Morgunblaðið - 29.12.2004, Blaðsíða 24

24 MIÐVIKUDAGUR 29. DESEMBER 2004 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Syrgjendur á Sri Lanka jarðsettu ígær fórnarlömb flóðbylgjunnarmiklu á sunnudag en talið er aðnær 20.000 manns hafi látið lífið
þar í landi. Álíka margt fólk er talið hafa
farist í Aceh-héraði í norðanverðri Indó-
nesíu og þar réðst hungrað fólk inn í versl-
anir. „Fólk stelur en ekki af mannvonsku
heldur af því að það sveltur,“ sagði Irman
Rachmat, starfsmaður Rauða krossins.
„Okkur vantar fólk til að grafa hina látnu.
Við höfum áhyggjur af því að líkin á göt-
unum muni valda sjúkdómum.“ Víða er
skortur á hreinu vatni en hjálparstofnanir
eru byrjaðar að dreifa hjálpargögnum þar
sem þörfin er talin mest.
Enn er óljóst hve margt fólk lét lífið í
náttúruhamförunum en síðdegis í gær var
nefnd talan 55 þúsund, enn er lítið vitað
um örlög mörg þúsund manna á afskekkt-
um stöðum. Vitað er að milljónir manna
hafa misst heimili sín. Hvarvetna liggja lík
sem víða eru farin að rotna í hitanum, heilu
þorpin hafa horfið og sjúkrahús og líkhús
eru yfirfull. Fundist hafa um 10.000 lík í
einni borg í Indónesíu, Meulaboh.
Flestir fórust í Sri Lanka, Indónesíu og
Indlandi en einnig varð mikið manntjón í
Taílandi. Á austurströnd Afríku var skýrt
frá manntjóni af völdum hamfaranna í
Sómalíu, Tansaníu og í Kenýa. Afríkulönd-
in eru um 4.500 kílómetra frá upptökum
jarðskjálftans við Indónesíu sem olli flóð-
bylgjunni. Til samanburðar er fjarlægðin
yfir hafið milli Vestur-Evrópu og Banda-
ríkjanna um 5.000 km.
Staðfest hefur verið að tugir vestrænna
ferðamanna eru meðal hinna látnu en ótt-
ast að þeir séu mun fleiri, ef til vill mörg
hundruð. Langflest fórnarlambanna eru
samt íbúar í löndunum sjálfum og oft úr
röðum blásnauðra fiskimanna sem nota
veikbyggða báta. Talið er að um þriðja
hvert fórnarlamb á Sri Lanka hafi verið
barn. Erfiðara var fyrir börnin en full-
orðna að bjarga sér í flaumnum með því að
grípa í trjágreinar eða báta.
Margir fundu ekki ástvini sína. „Hvar
eru börnin mín?“ spurði Absah, 41 árs
gömul kona í Banda Aceh í Indónesíu en
hún leitaði í gær að 11 börnum sínum.
„Hvar eru þau? Hvers vegna kom þetta
fyrir mig? Ég hef misst allt.“
Líkum skolar á land
Einna mest virðist manntjónið hafa ver-
ið í Indónesíu en upptök jarðskjálftans á
hafsbotni voru um 200 km undan Súmötru
sem heyrir til Indónesíu. Urðu héruðin
Aceh og Norður-Súmatra verst úti, bylgj-
urnar sem gengu á land voru allt að 10
metra háar og fjöldi bæja og þorpa hvarf.
Erlendum fréttamönnum hefur ekki
verið leyft að fara til Aceh síðustu árin
vegna átaka stjórnarhersins þar við inn-
lenda uppreisnarmenn. Að sögn heimild-
armanna í gær náði flóðið sums staðar um
15 km inn í landið og mun hafa drekkt
sjúklingum á sjúkrahúsi í einni borginni.
Margir þeirra sem komust af hafa ekkert
húsaskjól. Varaforseti Indónesíu, Jusuf
Kalla, sagði í gær að talið væri að á Súm-
ötru einni hefðu um 27.000 manns farist og
um milljón manns misst heimili sín.
Manntjónið á Sri Lanka var í gær áætl-
að allt að 20.000. Að sögn eins ráðherra
landsins, Susil Premajayantha, eru hús 1,5
milljóna manna annaðhvort ónýt eða
skemmd og fáir íbúanna munu komast af
án hjálpar. Haft var eftir Premajayantha í
The New York Times að vatnsflaumurinn
hefði hrifið með sér um 1.400 km af járn-
brautarsporum sem lágu frá höfuðborg-
inni Colombo til suðurhéraðanna.
Flóðið ýtti lest sem bar heitið Samudr-
adevi, eða Drottning hafsins, af sporinu og
margir farþeganna dóu eða þeirra er sakn-
að. Þyrla hersins á Sri Lanka sótti í gær
Helmut Kohl, fyrrverandi kanslara
Þýskalands, sem var í leyfi í Galle í sunn-
anverðu landinu en þar olli flóðbylgjan
miklu tjóni. Stjórnvöld hafa notfært sér að
margir útlendu ferðamannanna eru með
farsíma og hafa sent þeim smáskilaboð og
þannig getað staðsett fólk sem orðið hefur
að flýja inn í landið.
Líkum hélt áfram að skola á land á um
2000 metra lang
verðu Indlandi
minnst 8.500 h
mest í héruðun
Pradesh og Ker
illa úti. Einnig
Flaumurin
sér lest á
Karlmaður í Aceh-héraði í Indónesíu heldur á líki ættingja
arar leituðu áfram í von um að finna einhverja á lífi eftir fl
Þriggja ára taí
Pang-Nga-héra
 Mest manntjón að líkindum í Indóne
Banda Aceh, Colombo, Jakarta. AP, AFP.
var eftir talsmanni norska utanríkis-
ráðuneytisins að þar á bæ óttuðust
menn að tala látinna Norðmanna ætti
eftir að hækka gífurlega. Láta mun
nærri að ekki hafi tekist að sannreyna
hvar um 600 Norðmenn halda sig. Þar
með er vitanlega ekki sagt að viðkom-
andi hafi týnt lífi en þeir hinir sömu hafa
a.m.k. ekki látið til sín heyra.
Norskir fjölmiðlar hafa birt frásagnir
af fólki sem missti börn þegar flóðbylgj-
an reið yfir í Taílandi. Vitað var í gær
um þrjú börn sem fórust þar en líkt og
gilti um manntjón annars staðar var
ógerlegt að fá fram glögga heildarmynd
af ástandinu og tölu látinna. Dagblaðið
NORSKI herinn bjó sig í gær undir að
senda flugvél til Taílands í því skyni að
flytja heim Norðmenn sem slösuðust í
náttúruhamförunum í Asíu, að sögn Aft-
enposten. Með í för verða hjálparstarfs-
menn sem huga eiga að slösuðum og
þeim sem eiga um sárt að binda.
Í gær sögðu norsk yfirvöld að staðfest
hefði verið að 13 Norðmenn hefðu týnt
lífi í náttúruhamförunum. Enn hefði
ekki tekist að ná í mikinn fjölda Norð-
manna á svæðinu. Alls er talið að um
1.600 norskir ríkisborgarar hafi verið í
löndunum sem urðu fyrir flóðbylgjunum
sem jarðskjálftinn mikli við Súmötru
hleypti af stað á öðrum degi jóla. Haft
Aftenposten s
móður, Trine
bjarga tveggj
horfði á eftir se
brott með flóðö
fjölskylduna þ
ingi við strönd
ins var ófundið
ar slasaðist illa
„Ari er nú
Í Phuket er e
aða gamlan n
lífi. Fimm man
íbúð í Phi Phi
inn var ásamt e
Norsk börn viðskila v
NEYÐARHJÁLP
TIL SUÐUR-ASÍU
Skelfilegt umfang hamfaranna íSuður-Asíu er enn að koma í ljós.Í gær var sagt að vitað væri að 55
þúsund manns hefðu látið lífið í flóð-
bylgjunni, sem myndaðist eftir jarð-
skjálftann undan Súmötru á sunnudag
og óttast er að mun fleiri hafi látið lífið.
Talið er að þriðjungur þeirra, sem létu
lífið, hafi verið börn. Ógerningur er að
átta sig á hvað margir slösuðust og
misstu heimili sín. Fréttir berast af því
að mannslífum hafi verið bjargað með
undursamlegum hætti, en mun fleiri
frásagnir lýsa hryllingnum við að lenda í
flóðbylgjunni og missa sína nánustu.
Hjálp þarf að berast hratt á hamfara-
svæðin og stofnanir og samtök á borð
við Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóða
Rauða krossinn hafa brugðist skjótt við,
en ljóst er að það er ekki einfalt mál að
skipuleggja bráðahjálp, sem þarf að
berast til fjölda landa samtímis. Bill
Clinton, fyrrverandi Bandaríkjaforseti,
benti á þennan vanda í samtali þar sem
hann sagði að einhver yrði að taka for-
ustuna: „Ég held að eitt af vandamál-
unum sé að þegar allir taki ábyrgðina sé
það næstum eins og enginn beri ábyrgð-
ina.“ Orð hans eiga sérstaklega við um
framhald hjálparstarfsins. Ár er nú liðið
síðan 30 þúsund manns létu lífið í jarð-
skjálftanum í Bam í Íran. Þórir Guð-
mundsson, sviðsstjóri útbreiðslusviðs
Rauða kross Íslands, fór þangað fyrir
jól og lýsir því á heimasíðu samtakanna
hvernig ástandið þar er núna. Íbúar
borgarinnar eru enn í losti eftir jarð-
skjálftann og margir búa í gámahýsum.
Þangað berst enn aðstoð, en athyglin,
sem þangað beindist í upphafi, er horfin.
Jan Egeland, aðstoðarframkvæmda-
stjóri Sameinuðu þjóðanna, sagði í
fyrradag að nú væri þörf á umfangs-
mestu neyðaraðstoð sögunnar. Hann
kvartaði einnig undan því að hinar ríku
þjóðir heims gæfu ekki nógu mikið. „Ég
botna ekki í því hvers vegna við erum
svona nísk. Í alvöru. Jólin eru tími, sem
ættu að minna mörg vestræn ríki í það
minnsta á hversu rík við erum orðin,“
sagði hann og bætti við að sumar rík-
isstjórnir virtust trúa því að þær legðu
of þungar byrðar á skattborgarann og
skattborgarinn vildi borga minna: „Það
er ekki satt. Þeir vilja gefa meira.“
Í fjölmiðlum víða um heim hefur einn-
ig verið fjallað um ástæðurnar að baki
því að ekki hafi verið komið fyrir kerfi í
Indlandshafi til þess að vara við slíkum
hörmungum. Slíkt viðvörunarkerfi er í
Kyrrahafi og er sérstaklega háþróað í
Japan. Það hefði varað við þeim nátt-
úruhamförum, sem voru yfirvofandi á
Indlandshafi. Ein ástæðan er sennilega
sú að flóðbylgjur af völdum skjálfta eru
afar fátíðar í Indlandshafi, en einnig ber
að hafa í huga að að því liggja einkum
þróunarlönd og slíkt kerfi því aftarlega í
forgangsröðinni við ráðstöfun almanna-
fjár þar. Ljóst er að bjarga hefði mátt
þúsundum mannslífa hefði viðvörun
borist í tæka tíð því að ekki hefði þurft
að flytja fólk langt inn í land til þess að
komast undan flóðbylgjunni.
Þau lönd, sem verst urðu úti í nátt-
úruhamförunum á sunnudag, þurfa á
hjálp að halda núna og munu áfram
þurfa aðstoð. Ríkisstjórn Íslands hefur
látið fimm milljónir í aðstoð til fórnar-
lambanna. Þjóðin hefur efni á að gefa
meira. Hér verður tugum milljóna
króna eytt í flugelda fyrir þessi áramót.
Sjö þúsund manns hafa nú hringt í neyð-
arsíma Rauða kross Íslands, 907 2020.
Fleiri Íslendingar hafa efni á því sím-
tali.
FLUGELDAIÐJAN OG KÍNVERJAR
Í Morgunblaðinu í gær var frá þvískýrt, að nær hálfrar aldar gamalt
fyrirtæki, Flugeldaiðjan, hefði hætt
starfsemi sinni. Fyrirtækið stofnaði
Þórarinn Símonarson árið 1958 og hefur
framleiðsla þess verið hans aðalstarf
síðan. Eiginkona hans, Ingunn Ingva-
dóttir, hefur starfað í fyrirtækinu með
manni sínum og börn þeirra tvö starfað
með þeim framan af og annað þeirra til
þessa dags. Flugeldaiðjan er því dæmi-
gert lítið fjölskyldufyrirtæki. Slík fyrir-
tæki vekja ekki athygli fjölmiðla með
sama hætti og stóru fyrirtækin gera en
þau er þó og hafa alltaf verið mikilvæg
undirstaða íslenzks atvinnulífs.
Hjónin eru bæði komin á níræðisald-
ur og eru sátt við að hætta starfseminni.
En hvers vegna tóku þau ákvörðun um
að hætta?
Í samtali við Morgunblaðið í gær
sagði Þórarinn Símonarson: „En nú er
svo komið að útilokað er að keppa við
Kínverja í verði.“
Hvers vegna er útilokað að keppa við
Kínverja í verði? Ástæðan er sú, að
launakostnaður í Kína er ekki nema brot
af því, sem tíðkast hér á Íslandi og ann-
ars staðar á Vesturlöndum. Þess vegna
er margvísleg framleiðsla flutt til Kína.
Frosinn fiskur er fluttur til Kína til
vinnslu og í sumum vinnslugreinum eru
íslenzk fiskvinnslufyrirtæki ekki lengur
samkeppnisfær við Kínverja. Dúkkur
eru framleiddar í Kína eins og þekkt
hefur orðið hér um þessi jól. Og svo
mætti lengi telja.
Hvað felst í því, að ódýrara sé að
framleiða nánast hvað sem er í Kína? Í
því felst arðrán okkar Vesturlandabúa á
kínversku alþýðufólki. Nú fyrir jólin var
frá því skýrt hvers vegna sum leikföng
eru ódýr. Það er vegna þess, að þau eru
framleidd í barnaverksmiðjum í Kína.
Skýrt var frá því hvernig framleiðslunni
er háttað. Börn vinna í leikfangaverk-
smiðjum sjö daga vikunnar. Vinnudag-
urinn er langur og þau fá aldrei frí. Þess
vegna eru leikföng frá Kína ódýr.
Er alveg sjálfsagt að ríkar þjóðir
Vesturlanda njóti góðs af hinum lágu
launum í Kína? Viljum við kaupa vörur,
sem byggjast á barnaþrælkun? Hefðum
við keypt vörur, sem framleiddar hefðu
verið í Auschwitz? Viljum við að velmeg-
un okkar byggist á fátækt og þjáningum
annars fólks?
Einhverjir munu svara þessum
spurningum á þann veg, að það sé betra
fyrir þetta fátæka fólk að hafa einhverja
vinnu og einhver laun en enga vinnu og
engin laun.
En er það svar, sem við getum sætt
okkur við? Sumir vilja ekki kaupa egg,
sem hænur innilokaðar í búrum verpa
heldur einungis egg, sem hænur sem
ganga um frjálsar verpa eins og t.d. á
Sólheimum í Grímsnesi.
Getum við Vesturlandabúar ekki sagt
með sama hætti: við kaupum ekki leik-
föng – eða flugelda – sem framleidd eru
með þrælkun barna í verksmiðjum?
Þetta er kannski umhugsunarefni
fyrir þjóð, sem er gersamlega að tapa
sér í neyzluæði. Eða er henni kannski al-
veg sama?