Morgunblaðið - 29.12.2004, Page 14

14 MIÐVIKUDAGUR 29. DESEMBER 2004 MORGUNBLAÐIÐ
VIÐSKIPTI/ATHAFNALÍF
LANDSBANKI Íslands hefur hætt
veitingu 100% íbúðalána og lækkað
hámark lánanna í 90% af markaðs-
verðmæti íbúða. Vaxtakjör og skilyrði
fyrir lánveitingu eru óbreytt en bank-
inn vill með þessu hvetja einstaklinga
til varfærni í lántökum.
Halldór J. Kristjánsson, banka-
stjóri Landsbankans, segir að bank-
inn hafi farið yfir þær breytingar sem
orðið hafi á íbúðalánamarkaði á síð-
ustu misserum og fagni þeirri já-
kvæðu þróun sem orðið hefur. „Frá
því að bankarnir hófu að veita íbúða-
lán hefur sú samkeppni sem ríkir,
leitt til þess að auka og bæta framboð
íbúðalána til einstaklinga. Lands-
bankinn hefur tekið þátt í þessari já-
kvæðu þróun og veitt fjölda manna ný
íbúðalán.“
Hann segir að þrátt fyrir að flest sé
jákvætt við þessa þróun sé tvennt
sem megi betur fara.
„Í fyrsta lagi hefur Íbúðalánasjóð-
ur, sem opinber aðili, aukið sam-
keppni á þessum markaði og hefur
bæði aukið lánshlutfall og lánsfjár-
hæðir sínar. Þar með er verið að auka
ríkisaðild á frummarkaði þessara lána
í stað þess að draga úr henni. Í öðru
lagi er ákvörðun bankanna um að
veita 100% verðtryggð lán. Það telj-
um við að geti verið neikvætt þegar
horft er fram á veginn,“ segir Hall-
dór.
„Nú þegar líður að lokum þessa árs
og farið er yfir málin, þá liggur fyrir
að veruleg hækkun hefur orðið á
íbúðaverði, eða allt að 17% á þessu
ári. Auk þess sýna spár að verðbólgan
geti þróast í og við efri mörk þeirra
vikmarka sem Seðlabankanum hafa
verið sett sem verðbólguviðmið.
Verðbólguþrýstingur er því nokkur
upp á við. Við þessar aðstæður teljum
við það óskynsamlegt fyrir lántak-
endur jafnt sem lánveitendur, og þar
fara hagsmunir þessara aðila alveg
saman, að veita 100% lán til íbúða-
kaupa. Ef að eitthvert misgengi verð-
ur á milli fasteignaverðs og verðbólgu
þá myndast hugsanlega neikvætt eig-
ið fé hjá einstaklingum með slík lán.
Við teljum það of áhættusamt og þess
vegna hættum við að veita 100% lánin
til almennra viðskiptavina.“
10% eigið fé er lágmark
Landsbankinn mun þó eftir sem
áður, ef aðstæður leyfa, veita brúun-
arlán og skammtímafyrirgreiðslu til
að mæta tímabundið heildarfjár-
mögnun. „En þegar einstaklingar
ákveða 25 og 40 ára fjárbindingu í
húsnæði þarf að okkar mati að hafa
lágmarks eiginfjárhlutfall. Að setja
sér það sem markmið sem íbúðar-
kaupandi að reyna að hafa 10% eigið
fé er að mínu mati lágmark,“ segir
Halldór.„Við viljum hvetja fólk til að
sýna varfærni og stefna að því að
mynda eigið fé í eign sinni, þó að það
séu í upphafi tiltölulega lágar pró-
sentur. Brýnt er að eitthvað eigið fé
sé til staðar á móti hugsanlegum áföll-
um sem geta orðið.“
Hann segir bankann hafa kynnt sér
vel veitingu íbúðalána um alla Evrópu
og þar séu lánahlutföllin algeng í
kringum 80%, en 90% sé með því
hæsta sem gerist. „Landsbankinn er
t.d. stór aðili að veitingu íbúðalána í
Bretlandi, í gegnum dótturfélagið
Hertable Bank í London. Í Bretlandi
er 85% hlutfall t.d. talið eðlilegt sem
hámark. En á þessum mörkuðum er-
um við reyndar ekki að tala um verð-
tryggð lán.“
Landsbankinn er langt í frá að
draga í land í samkeppni á íbúðalána-
markaði, að sögn Halldórs. „Heildar-
framboð okkar í húsnæðislánum er
það víðtækasta sem nokkur einn
banki veitir í dag. Við ætlum áfram að
vera mjög öflugir lánveitendur á fast-
eignamarkaði og keppa í þjónustu og
með víðtæku framboði. En við teljum
að með 100% lánunum hafi bankarnir
gengið of langt sérstaklega í ljósi
þeirra breytinga sem orðið hafa á ný-
liðnum vikum. Þetta skref sem við
stígum núna er stigið af ábyrgðartil-
finningu, m.a. gagnvart þjóðhagslegri
þróun og þróun í útlánaaukningu.
Með þessu viljum við gera okkar til að
minnka spennuna á húsnæðismark-
aði.“
Þakklátir þegar fram í sækir
Halldór telur að Landsbankinn
beri ekki samkeppnislegan skaða af
því að hætta veitingu 100% lána. „Við
teljum svo ekki vera. Þarna verðum
við að sýna ábyrgð og leiðbeina af
ábyrgð, sérstaklega ungu fólki. Ég
vona þvert á móti að viðskiptavinir
virði það við bankann og sæki þá enn
frekar ráðgjöf og viðskipti þar sem
það sér að það er að fá mjög ábyrga
ráðgjöf. Ef einhver viðskipti sem við
viljum ekki standa að, fara annað, þá
verður svo að vera. Það þarf þó ekki
til þess að koma og vonandi verða við-
skiptavinir okkar, þegar fram í sækir,
okkur þakklátir fyrir að hafa tekið
þetta skref og komið í veg fyrir mögu-
lega erfiðleika síðar.“
Landsbankinn hefur fram til þessa
veitt tiltölulega fá 100% lán og segir
Halldór að langstærstur hluti ein-
staklinga sæki um lán á bilinu 70 til
80%. „Staðan er því óbreytt fyrir
langsamlega stærsta hóp okkar við-
skiptavina.“
Engar breytingar verða á erlend-
um lánum bankans en þar hvetur
Halldór jafnframt til að fólk sýni var-
færni. Miðað við aðstæður í dag eigi
þeir sem hafa tekjur sínar í íslenskum
krónum að taka innlend íbúðalán.
Óverðtryggð lán til fasteignakaupa
tíðkast víðast erlendis en sér Halldór
fram á að hlutur þeirra aukist hér á
landi? „Víðast í Evrópu hafa íbúðalán
verið að þróast í að verða lán með
breytilegum vöxtum sem taka mið af
skammtímavöxtum. Þetta er algengt
á Norðurlöndum, í Bretlandi og víðar.
Með tímanum gæti það þróast í þá átt
hér á landi en ég hygg að langtímalán
verði hér fyrst um sinn, að megin-
stofni til, með verðtryggðum kjör-
um,“ segir hann.
Íbúðalánasjóður dragi sig út
Fyrra atriðið sem Halldór nefndi
sem neikvætt í þróun á íbúðalána-
markaði var samkeppni Íbúðalána-
sjóðs við bankana. Halldór segir að
bankarnir og stjórnvöld þurfi að ræða
betri verkaskiptingu á þessum mark-
aði.
„Það er okkar von að bankar og hið
opinbera geti náð sátt um nýja verka-
skiptingu. Mér sýnist sem stjórnvöld
hafi fullkomlega náð fram þeim mark-
miðum sem sett voru, þ.e. að tryggja
aðgang að íbúðalánum með allt að
90% veðhlutfalli á hagstæðum kjör-
um, og aðkoma bankanna hefur
tryggt þessi markmið í sessi. Með því
að láta eðlileg markaðslögmál gilda í
þessum viðskiptum, náum við fram
langbestri vöruþróun og bestum kjör-
um fyrir einstaklinga. Landsbankinn
vill með þessari ákvörðun um lækkað
lánshlutfall sýna fram á fyllstu
ábyrgð í lánveitingum. Um leið og við
hvetjum til aukinnar ábyrgðar í þess-
um málaflokki þá hvetjum við stjórn-
völd til þess að huga að þessari verka-
skiptingu.“ Halldór segir Íbúða-
lánasjóð samt sem áður hafa
mikilvægu hlutverki að gegna og
leggur áherslu á að Landsbankinn
gagnrýni ekki almennt starfsfólk
sjóðsins, sem sé að vinna innan ákveð-
ins lagaramma, heldur beinist gagn-
rýni hans að lagarammanum sjálfum.
„Ég tel að stjórnvöld eigi að taka
frumkvæði á nýju ári, afmarka sín
viðfangsefni betur og koma á verka-
skiptingu þar sem markaðslögmálin
fá notið sín. Ríkið getur samhliða
rækt sitt félagslega hlutverk annars
vegar auk þess sem Íbúðalánasjóður
gæti annast ákveðið heildsöluhlut-
verk, hins vegar.“ Með heildsöluhlut-
verkinu á Halldór við að Íbúðalána-
sjóður verði kaupandi að söfnum
íbúðalána sem bankarnir hafa lánað
gegn ákveðnum skilyrðum. Þannig
gæti sjóðurinn tekið að sér að koma
að fjármögnun lánanna á eðlilegum
markaðskjörum.
Núna er tíminn kominn
„Meginhlutverk stjórnvalda er að
afmarka og setja lagaumgjörð sem
tryggir samkeppni og bestu kjör til
neytenda. Í öllum hagkerfum hafa
menn komist að þeirri niðurstöðu, að
það er óskynsamlegt fyrir sama aðila
að vera hinn opinberi aðili sem setur
leikreglurnar og vera jafnframt beinn
þátttakandi sem einn af keppinautun-
um á sama markaði. Þessi tvö hlut-
verk fara einfaldlega ekki saman.
Þar sem að markaðurinn getur
leyst ákveðin verkefni innan ramma
laga sem sett eru og tryggja þau meg-
inmarkmið í sessi sem stjórnvöld vilja
setja og sátt er um, þar á ríkið að
draga sig út úr beinni þátttöku enda
ekki lengur þörf á ríkisvaldinu. Þetta
hefur alltaf verið markmiðið varðandi
íbúðalán sem aðra fjármálaþjónustu,
það er bara spurning um tímapunkt
og tímasetningar. Ég held að núna sé
tíminn kominn að finna leiðir til að
breyta þessu. Einkavæðing banka-
kerfisins tókst mjög vel, bætti þjón-
ustu og jók afl fyrirtækjanna. End-
anleg markaðsvæðing íbúðalána mun
hafa sömu jákvæðu áhrifin,“ segir
Halldór J. Kristjánsson.
Landsbankinn lækkar
hámark íbúðalána í 90%
Morgunblaðið/Þorkell
Íbúðalán Halldór J. Kristjánsson segir bankana hafa gengið of langt.
  


 
 

   
  

 ! "#


$! "#
"%
&
'(&) 
) 

* !

+ 
 ,

- ,

.
 ,
+ 

/

/
'

0 )(
 #
0# ) 1
23(
1
"2"'(&) 
,
4 "

 !  ' 2

%"+ 

'" %
*
2#%(

*"
, ( 5
%
, *
%)6  78 3
)


%, 

-$ "
.)  (8%"
9:3(
1+'
1&");
1"%"

1$"2% $%3
%)6 3
<



<6 
2% $%
= " $%
7 28%"
22>1,
"#! $ !%

" ",

' ?6(
)(
%

.
 2+ 
  <)
% &'  ()!
@A?B
1%


% %





 >


 >
>



>


 >

 >

>
>


>
>
>

>
>
>
>
>
>
>
6 )&
)6
% %
>
>
>
> >
>
>

>
>
>
>
>
> >
> > >
>
>

>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
C DE
C DE
C DE
>
>
C
DE
C> DE
>
>
C>
DE
>
CDE
>
C
DE
>
>
>
C>DE
>
C>
 DE
C>DE
>
>
C> DE
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
*
% #

<, % 
F
-
"#1


 




 >
 
 

>
>
 >

 


>
 

>
 

>
>
 >
>
>

 >
>
>
>
>
>
>

 

  


>
  


 >



 >



  


  

 


 

 

 >




  =% #G5 
<*H3" "
  '($
% #






>
>
>

>




>



>


>
>

>
>
>

>
>
>
>
>
>
>
<*>I
"2&)
23

 $"3"
)(&<*>16

% (
)
26)$", %3)"  )

<*>'63"
%"
2" %J 
);
-
"#G  5
%
,

3) 
) & 
<*>1(8 );
 3)"
2G6
2"
%* !

3) ));$ " 
) * !

3)
ÞETTA HELST ...
VIÐSKIPTI
9

K
1LM  



D
D
'<1?
NO

 


D
D
AA 0/O





D
D
-'O
9







D
D
@A?O N P 
 



D
D
● MYNTBREYTING mun fara fram í
Tyrklandi um áramótin en þá verða
sex núll strokuð aftan af tyrknesku lír-
unni samkvæmt frétt Svenska
Dagbladet. Þar með verða til að
mynda 20 milljónir líra að 20 lírum.
Er hér um að ræða umfangsmiklar
efnahagsumbætur en Tyrkir hafa
lengi búið við háa verðbólgu. Nú hefur
hins vegar tekist að draga verulega úr
verðbólgu í Tyrklandi og er búist við að
hún verði 10,7% á þessu ári og mun
það vera lægsta verðbólgustig í Tyrk-
landi frá því mælingar hófust.
Markmið tyrknesku ríkisstjórn-
arinnar með myntbreytingunni er að
ná verðbólgunni niður í 4,5% árið
2007 og eru þessar umbætur liður í
þeirri viðleitni stjórnvalda en Tyrkir
hafa sótt um aðild að Evrópusam-
bandinu.
Tyrkir deila með
milljón í líruna
● ÚRVALSVÍSITALAN hækkaði lít-
illega í viðskiptum gærdagsins, eða
um 0,15% og fór í 3.361 stig. Mest
hækkun varð á hlutabréfum í
Atorku, um 1,36%, en Hampiðjan
lækkaði mest, um 3,23%. Alls námu
hlutabréfaviðskipti ríflega 1,5 millj-
örðum króna.
ICEX-15 hækkar