Lesbók Morgunblaðsins - 02.11.1996, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 02.11.1996, Blaðsíða 7
VERNIG metur þú stöðu „sjálfstætt starfandi kvikmyndagerðar- manna" í Bandaríkjun- um? „Hugtakið „sjálf- stæður kvikmyndagerð- armaður" hefur ekki lengur svo mikla þýð- ingu. Hér á árum áður, t.d. í lok níunda ára- tugarins þegar ég var að byrja að búa til myndir, þá voru skörp skil á milli sjálfstætt fjármagnaðra kvikmynda og þeirra sem voru gerðar af kvikmyndaverum. Kvikmyndaverin eru með öflugt dreifingarkerfi sem þjónar þeirra hagsmunum. Hugtakið „óháð kvik- myndagerð" hefur haft mismunandi og breytilega þýðingu í áranna rás. Stundum hafa slíkar myndir verið nefndar „persónuleg- ar myndir" og hefur þeim þá ekki verið ætl- að að fara í farveg stórmynda varðandi dreif- ingu og kynningu. I dag eru myndir eins og ég bý til kallað- ar listrænar kvikmyndir en samt bý ég þær til með það fyrir augum að þær höfði til fjöld- ans. Þá á ég ektó við að þær eigi að ná til allra áhorfenda. Ég held að myndir mínar séu ekki torskildar. Eitt af því athyglisverð- asta sem gerst hefur nú í seinni tíð varðandi fjármögnun sjálfstætt starfandi kvikmynda- gerðarmanna er að hópur ungra framtakss- amra manna hefur leitað í verðbréfahallir Wall Street til að afla fjár. Þeir hafa sam- band við eitt til tvö hundruð fjárfesta og biðja hvern þeirra um óverulega upphæð. Þetta er í raun nokkuð flókið og ég vil ekki vera viðriðinn slíka fjármögnun. Þessum mönnum hefur gengið vel að ávaxta fé fjár- festanna. Það mætti vera meira um „óhefð- bundnar kvikmyndir" en það hugtak vil ég fremur nota heldur en „sjálfstæðar kvik- myndir". Mér finnst að maður eigi að hafa val. í Bandaríkjunum virðast afgerandi breytingar eiga sér stað á fimmtán til tuttugu ára fresti en þær öðlast síðan sess í menningu okkar. Við Bandaríkjamenn erum frekar íhaldssam- ir, kannski ekki í stjórnmálum en í menningu okkar. Almenningur í Bandaríkjunum er með mjög þröngt sjónarhorn á það sem hann kallar skemmtun. Fyrir átta árum voru búin til mjög sér- kennileg verk í Bandaríkjunum og voru þau sýnd víða. Þau borguðu sig og besta dæmi þess er Undarlegra en Paradís (Stranger than Paradise). Sú mynd var afskaplega per- sónuleg á vissan hátt og var ekki gerð eftir neinni viðtekinni fyrirmynd í framleiðslugild- um eða gæðum. Myndin náði að skemmta fólki og er góð undirstrikun þess að við verð- um að hafa val. Mínum myndum er dreift með markvissari hætti í Evrópu og Asíu en í Bandaríkjunum. Ég þyki víst of torskilinn í Bandaríkjunum. Þar er nafn mitt þekktara en verk mín. Fólk sem mætir hingað á kvikmyndahátíðina kem- ur til að skemmta sér og þá er mikilvægt að geta valið. Fólk sem ætlar í kvikmynda- hús vill geta valið á milli amerískra og til dæmis kínverskra kvikmynda. Áhorfendur að óhefðbundnum myndum eru til og þetta er því spurning um hvort myndunum er dreift og þær kynntar. í Bandaríkjunum er enginn skortur á athyglisverðu fólki sem vill gera athyglisverðar myndir en það er tilfinnanleg- EG ÞYKIVIST OF TORSKILINN í BANDARÍKJUNUM Hal Hartley kom hingaó til lands sem einn gf gest- um kvikmyndahátíóar Reykjavíkur. Hann þylcir einn áhugaveróasti sjálfstæói bandaríski kvikmyndaleik- stjórinn í dag. Hann er fæddur árió 1959 í Linden- hurst á Long Island. EINAR ÖRN GUNNARSSON ræddi vió hann um list hans og vióhorf til banda- ____________rískrar kvikmyndageróar.___________ Morgunblaðio/Þorkell HAL Hartley segir að hugtakið „sjálfstæður kvikmyndagerðarmaður" hafi ekki lengur svo mikla þýðingu. ur skortur á framtakssömum mönnum sem vilja selja slíkar myndir. Við erum á vendipunkti núna. Á níunda áratugnum, fyrir um það bil sex til átta árum, voru blákaldir kaupsýslumenn sem vildu græða á listrænum kvikmyndum og fyrir bragðið var mönnum á borð við mig gert kleift að koma sér á framfæri. Nú eru þess- ir aðilar orðnir stærri og vaxnir úr grasi. Yngri kynslóðin er mun íhaldssamari en við vorum. Eg vek oft athygli á þessu í sjónvarps- viðtölum og hvet þá ungt fólk til að vera opnara." - Hver eru viðfangsefnin í Áhugamannin- um (Amateur) og Daðri (Flirt)?_ „Það er láhgt síðan ég hef séð Áhugamann- inn. Mig minnir að mig hafi langað til að skilgreina hvað það þýddi að dæma aðra. Komast að því hvað það þýðir að dæma ein- hvern; segja hann vera slæman og refsa honum fyrir það. Mér þykir erfitt að skil- greina verkið^ því að í reynd er ég aðeins sögumaður. Ég byggði upp söguna til að sýna margvíslegar hliðar ákveðinna vanda- mála sem fylgja því að dæma aðra. Vinnan við Daður byrjaði á mjög akademískan hátt þar sem hjarta og sál verksins óx. Eitt af því sem ég hef alltaf á bak við eyrað þegar ég klippi myndirnar er hve miklu klippingin getur ráðið um söguþráðinn og frásögnina. I Áhugamanninum velti ég því til dæmis fyrir mér að sýna sama atriðið tvisvar og þá frá mismunandi sjónarhorni því að tökurn- ar voru svo ólíkar. Daður varð einmitt til í þeim anda, næstum eins og skólaverkefni. Skólaverkefni getur verið jafn ástríðufullt og margslungið og önnur verk. Fyrir mér fjallar Daður um erfiðleika þess að gefa sig að ein- hverju." - Er það rétt að þú semjir sjálfur tónlist við myndir þínar undir dulnefni? „Já, það er rétt en ég veit ekki hvort ég held áfram að semja undir dulnefni. Þetta byrjaði allt í gríni fyrir nokkrum árum. Ég hélt að enginn kæmi til með að taka eftir tónlistinni. Við vorum tveir um að semja músíkina og hvorugur okkar vildi eigna sér heiðurinn af henni svo að við skrifuðum hana undir nafninu Ned Rifle. Fólk vildi fljótlega kaupa kvikmyndatónlistina svo að við gáfum út geisladiska undir sama nafni." - Kemur áhugi íslendinga á verkum þínum þér _á óvart? „Ég hef vitað að kvikmyndir mínar er\i vinsælli utan Bandaríkjanna en innan. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki velt því fyrir mér hvort kvikmyndir mínar bærust hingað enda vissi ég ekkert um ísland fyrr en nýlega. Vinkona mín, Elina Lowensohn, dvaldi hér í sex mánuði á síðasta ári. Maður- inn hennar er myndlistarmaður og málaði hér. Hún sagði að íslenskt landslag minnti á yfirborð tunglsins." - Hvað finnst þér um „dæmigerðar Holly- wood-stórmyndir"? „„Dæmigerðar Hollywood-stórmyndir" eru einmitt stórmyndir af ákveðinni gerð. Það er algengt í umræðu um kvikmyndagerð að líta framhjá framlagi þeirra, sem starfa í Hollywood, til listsköpunar. Iðnaðurinn þar er litinn hornauga og haft á orði að framleið- endurnir vilji vera allsráðandi í kvikmynda- heiminum. Það er ástæðan fyrir því að þess- ar kvikmyndir hafa haft jafn víðtæk áhrif á hugsanir fólks og raun ber vitni. Þá á ég frekar við þær kvikmyndir sem gerðar voru fyrir fimmtíu árum en á þeim tíma voru Evrópumenn allsráðandi í Hollywood. Flestir kaupsýslumenn í iðnaðinum voru Austur-Evr- ópumenn. Þetta var ekkert annað en evrópsk- ur iðnaður sem stakk sér niður í miðja eyði- mörk Kaliforníu til að búa til kvikmyndir fyrir Ameríkana. Margt gott kom út úr því en að sjálfsögðu var sumt afleitt. Við verðum þó að vera þess minnug að til er aragrúi lé- legra mynda sem kallaðar eru listrænar. Oft þegar ég fer í bíó vonast ég til að sjá „dæmigerða Hollywood-stórmynd". Reyndar hef ég undanfarin fimm til tíu ár undantekn- ingalaust orðið fyrir vonbrigðum því þær eru svo innihaldslausar. Reyndar tel ég Kínverja vera að gera stór- kostlegar myndir á borð við það besta sem komið hefur frá Hollywood. Þær eru magnað- ar, tilfinningaríkar, góðar og höfða til fjöld- ans. Það eru nokkrir dreifingaraðilar í Banda- ríkjunum sem hafa lagt sig í líma við að koma kínverskum myndum á framfæri. Bandaríkjamenn kunna vel að meta þessar myndir. Það er þó erfitt fyrir bandarískan almenning að skilja til hlítar umfjöllunarefni myndanna þar sem hann skortir innsæi og þekkingu á kínverskri sögu. Það þarf til dæmis að setja inn skýringar til að upplýsa bandaríska áhorfendur um menningarbylt- inguna. Þetta er dapurleg hlið á bandarískri menningu og endurspeglar hve illa þjóðin er upplýst um umheiminn." HRYLLILEG KOMEDIA FJÖLLISTAHÓPURINN Vala Þórs og Súkk- at frumsýna nýstárlega dagskrá í Kaffileik- húsinu í kvöld, laugardagskvöld. Vala mun frumsýna leiksögur sínar Kíkir, súkkulaði, fýlugufa og rusl og Konan með löngu augn- lokin en Súkkat flytja lög sín og texta. í síðar- nefndu leiksögunni munu leikkonan og tón- listarmennirnir tveir, Hafþór Ólafsson og Gunnar Örn Jónsson, sameina krafta sína á sviðinu: „Súkkat mun annast leikhljóð og annast ýmsa leikræna tilburði í því verki", segir Vala, „en ég mun leiklesa. Þetta verður svona grín á hlédrægum skala." „Kíkir, súkkulaði, fýlugufa og rusl fjallar um ákaflega einmana fólk, ósýnilega fólkið í samfélaginu. I sögunni hittist þetta einmana fólk, en þó aðeins á líkamlega sviðinu og úr þeim fundi verður eins konar dauði. Þetta er svolítið hryllileg kómedía þar sem meðul fáránleikans eru notuð óspart. Manneskjurn- ar tvær eru algerar andstæður; maðurinn afskaplega grannur og hreinn en konan mjög feit og drulluskítug; hann er með allt sitt á tæru en hjá henni ríkir algjört kaos. En þrátt fyrir þetta eru þau alveg eins." Vala sótti námskeið hjá Dario Fo í Kaup- mannahöfn í vor og dregur leikstíll hennar í sýningunni nokkurn dám af því. „Dario Fo er þekktur fyrir einieiki sína sem innihalda iðulega gagnrýni á stjómmál og trúarbrögð. í þessu einleikjum er blandað saman frásögn og persónusköpun, þannig að frásögn og bein ræða persóna skiptist á. Þetta kostar að leikarinn þarf að skipta mjög hratt á milli hlutverka. Ég nota líka leikstíl Fo sem einkennist mjög af stórum og ýktum hreyf- ingum. Ég tek svolitla áhættu í þessu verki með því að ganga út frá grunntexta en spinn svo restina á sýningunni, misjafnlega mikið, reyndar, og á misjöfnum stöðum jafnvel. Og mér er sagt að þetta sé ekki skynsamlegt af ungum leikara að gera en ég ætla að reyna mig við þetta." Lögin sem Súkkat mun flytja á sýning- unni eru flest af plötum þeirra tveimur sem komið hafa út en einnig nokkur áður óheyrð. „Við settum svipaða sýningu upp með Völu á Bjarkarlundi í sumar og það var svo bráð- skemmtilegt að við ákváðum að koma með sýninguna í bæinn", segir Hafþór. „Fólk hér í bænum hefur heldur ekki svo mörg tæki- færi til að heyra í okkur þannig að okkur leist vel á þetta; við erum að spila í skólum og svo kannski á Hafnarkránni og það er auðvitað ekki allra." Morgunblaoið/Árni Sæberg „ÞETTA er svolítið hryllileg kómedía þar sem meðul fáránleikans eru notuð ós- part", segir Vala Þórsdóttir um leiksöguna Kíkir, súkkulaði, fýlugufa og rusl. Morgunblaóið/Ámi Sæberg „VIÐ erum að spila í skólum og svo kannski á Hafnarkránni og það er auðvitað ekki allra", segja Súkkatar sem óttast að ná ekki til nægilega breiðs hlustendahóps. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 2. NÓVEMBER 1996 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.