Lesbók Morgunblaðsins - 07.05.1983, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 07.05.1983, Blaðsíða 8
Söngur ástarinnar, 1914. Myndin er gott dæmi ura það, hvernig De Chirico gat raðað saman ólíkum, óskyldum hlutum og fengið þá til að auðga merkingu hvers annars á táknrœnan hitt og skapa þannig einstæða samein- ingu. Undarleg er sú veröld, sem hann skapar í myndum sínum — og nú hefur hann orðið þeim ungu fyrirmynd, einkum á ítalíu. Enhvaðhannvaraðfaraí hinum meta-fysísku myndum sínum er enn semfyrr hulinn leyndardómur. Giorgio De Chirico má eflaust telja í hópi merkilegustu mynd- listarmanna á þessari öld. Hann fæddist í Volo (í Grikklandi) tí- unda júlí 1888, af ítölsku for- eldri. André Breton og súrreal- istarnir lýstu yfir andlegum dauða hans árið 1919, en raun- verulega lést hann ekki fyrr en árið 1978. Fáir listamenn hafa yaldið ein miklu fjaðrafoki og ritaeilum og De Chiríco og enn þann dag í dag, rúmum fjórum árum eftir andlát hans, er ritdeilum um listamannsferil hans langt frá því að vera lokið. De Chirico heldur áfram að vera ráðgáta og vekja furðu manna og einnig veldur hann flestum listfræð- ingum sárum höfuðverk. Síðastliðin 3—4 ár hafa verið gerðar nýjar rannsóknir á verk- um hans, þar sem ný sjónarmið koma fram og þá sérstaklega á þeim tímabilum sem áður voru bannfærð af sumum og fyrirlit- in af öðrum. Einnig hafa sumir áhangendur hinnar nýju stefnu, trans-avantgarde, og gagnrýn- endur þeirrar stefnu fundið ým- islegt athyglisvert við „hnign- unarskeið" De Chirico og hefur það vakið margan manninn til umhugsunar. Pompidou-listamiðstöðin í París heldur um þessar mundir yfirlitssýningu (ef yfirlistssýn- ing skyldi kallast — spannar tímabilið 1910-1935) á verkum De Chirico. Sýning þessi var skipulögð af Nútímalistasafninu í New York, síðan var hún sýnd í Munchen og endar nú hér í París. Skipuleggjendur sýn- ingarinnar í New York héldu til streitu skoðun André Bretons og súrrealistanna með því að tak- marka sýninguna við „pittura metafisica" þ.e.a.s. tímabilið 1910—1919. Kommissarar sýn- ingarinnar hér í París eru þeim ekki alls kostar sammála vegna þess að þeir hafa stækkað sýn- inguna og teygja úr henni til ársins 1935. Hver var De Chirico? De Chirico kemur fram með eitt sterkasta myndmál tuttug- ustu aldar nærri 1910, „pittura metafisica", sem átti eftir að hafa stórkostleg áhrif á marga samtíðarmenn hans og margar kynslóðir listamanna, má þar helst að nefna súrrealistana svonefndu. Síðan hverfur hann frá þessu dulúðuga og kvíðafulla myndmáli í kringum 1920, yfir- gefur „módernismann" og fer að mála ný-klassísk og ný-rómant- ísk verk. Laufey Helgadóttir skrifar frá París Ráðgátan De Chirico Brottför vinarins, 1913. Hvernig er hægt að útskýra þessa snöggu breytingu sem varð á listamannsferli hans um 1920? Hvernig er hægt að hverfa frá framúrstefnulist yfir í ný- klassíska og ný-rómantíska list? Missir andagiftar? Þessar spurningar og ótal aðrar leita á hug þeirra list- fræðinga sem hafa lagt það fyrir sig að rannsaka lista- mannsferil De Chirico. Engin ákveðin svör liggja fyrir, ein- ungis getgátur og hefur De Chirico sjálfur stöðugt ýtt undir goðsöguna. Ráðgátan er þeim mun meiri nú í dag, þegar hópur af ungum ítölskum málurum, „trans- avantgarde", kemur skyndilega fram á sjónarsviðið og hefur til vegs og virðingar þau verk De Chirico sem hingað til hafa ver- ið útskúfuð af flestum listfræð- ingum og bannfærð af súrreal- istunum. Og það eru einmitt þessi hunsuðu verk, þetta „aft- urhalds"-tímabil De Chirico sem vekur áhuga þeirra. Geta þessi verk af þeim sökum ekki talist nokkurs konar „brautryðj- endaverk" fyrir þessa ungu mál- ara á sama hátt og „pittura met- afisica" varð það fyrir súrreal- istana? Eftir að hafa séð sýninguna í Pompidou-listamiðstöðinni er forvitinn áhorfandi litlu nær um ástæðuna fyrir þessum snöggu umskiptum á listamannsfer 1 i De Chirico og saknar þess að fá ekki að sjá verk frá tímabilinu 1935-1978. Listgalleríið Art- curial hefur aðeins bætt úr þess- um skorti með því að halda sam- tímis sýningu á verkum meist- arans frá árunum 1960—1978 og myndu þau verk flokkast undir það, sem listfræðingar hafa kallað ný-„metafysíska"-tíma- bilið hjá De Chirico. í þeim verkum er um augljóst „af- turhvarf" að ræða. De Chirico tekur að nýju upp þráðinn þar sem að hann skildi við hann árið 1920 og notar svo til sömu myndfræðina (iconographie) og sama myndrýmið og í „metafys- ísku" verkunum frá 1910—1919, þó með ólíkum tilbrigðum. Uppvöxtur og lærdómsár De Chirico ólst upp í Grikk- landi í andrúmslofti grískra þjóðsagna og umlukinn fornri menningu. Stuttu eftir andlát föður hans, 1905, tekur. móðir hans þá ákvörðun að fara með báða drengina, Giorgio og And- rea, til Munchen sem þá var kölluð „Nýja Aþena" og var ein af aðalbækistöðvum listamanna í Evrópu í þá daga. Prá fornöld- inni í nútíðina. De Chirico er aðeins 17 ára gamall þegar að hann kemur til Munchen og hefur þá þegar ákveðið að verða málari. Hann innritast í Listaakademíuna og stundar söfnin af miklum dugn- aði. Bróðir hans, Andrea, nemur tónlist og þykir algjört undra- barn (hann semur Carmela, fyrstu óperuna sína 16 ára gam- all). En hann á eftir að breyta nafni sínu úr Andrea í Alberto Savinioi og er þekktari undir því nafni sem rithöfundur. „Mér fannst þetta vera Para- dís á jörðu" er haft eftir De Chirico um Munchen. Hann kynntist hér verkum Arnold Böcklin og Max Klinger á söfn- unum, en þeir áttu báðir eftir að verða átrúnaðargoð hans — meistarar nútímans að hans áliti. Einnig las hann af mikilli áfergju bækur heimspek- inganna, Friedrich Nietzsche, Arthur Schopenhauer og Otto Weininger. Hin sterka og dular- fulla tilfinning, sem De Chirico uppgötvaði hjá Nietzsche og sem 8

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.