Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 27.10.1984, Qupperneq 6

Lesbók Morgunblaðsins - 27.10.1984, Qupperneq 6
Klukkan var liðlega sex og enn aldimmt, þegar þeir fyrstu vöknuðu og fóru á kreik. Ég heyrði gegnum svefninn, að þeir tóku fram prímusinn og einn pumpaði í ákafa, meðan annar fór niður af loftinu eftir vatni. Svo rofaði til í vitundinni á einu augnabliki. Ég fann, að gæruskinnspokinn var mjög þröngur og það var aðeins hart gólfið undir honum, en súðin yfir. Það kom einhver að neðan og sagði þurrt veður og að þeir hefðu farið út yfir Tjarná að huga að hestunum. Þeir væru varia stroknir langt svona snemma morguns. Ég heyrði, að prímusarnir niðri voru líka farnir að suða; það er notalegt að vakna við svona hvin og vita, að kaffið verður til eftir nokkrar mínútur, bleksterkt ketil- kaffi. — Þeir halda, að sá bleiki hans Stjána sé farinn, heyrði ég, að einhver sagði niðri, en annar taldi það af og frá; hann væri bara sunnar með ánni. Þeir voru miklu hljóðari núna en í gærkvöldi. Þá höfðum Þetta var fyrsta fjallferðin mín og allt hafði gengið vel fyrsta áfangann inn í Hvítárnes og verið eins skemmtilegt og manni skildist að fjallferðir ættu að vera. En þegar kom á Kjöl snerist öræfa- dýrðin uppí algera martröð. EFTIR GÍSLA SIGURÐSSON við riðið í einum áfanga alla leið sunnan úr Biskupstungum og inn í Hvítárnes, og það hafði verið gleðskapur. Við höfðum dokað við á efstu bæjum, unz allir voru komnir, samtals 26 menn með jafnmarga trússa- hesta. Þá höfðum við strákarnir tekið trússana og látið þá brokka undir klyfjun- um, því það fer alltaf vel á, þegar lagt er af stað. Ég var fimmtán ára þetta haust. Karlarnir höfðu riðið í hóp á eftir, og fleygarnir gengu á milli þeirra, og ööru hverju varð að opna hnakktöskur til að bæta á þá að nýju. Við höfðum komið í Hvítárnes nokkru fyrir myrkur. Þá voru enn þrír eða fjórir ókomnir, og það var talið öruggara, að einhver færi á móti þeim, því þeir höfðu fengið sér nokkuð mikið neðan í því. Það var búið að hita í annað sinn og byrjað að syngja, þegar þeir komu. En nú voru menn fremur hljóðir og sum- ir rámir. Maðurinn, sem fór út í Tjarná eftir vatninu, var kominn með fullan pott, og sumir voru farnir að opna skrínurnar og spændu í sig léttreykt lambakjöt með sjálfskeiðungum. Þá fór að gráma af degi. Einar kóngur kom upp á loftið og sagði, að hann væri þungbúinn. Kannski væri þoka á Kilinum. Hundarnir voru byrjaðir að fljúgast á, og einn fjallmaður af alda- mótakynslóðinni, sem hafði farið meira en fimmtíu sinnum á fjall, var að segja nýlið- unum frá því, þegar þeir lágu heilan sól- arhring með safnið á tanganum við Hvítá. Það hafði ekki gengið í ána út af sólblik- inu, og þeir höfðu reynt að hrinda einni og einni kind útí, en þær syntu jafnótt til sama lands. Svo höfðu þeir búið um sig á tanganum um nóttina, og þá hafði gert byl. Blind-þreifandi-öskubyl. Sá fimmtug- faldi hafði verið nýliði þá og lét liggja að því, að þessir unglingar nú á dögum ættu líklega lítið erindi í þesskonar mannraun- ir. Kóngurinn hafði sent þrjá stráka eftir hestunum, og þeir ráku þá í höftunum í Tjarná, svo gusurnar gengu í háaloft. Það var enn tæplega markljóst, svo notað sé fjallskilamál; jakarnir á Hvítárvatni skáru sig naumlega frá dökkum bláman- um í Skriðufelli, og skriðjöklarnir sinn hvorum megin við fellið voru að byrja að taka á sig form. Það var hrollkalt í morg- unsárið. Ég gekk frá skrínunni og svefnpokanum, því nýliðar mega ekki láta standa uppá sig. Svo fór ég niður í stóra herbergið, þar sem þeir voru enn að spæna í sig hangikjötið og segja sögur úr eftirleitum. Einn af upp- bæjunum hafði lent í eltingum í Fögruhlíð. Það er einskonar eyja, sem myndast við það, að Fúlakvísl á sér tvær uppsprettur úr Langjökli. Kvíslin fellur fyrir neðan hlíðina, en skriðjökullinn á þrjá vegu. Þeir höfðu misst lambrollu á jökulinn, og lamb- ið lenti í sprungu. Þeir höfðu séð það langt niðri, en orðið frá að hverfa. „Það kom mér ekki á óvart; mig dreymdi fyrir því nótt- ina, sem við lágum í Fremstaverskofan- um,“ sagði maðurinn og setti á tóbaks- baukinn til dagsins. — Gott að vera laus við þessa kofa, sagði einn af nýliðunum. — Þeir voru kaldir, sagði aldursforset- inn. — Ekki það, sagði strákurinn, en helvít- is draugarnir. — Ætli maður hafi látið það á sig fá. — Var ekki reimt í Fremstaverinu? — Ekki í Fremstaverinu. Það þótti eitthvað óhreint i Lambafellskofanum. Hann Tómas heitinn í Brattholti þótti ekki neinn aukvisi, og sagðist hann þó hafa vakað þar heila nótt með opinn hníf. Hinsvegar vildi hann ekki segja, hvað hann hafði séð. — Mildi, að engan mennskan mann bar að kofanum þá nótt. Sá hefði fengið fyrir ferðina. — Nei, kofagarmarnir, þeir voru ekki sem verstir. Það hefur fjárann ekkert ver- ið betra hér. — Urðuð þið varir við nokkuð í nótt? Nei, þeir höfðu ekki orðið varir við neitt og fengu sér í nefið uppá það. Það var ekki vanalegt, að vart yrði við drauginn í Hvítárnesi, þegar mannmargt var í sæluhúsinu. Þó er það með frægari draugum landsins og hefur margan angr- að, einkum þá, sem hafa verið einir á ferð. Hvítárnesdraugurinn á sína sögu, en hlýtur að vera kominn langt yfir níunda ættlið og ætti að vera útdauður. Það var árið 1402. Maður einn kom að utan með Bakkaskipi og hafði sá drepsótt meðferðis. Það er líklega einhver versta sending, sem íslendingar hafa fengið; drepsóttin fór eins og logi yfir akur. Þá var það, að fjöl- skylda ein tók sig upp með allt sitt hafur- task og flutti í Hvítárnes. Þangað mundi drepsóttin ekki ná. Hvort þetta er stað- reynd, veit ég ekki, en svo mikið er víst, að vel sést fyrir bæjarrústum á bakka Tjarn- ár og því líkast, að ræktað tún hafi verið í kring. Svo var það löngu seinna, nánar tiltekið árið 1930, að Ferðafélag íslands byggði sæluhús í Hvítárnesi. Það var að nokkru leyti byggt á rústunum, jafnvel hróflað við hleðslu, og allir vita nú, hvað það þýðir. Nema upp gaus svo magnaður drauga- gangur, að menn sneru þaðan jafnvel frá fremur en leita gistingar. En nú þykir mjög hafa dofnað yfir draugnum í Hvít- árnesi. ★ — Hestarnir eru komnir, sagði einhver frammi. Karlarnir risu upp hægt og þungt og stungu svipunum í stígvélin. Ég var að velta því fyrir mér, hvort þeir mundu allir komast einir á bak með fullorðinn, lifandi sauð. Þeir einir voru fullgildir fjallmenn, sem gátu það. Ég er smeykur um, að all- margir í þessum hópi hefðu orðið að gefa sig við það, ýmist sakir æsku eða elli. — Hann er koldimmur á austrið, sagði kóngurinn með hægð. Mikið ljúfmenni Einar í Holtakotum og búinn að vera fjallkóngur í áratugi. Hann sagði: „Ég ætla að biðja þig að vera með trússinn. Og Egill í Múla, bezt að þú verðir með honum .Gísla með trússinn." Það var tekið á móti hestunum með hnökkum og beizlum, klyfsöðlum og reið- ingum. Klukkan hálf átta var nokkurn veginn ljóst orðið, þokan hékk niður af jöklinum. Menn jöfnuðu baggana og gyrtu á, svo klárarnir stundu við. Síðan kaffi einu sinni enn, hestarnir bundnir í tvær þrettán hesta lestir, og við Egill sigum af stað. Þá var klukkan átta. Nú fórum við aðeins lestaganginn; það er einhvern veginn ekki leyfilegt að láta trússahesta brokka nema fyrsta daginn og auk þess óframkvæmanlegt, þegar þeir eru komnir í lest. Egill fór á undan, reyndur maður og kunnugur á þessum slóðum og harður í átökum, þegar svo bar undir. Við áttum nálega fimmtíu kílómetra leið fyrir höndum. Ef allt gengi að óskum, mundum við leggja fimm kílómetra að baki á hverri klukkustund; verða komnir í næturstað á Hveravöllum um sexleytið. Moldargöturnar eru orðnar mjög djúpar þarna í heiðinni inn frá Hvítárnesi, þær hafa markazt og dýpkað af troðningi hesthófanna öld fram af öld. Þegar kemur inn með Fúlukvísl, beint á móti Hrefnu- búðinni, þá verður grýttara, og maður teymir hægar. Þar riðu hinir framúr. Þeir höfðu lagt eitthvað seinna af stað, en fóru geyst og báðu okkur Egil vel lifa. Þeir ætl- uðu að fara í vestanvert Kjalhraun og Þjófadalafjöll og reka eitthvað austur á bóginn til þess að gera leitina auðveldari daginn eftir. Við áðum í fallegum grashvammi, rétt þar sem Fúlakvísl beygir fyrir Baldheið- arhornið. Egill var með stóran hitabrúsa og kaffi á honum. Við drukkum til skiptis úr brúsalokinu. Þá var farið að nálgast hádegi. Nú sáum við vel uppá Kjölinn; það hafði lyft upp þokunni, því byrjað var að hvessa. Við mundum sennilega geta farið gamla Kjalveg. Það fór vel á hestunum, og þeir tóku niður í hvamminum, meðan við drukkum. Stuttu seinna byrjaði að rigna, það var stórdropótt, köld rigning af norðri. Við leystum upp hnakkólarnar og fórum í vatnsföt, ég í gúmmígalla, en Egill hafði olíuborinn galla, skærgulan. Það er afskaplega tilbreytingarlaust að teyma lest langar vegalengdir. Maður lítur um öxl öðru hverju og sannfærist um, að það hallist ekki á og enginn slitni aftanúr. Ég var því vanur að fara á milli með hey- bandslestir, svo þetta var fremur hvers- dagslegur hlutur. Við suðurrönd Kjal- hrauns fór Egill af baki, og við tókum okkur bita í flýti; það var ekki til neins að setjast niður. Hestarnir séru sér fhöm undan rigningunni. — Hann er aftur orðinn dimmur uppi á hrauninu, sagði Egill, og þar að auki rok. Ég held það sé ekkert vit að leggja í hraun- ið. Ég lét hann ráða og spurði einungis, hvað hann ætlaðist fyrir. — Við verðum að skella okkur vestur fyrir Kjalhraun, sagði Egill og tók hraustlega í nefið. — Vestur í Þjófadali og inn með fjöllum. Það er miklu lengri leið, en öruggara að rata þar í dimmviðri. — Við gyrtum á hestunum, og þeir settu undir sig hausana, við snerum til norðurs, beint í veðrið. Það var hvorttveggja, að rigningin jókst og rokið. Það var á flötu hraunflákunum framan við Þjófafell, sem stríðið byrjaði. Þá var klukkan tvö. Það fór að fara illa á sumum hestunum. Þegar ég sá að trússinn var að snarast yfirum, þá var ekki um annað að gera en fara af baki, hlaupa aftur með lestinni, taka í og gyrða betur. Nú löfðu raunar alls staðar gjarðir; klárarnir voru að byrja að verða svangir eftir sex tíma ferð. Þjófafell, það kemur eins og þvergirðing framan við Þjófadalina og afmarkar þá að sunnanverðu. Þar er svartur sandur fyrir framan, en rokið tætti þokuna framanaf Rauðkolli og jöklinum þar á bakvið. Þarna á sandinum brast á aftakaveður með slyddu. Það hvein og ýlfraði ámátlega í hvössum klettanibbum Þjófafells og gránaði niður í hlíðarnar. Nú miðaði afar hægt áfram. Það fór yfirum á einum klárnum af öðrum, mest fyrir þá sök, að veðrið var að nokkru leyti á hlið. Ég hafði að sjálfsögðu ekkert til þess að binda fremsta hestinn við, og um leið og honum var sleppt, snerist öll lestin saman í bendu. Og baggarnir gátu lent undir þvögunni. Þetta var næstum óviðráðanlegt, en ekkert um annað að ræða en berjast. Ég hnýtti þeim fremsta í tagl reiðhestsins og teymdi; það var ógerningur að halda sér á baki. Það er ekki löng vegalengd þarna inn með Þjófadalafjöllunum. Og afburða fag- urt er þar á björtum sumardegi. Þá sér suður á Kjölinn og Strýtur, en gufumekki leggur upp af hverunum á Hveradölum, austanvert við hraunið. En þegar kemur fram í miðjan september, er allra veðra von á þessum slóðum, og oft hafa fjall- menn komizt í hann krappann þar. Einn 6

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.