Tíminn - 27.11.1968, Blaðsíða 12

12
ÞINGFRÍTTÍR
TIMINN
ÞINGFRÉTTIR
MIÐVIKUDAGUR 27. nóvember 1968.
Ekki má dragast að veita útveg-
inum tímabundinn greiðslufrest
ÞINGPALLUR
— og greiða verður úr hinum vaxandi rekstrarfjárskorti fyrirtækjanna.
Björn Pálsson /fiælti í neðri deild
í fyrradag fyrir frumvarpinu um
tímab.undinn greiðslufrest á skuld
iisn útgerðarmanna, útgerðarfyrir-
tækja og vinnslustöðva sjávarafla
til 'Undirbúnings breytingar lausa
skulda í föst lán og skuldaskil.
Björn sagði, að fyrirtæki sjávai
útvegsins hefðu safnað miklum
•lausaskuldum undanfari,n ár vegna
þrenginga, rekstrarhalía, og fjár
festingar. Rekstrarfjárþörf þess
ara fyrirtækja hefðu farið stór-
kiostlega vaxandi vegna endur-
tekinna gengislækkana og væri
nú ógerlegt að fá lán í bönkum,
en gengið væri með hörku eftir
greiðslu á skuldum. Því væri nauð
synlegt að veita eins og nú væri
komið málum, tímabundinn frest
til að koma í veg fyrir stöðvun
atvinnutækjanna, og koma þar með
í veg fyrir að atvinnuleysi ykist.
Breyta þyrfti lausaskuldum þess
ara aðila í föst lán með hóflegum
vöxtum, en undirbúningur að
slíkri löggjöf með víðtækri gagna
söfnun tæki sinn tíma, en aðgerðir
mætti hins vegar ekki draga til
að koma í veg fyrir stöðvun fyrir
tækjanna og því væri lagt til að
veita tímabundinn frest meðan at-
hugun fer fram.
Björn sagði, að áætlað væri að
tapið hjá þessum aðilum á þessu
ári myndi nema um 900 milljón-
um auk afskrifta um 700 milljón-
um eða samtals um 1600 milljón
um á þessu án og væru þó senni
lega ekki öll kurl komin til graf
ar og ekki unnt að gera það dæmi
upp fyrr en á næsta ári. Frysti
hús væri nú ekki hægt að reka
víða þrátt fyrir gengislækkun
vegna rekstrarfjárskorts og út-
gerðarmenn hafa hvergi frið fyr
ir rukkurum og eiga í erfiðleik
um með að greiða sjómönnum
kaupið. Hagkvæmast yrði að koma
aðstoð til þessara fyrirtækja í
sambandi við erfiðleikana nú í
sambandi við Fiskveiðasjóð. Þá
þyrfti að létta hinum ótal bögglum
og pinklum sem lagðir hafa verið
á þessi fyrirtæki á undanförnum
árum. Þetta og óreiðuskuldirnar
bitna nú á verkafólkinu í land-
inu. Frumvarp þetta er flutt til
þess að útgerðarmenn og stjórn-
endur frystihúsa geti verið eins
og frjálsir menn þangað til eitt
hvað verður gert raunhæft í þess
um málum og miðum við frestinn
við 1. maí 1969, en ekki er unnt
að safnaý en.ianlegum skýrslum
fyrr en eftir áramótin. Þetta er
ekki gert í þeim tilgangi að menn
tapi kröfum sínum á hendur þess
ara fyrirtækja heldur til að greiða
fyrir því að þeir erfiðleikar, sem
fiskiðjufyrirtæki og útgerðarmenn
eru í nú, verði minnkaðir í bili
þar til raunhæfar ráðstafanir
verða gerðar.
Bændur borga 2 af hverjum 3 kr.
af tekjuai Stofnfánadeildarmnar
Lausaskuldir bænda og fyrirtækja þeirra orðnar óviðráðanlegar
TK-Reykjavík, þrðjudag.
Ásgeir Bjar*ason mælti í gær fyr
ir frumvarpi Framsóknarmanna í
Efrideild um breyting á lausa-
skuldum bænda í föst lán. Komu
margar stórfróðlegar upplýsingar
fram í ræðunni um fjárhagsstöðu
landbúnaðarins og fjárfestingar-
sjóða hans og áhrif stefnu ríkis
stjórnarinnar og gengisfellinganna
á hag landbúnaðarins og stofnana
hans. Meðal annars sýndi Ásgeir
fram á að bændur borga nú 2 krón
ur af hverjum 3 sem Stofnlána-
deild landbúnaðarins hefur í tekj
ur. Ennfremur upplýsti hann að á
2. hundrað bændur bíða nú eftir
lánum úr veðdeild Búnaðarbank
ans en hámarkslán þaðan eru 200
þús. og því ekki í neinu samræmi
við verðlagsþróunina og þörfina
og þyrftu því að hækka, eins og
lagt hefði verið til í frumvarpi
Framsókngrmanna, sem nú liggur
í landbúnaðarnefnd Efri deildar.
Nánar verður greint frá þessari
fróðlegu ræðu Ásgeirs í föstu-
dagsblaoinu, en hér fara á eftir
nokkrar upplýsingar, sem fram
koma í greinargerð þeirri, sem
frumvarpi þessu fylgir, en þær
eru byggðair á upplýsingum, sem
fyrirliggjandi voru í fyrrahaust,
en síðan hefur hagur bænda stór
versnað:
Breytingar þær, sem áttu sér
stað á lánstíma og vaxtakjörum,
hafa orðið þungur baggi á landbún j
aði, þar sem vextir af föstum lán!
uró hækkuðu árið 1960 um 60— •
70%, og þar við bætist 1% bú-;
vörugjald á framleiðsluvörur |
bænda.
Árferði hin síðari ár hefur líka
haft sitt að segja, þar sem gras-
brestur hefur verið í heilum lands
hlutum, einstaka sveitum |Og nokkr
um jörðum hér og þar á landinu.
Það þarf því enginn að undrast,
þótt tekjur bænda séu mjög lág-
ar, þar sem bæði dýrtíð og harð
æri hefur á þá herjað.
Eins og fram kom á stéttairsam
bandsfundi bænda s. 1. sumar og
og skýrt er frá í 19. töíublaði
Freys, hafa lausaskuldir bænda
aukizt mjög í seinni tíð, en þar
segir um skuldir bænda m. a.:
„Á framhaldsaðalfundinum í vet
ur v-ar stjórn Stéttarsambandsins
falið að afla upplýsinga um skuld
ir bænda. Stjórnin leitaði eftir sam
vinnu við Hagstofu íslands um öfl
un þessara gagna, og leyfði hag-
stofustjóri notkun á landbúnaðar
úrtaki Hags|pfunpar,til þess, Skuld
ir voru skrifaðar 'uþp hjá bændum
sem hér segir:
Meðaltals-
skuldir
bændum þúsund
Suðurlandskjörd. 117 339
Vesturlandskjörd. 82 251
Vestfjarðakjörd. 39 178
Norðurlandi vestra 99 255
Norðurl. eystra 72 243
Austurlandi 58 247
Alls 467 266
Ekiki eru hér með talin ógreidd
árgjöld við Búnaðarbanka íslands
en það eru 10% árgjalda 1966.“
Samkvæmt þessu úrtaki skulda
85% bænda undir 500.000 kr.,
13% 500.000 og upp í 1.000.000
kr. og tæp 2% yfir 1 millj. kr.
Það, sem vekur mesta eftirtekt,
er, að aðeins tæp 39% eru í lán-
um í stofnlánadeild og veðdeild.
Rúmlega 60% af skuldum bænda
eru lausaksuldir í verzlunum,
bönkum og manna á milli. Það
hefur líka sýnt sig, að frá því í
árslok 1961 hafa skuldir vaxið all
mikið. f árslok 1961 eru lausa
skuldir aðeins 35% af heildarskuld
um bænda. Nú hefur þetta alveg
snúizt við, þar sem lausaskuldir
eru miklu meiri en nokkurn töma
áður,. auk þess .sem meðalskuld á
bönda héfur þrefalðazt síðan
1960.
Samkvæmt þeim upplýsingum,
sem fyrir lágu á s. 1. sumri. voru
heildarskuldiir bænda nálægt hálf
um öðrum milljarð króna, þar fyr
ir utan eru skuldir fyritrtækja
bænda. Margt er það, sem veldur
lausaskuldauakningunni hin síð
ari ár:
1. Framkvæmdir allar og vél
væðing krefjast mikils fjármagns,
enda hefur dýrtíðin farið ört vax
andi hin síðari ár.
2. Stofnlán landbúnaðarins hafa
ekki hækkað í hlutfalli við stofn
kostnað.
3. Lánstími stofnlána er allt of
stuttur, enda styttri nú en áðúr,
nema á lánum til íbúðarhúsabygg
inga. Lán eru nú til 15 ára út á
járnvarðar timburbyggingar, t. d.
hlöður, fjárhús og fjós, en til 20
ára út á steyptar byggingar og
ræktun, en aðeins til 5 ára út á
aflvélar.
4. Vaxtakjör Stofnlánadeildar
landbúnaðarins eru miklu lakari
nú en áður, eða 6% til ibúðarhúsa
lána, en voru áður 3Vz, til allra
annarra lána deildarinnar eru
6y2%, en voru áður 4%. Vaxta
hækkun síðan 1960 er 60—70%.
5. Lagður er nú sérskattur á
bændur, og rýrir það til muna
tekjur þeirra, en tryggir þeim ekki
lán sem skyldi. eins og þeim var
heitið; er skatturinn var á þá lagð
ur.
6. Ungt fólk eða byrjendur í
búskap fá hvergi lán til bústofns
eða vélakaupa.
7. Þótt óðaverðbólga hafi ríkt
síðan 1959, hafa rekstrarlán land
búnaðarins ekki hækkað.
8. Veðdeild Búnaðarbankans hef
ur allt of lítið fjármagn til um-
ráða og vextir hennar ekki hag-
stæðir, þar sem þeir eru 8%.
9. Verðlag búvara er allt of
lágt, og þar með komið úr sam
hengi við annað verðlag í landinu
og þarfir landbúnaðarins.
10. Ræktað landið er of lítið til
þess að veita nægjanlegan hey-
forða fyrir það búfé sem fyrir er
í landinu.
11. Grasbrestur veldur því, að
fóðurbætisnotkun hefur talsvert
aukizt.
Vafalaust eru ýmsar aðrar or
sakir samfara framantöldum atrið
um þess valdandi, að margir bænd
ur eiga í fjárhagserfiðleikum.
Frv. þetta er í meginatriðum
eins og lög frá 23. marz 1962. um
breytingu á lausaskuldum bænda
í föst lán. Eftirtalin atriði eru
☆ Kristján Thorlacius mælti fyr
ir frumvarpi sínu um 15% auka
frádrátt af launatekjum við álang
ingu tekjuskatts og útsvars í fyrra
dag. Skúli Guðmundsson gerði
nokkrar athugasemdir við frum
varpið og taldi það ekki verða
lágtekjumönnum til hags og nefndi
dæmi. Kristján Thorlacius and-
mælti athugasemdum Skúla og
greindi frá launakjörum opiv-
berra starfsmanna og vitnaði til
hins háa framfærslukostnaðar, sem
mældur væri í hinum nýja vísi-
tölugrundvelli, þar sem vísitölu
ifjölskyldan er talin þurfa 290
þúsund krónur til framfærslu.
☆ Eggert G. Þorsteinsson mælti
í gær fyrir frumvarpinu um verð
jöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ól-
afur Jóhannesson sagði skyn-
samlega hugsun að baki frumvarp
inu og betur stæði nú ef slíkur
sjóður hefði verið starfræktur á
toppárunum 1965 og 1966. En ein-
stök ákvæði frumvarpsins þyrftu
nánari athugunar við, væru mjög
óljós og laus í reipum. Eggert ját
aði það að frumvarpsákv.æði væru
mörg óljós og óákveðin en það
stafaði af því að málið væri sam
komulagsmál, mjög viðkvæmt. Af
því stafaði og drátturinn á því að
afgreiða málið en frumvarp sama
efnis var flutt á þinginu í fyrra
haust.
'☆ Kristján Thorlacius mælti í
gær fyrir frumvarpi sínu um
verkfallsrétt opinberra starfs-
manna. Rakti hann reynslu opin-
ben-a starfsmanna af lögunum um
kjarasamninga opinberra starfs
manna frá 1962 og óhæfa af-
greiðslu mála í Kjaradómi. Enn-
fremur greindi hann frá samþykkt
BSRB um fullan samningsrétt með
þeirri undanþágu að halda skyldi
uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu.
Haraldur Henrýsson lýsti sig
samþykkan frumvarpinu.
☆ Kristján Thorlacius lagði
fram frumvarp á Alþingi í gær
um að veita Kvenfélagasambandi
Íslands aðild að barnaverndarráði.
Þó í frv. þessu umfram það. sem
var í lögum frá 1962:
1. að lögin nái einnig til lausa-
skulda hjá fyrirtækjum bænda og
taki yfir tímabilið 1960—1967,
2. að vextir verið ekki hærri
en 6i/2%,
3. að einnig verði tekið veð í
vélum bænda og vinnslustöðvum
landbúnaðarins.
4. að heildarlán megi vera 80%
af matsverði því, sem dómkvaddir
menn meta hlutaðeigandi eignir
lántakenda.
5. að Seðlabankinn kaupi banka
vaxtabréfin á nafnverði.“
Margar fyrirspurnir
Eftirfarandi fyrirspurnir hafa
verið lagðar fram á Alþingi:
Til fjármálaráðherra um Vest-
fjárðaáætlun.
Frá Steingrími Pálssyni.
1. Hvaða þáttum Vestfjarðaáætl
unar er að fullu lokið?
2. Hvað líður áætlunargerð um
uppbyggingu atvinnulífsins á Vest
fjörðum?
3. Hefur verið gerð áætlun um
samgöngumál Vestfjarða. þar með
taldar samgöngur á sjó?
4. Hefur verið gerð sérstök á-
ætlun um menntamál á Vestfjörð
um?
5. Hefur verið gerð áætlun um
raforkumál í Vestfjarðaáætlun, og
hvenær má búast við, að raforku
verði komið til allra sveitabýla á
Vestfjörðum?
6. Nær Vestfjarðaáætlun einn-
ig til Strandasýslu, og ef svo er
ekki, hvers má þá vænta um hlið
stæðar framkvæmdir þar og ann
ars staðar á Vestfjörðum?
I
Til viðskiptamálaráðherra um
innlausn Seðlabankans á íslenzk
um seðlum, er skipt hefur verið
í erlendum bönkum.
Frá Jóni Skaptasyni.
Hve miklum fjárhæðum hefur
Seðlabanki íslands varið til inn-
lausnar á íslenzkum seðlum, sem
skipt hefur verið í ttialdeyri í er-
|lendum bönkum, frá 1. ágúst 1968
j til þessa dags?
Til sjávarútvegsmálaráðherra um
a. Hvaða tillögur og ábendingar
hefur Fskimálaráð, sem stofnað
með lögum nr. 35 1968, gert til
ráðuneytis sjávarútvegsmála varð
andi hið alvarleg ástand. sem nú
ríkir í sjávarútvegi og fiskiðnaði?
b. Hvað hefur Fskimálaráð hald
ið marga fundi á starfstíma sín-
um?
c. Hvaða menn eiga sæti í Fiski
málaráði og fyrir hvaða aðila eða
samtök?
d. Er ætlunin að hafa samráð
við Fiskimálaráð um þá heildar-
stefnu sem væntanlega verður
mörkuð í sjávarútvegs og fiskiðnað
armálum, eftir að viðhlítandi ráð-
stafanir hafa verð gerðar, ( er
tryggja þessum atvinnugreinum
rekstrargrundvöll?
Til viðskiptamálaráðherra um
verðlagsmál o. fl.
Frá Jóni Skaftasyni.
a. Að hve miklum hlutá er not
uð heimild í lögum nr. 92 22.
des. 1965, um breyting á lögum
nr. 30 frá 1960. til innheimtu á
0.5% gjald af gjaldeyris- og inn-
flutningsleyfum, svo og 0.5%
gjaldi af gjaldeyrissölu bankanna.
og hvað er áætlað að tekjustofnar
þessir gefi á bessu ári?
b. Hvernig skiptast tekjur þess
ar á milli verðlagseftirlitsins, leyf
isveitingaskrifstofu gj aldeyrisbank
anna og ríkssjóðs?
b
c. Hvaða vörur og þjónusta er
nú undanþegin opinberum verð-
lagsákvæðum, og á hvaða rök-
semdum byggjast undanþágurnar?
Framhald á bls, 14