24 stundir - 26.04.2008, Blaðsíða 43

24stundir LAUGARDAGUR 26. APRÍL 2008 43
F
yrr í þessum mánuði birt-
ist í Morgunblaðinu stutt
grein eftir Árna Tryggva-
son leikara, Örfá orð um
stórmál. Þar gagnrýndi
Árni aðbúnað starfsfólks og sjúk-
linga á geðdeild Landspítalans en
Árni dvaldi þar í nokkra daga
vegna þunglyndis. Árni átti á árum
áður við þunglyndi að stríða eins
og lýst er í æviminningum hans
Lífróðri, en hafði ekki fundið fyrir
því í langan tíma þegar hann lagð-
ist inn á geðdeild í febrúarmánuði
á þessu ári.
Ofbauð aðstæður
„Frá 1991 fann ég ekki fyrir
þunglyndi. Svo helltist það skyndi-
lega yfir mig í byrjun þessa árs þeg-
ar ég fór norður til Akureyrar og
lék þar í fyrstu sýningunum á Fló á
skinni í forföllum Þráins Karlsson-
ar. Í þessu leikriti er gríðarlegur há-
vaði og læti. Ég hef alla tíð verið
frekar viðkvæmur maður og þetta
angraði mig,“ segir Árni. „Ég hefði
átt að fara í uppsveiflu þegar dóm-
arnir birtust því þeir voru mjög
góðir. Samt versnaði andlega heils-
an. Ég fékk töflur við kvíða sem var
ægilegur. Ég kveið fyrir öllum hlut-
um, það að fara út í bíl óx mér í
augum og mér þótti skelfilegt að
fara á æfingar. Svo fór ég aftur til
Reykjavíkur og var svo friðlaus að
ég vissi ekki hvað ég ætti af mér að
gera. Ég missti matarlyst og léttist
um fimm kíló. Einn dag í febr-
úarmánuði fór ég til heimilislæknis
míns, Jóhönnu Jónasdóttur, sem
fór með mig beint á geðdeildina.
Þar var ég í nokkra daga og er enn á
lyfjum. Aðbúnaður starfsfólks og
sjúklinga er fyrir neðan allar hellur,
eins og ég lýsti í Morgunblaðs-
greininni. Rúmin eru einstaklega
slæm, helst mætti ætla að þau séu
frá 1890. Neyðarbjalla er ekki fyrir
ofan rúmin heldur í hinum enda
herbergisins og er þar niður við
gólf. Það sem er allra verst er að í
herbergjum eru tveir sjúklingar.
Sjúkdómurinn lýsir sér mjög mis-
jafnlega og þegar einn vill sofa vill
annar kannski vaka. Þetta fyrir-
komulag skapar mikil vandamál.
Aðstaðan þarna er einfaldlega ekki
sæmandi.
Ég hef fengið gríðarleg viðbrögð
við þessari litlu grein og mér skilst
að heilbrigðisráðherra vilji bregð-
ast við. Það er gott ef greinin skilar
einhverju, ég skrifaði hana vegna
þess að mér ofbuðu aðstæður.“
Hrikaleg vanlíðan
Hvenær fannstu fyrst á ævinni
fyrir þunglyndi?
„Ég varð þunglyndissjúklingur
um þrítugt þegar ég var orðinn
fjölskyldumaður og farinn að bera
ábyrgð á fleirum en sjálfum mér.
Þetta ástand varði í tuttugu ár. Það
er ekki auðvelt að búa með þung-
lyndissjúklingi, eins og konan mín,
Kristín, hefur fengið að reyna. En
það hefur alltaf ríkt traust á milli
okkar, sem er einmitt það mikil-
vægasta í hjónabandi. Það skiptir
svo miklu máli að vita að hinn að-
ilinn sé ekki að hlaupa út undan
sér. Við Kristín erum mjög ólík, ég
er til dæmis miklu félagslyndari en
hún, en við erum samt ekki það
ólík að það hafi skaðað samband
okkar.“
Geturðu lýst þessum þunglyndis-
köstum sem hrjáðu þig í tuttugu ár?
„Ég hef stundum sagt að þetta
ástand sé eins og hlandi sé hellt yfir
mann úr fötu. Ég datt niður í al-
gjört myrkur en þegar uppsveiflan
kom þá varð hún jafn stór, ef ekki
stærri en niðursveiflan. Í uppsveifl-
unni treysti ég mér til að gera hvað
sem er. Þá hefði ég til dæmis hik-
laust leikið Hamlet á frönsku þótt
ég kynni ekki frönsku. Ég hefði
meira að segja getað trúað því að
Guð almáttugur stæði fyrir framan
mig sem persóna og tæki í höndina
á mér. Og allt var bjart og fínt og
skemmtilegt.
Í niðursveiflu talaði ég varla við
nokkurn mann. Þessi köst gátu
staðið mánuðum saman en samt
hélt ég áfram að vinna í leikhúsinu.
Högni Óskarsson geðlæknir sagði
við mig: Þú mátt aldrei loka þig
inni í sjálfsvorkunn og sitja og hug-
leiða, vegna þess að hugleiðingar
þínar í þessu ástandi eru allar nei-
kvæðar. Og þannig var það. Allt
sem ég hugsaði þegar ég sat einn
heima með hönd undir kinn var
neikvætt.
Þegar ég var í uppsveiflu fannst
mér fjölskyldan viðbúin því að fara
þyrfti með mig beint á Klepp en
síður þegar ég var í niðursveiflu því
þá talaði ég ekki við neinn. Þung-
lyndi er svo undarlegur fjári sem
fólk þarf helst að hafa upplifað
sjálft eigi það að skilja hvernig líð-
anin er. Ég óska svo sannarlega
engum þess að kynnast því af eigin
raun. Ég get ekki lýst þessu ástandi
öðruvísi en að segja að það sé
hrikaleg vanlíðan. Þegar ég var í
þessum ham þá skipti engu hvort
verið væri að hæla mér eða
skamma mig, það snerti mig ekki
því ég var í eigin heimi, annað
hvort hátt uppi eða langt niðri. Öll
ráð voru reynd, bæði var talað við
mig og síðan átti að hrúga í mig
lyfjum. Ég tók þau aldrei heldur
henti þeim jafnóðum og ég kom til
Hríseyjar þar sem við Kristín eig-
um afdrep. Hrísey hefur svipuð
áhrif á mig og úrvalslæknar og
fyrsta flokks spítali. Það var allt í
lagi þegar ég var þar. Einhverjir
segja að það sé lækningamáttur í
Hrísey. Fólk sest oft niður á ákveð-
inn blett, hugleiðir og horfir til
Kalbaks. Ég er ekkert frá því að
Hrísey fylgi ákveðinn kraftur sem
sé læknandi. Allavega ætla ég ekki
að bera á móti því. Í Hrísey líður
mér alltaf vel.
Ég er forlagatrúar. Ég held að
þunglyndið sé kvöð sem var lögð á
mig í ákveðnum tilgangi. Þegar
Ingólfur Margeirsson skráði ævi-
sögu mína, Lífróður, þá var um leið
opnað fyrir umræðu um þunglyndi
í þjóðfélaginu. Það þótti svo merki-
legt að einn vinsælasti gamanleik-
ari þjóðarinnar hefði þjáðst af
þunglyndi. Útkoma þessarar bókar
varð því til góðs, bæði fyrir mig og
aðra. Bókin var lækning fyrir mig.
Hún var meðal. Ég hætti að fá
þunglyndisköst.“
Þú virkar svo kátur, ertu það ekki
í reynd?
„Ég er í eðli mínu félagslyndur
og léttlyndur maður. Einhvers
staðar heyrði ég að höggin sem
menn fá á sig í lífinu geti orðið enn
HELGARVIÐTALIÐ
Eftir Kolbrúnu Bergþórsdóttur
kolbrun@24stundir.is
a
Í uppsveiflunni
treysti ég mér til
að gera hvað
sem er. Þá hefði ég til
dæmis hiklaust leikið
Hamlet á frönsku þótt ég
kynni ekki frönsku. Ég
hefði meira að segja get-
að trúað því að Guð al-
máttugur stæði fyrir
framan mig sem persóna
og tæki í höndina á mér.