverfum í Plains er vatnsveitan þannig, aö dollum og dunkum er raðaö meðfram húsum til að ná því sem rennur af þökunum. Til hægri: Börn í Plains framan við heimili sitt. Ennþá gengur lest eftir þessu af sér gengna spori, sem börnin sitja á. mismuninn á fátækt svertingjanna og velmegun hvíta fólksins. („Ef þú ert svertingi eru 90% líkur á því, að þú sért fátækur; 90% á því, að þú sért velstæöur, ef þú ert hvítur", segir Foust). Hudson-stræti liggur um þvera borgina. Gamla járnbrautarstööin, sem Carter notaöi sem miöstöö kosn- ingabaráttu sinnar, er þar sem strætiö sker teinana. Auövitað er minja- gripaverzlun þar núna. „Af sinnuleysí, vonleysi eða áhugaleysi" í suöurátt við nýja bankann, sem auglýsir: „Bætiö húsakostinn, fáiö lán hjá okkur," búa eingöngu svertingjar. Hreysin eru mismunandi hrörleg. Magnolia Brown situr á pallinum í reimalausum plastskóm og er að undírbúa salatgerö, ásamt systur sinni. Þær slíta næputoppana gætilega frá næpunum, sem að hún og álúti, toginleiti maöurinn hennar rækta í jól sýndi forsetinn dálítiö af vizku Salómons meö því aö sækja guös- þjónustu í báöum kirkjunum.) Munurinn á hvítum og svörtum viö sinn hvorn enda götunnar gæti ekki veriö meiri. Þaö er þessi munur sem undirstrikar fyrirlitningu manna eins og Milliard Fullers, lögfræöingsins, sem gaf allar eigur sínar til aö bæta híbýli fátækiinga heima fyrir og í þriöja heiminum. Fuller rekur lögfræöiskrifstofu í Am- ericus (íbúafjöldi: 18.000) en hlutverk hennar er aðallega aö aöstoöa fátækl- ingana. Þar eru einnig aöalstöövar „Habitat for Humanity", sem er að reisa byggingar fyrir fátæklinga í Afríku og Suöur-Ameríku, auk þess sem reynt er að gera ýmislegt heima fyrir. Innan 400 metra frá skrifstofum Fuliers getur bæöi aö líta einhver ömurlegustu hreysi í Bandaríkjunum og glæst, hvít einbýlishós. um, hvort þau hefðu nokkurn sama- stað. Það leikur enginn efi á því, aö margir hvítir menn hafa sívaxandi áhyggjur af fátæklingahverfunum í borgunum. (í Americus eru mörg strætin öngstræti, svo aö þangaö kemur enginn nema íbúarnir). Nú hefur loks veriö ákveöiö aö hreinsa til í fátæklingahverfunum í Americus. („Hvar voru bæjarstjóramir undanfarin 200 ár?" spyr Foust) Mikiö af þeirri vinnu veröur í höndum Milliards Fullers og stjómenda Koinoia-býlisins. Hægt er aö fá styrk úr alríkissjóöum til húsbygginga, en sveitarstjórnin leggur ekkert fram. í Koionia-þorpinu eru börn í bolta- leik, þegar kólnar meö kvöidinu. Körfubolti er mjög vinsæll, enda ein af undankomuleiöum svörtu fátækl- inganna í Suöurríkjunum. Þar er allt eins og James Baldwin lýsti því. I.J. þýddi. ®

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.