24 stundir - 20.05.2008, Side 34

34 ÞRIÐJUDAGUR 20. MAÍ 2008 24stundir
ÞÝSKAR ÁLKERRUR til allra starfa
Vandaðar kerrur á góðu verði, léttar og
fallegar. Margar stærðir og gerðir.
Sturtubúnaður , álbrautir o. fl.
Söluumboð:
N1 Laugatanga 1
Mosfellsbæ - sími 566 8188.
Fjarðanet hf. Grænagarði Ísafirði
sími 470 0836.
KB búrekstrard. Egilsholti 1
Borgarnesi sími 430 5500.
Háholt 18 Mosfellsbæ
sími 894 5111
Hlíðasmára 14
sími 588 2122
www.eltak.is
Eltak sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum mesta úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Hafðu samband
líðas ára 14
Sí i 588 2122
.eltak.is
Eftir Einar Jónsson
einarj@24stundir.is
Mosi gerir mörgum garðeigandan-
um gramt í geði, ekki síst þegar
hans verður vart í miklum mæli á
grasflötinni. Að sögn Steinunnar
Reynisdóttur, deildarstjóra Garð-
yrkjudeildar Garðheima, er mos-
inn mesta vandamálið í þeim görð-
um þar sem er mikill skuggi af
trjám eða húsum eða þar sem jarð-
vegur er mjög þéttur og leirkennd-
ur.
Kalk breytir sýrustigi
Best er að uppræta mosann
snemma á vorin en annars er aldrei
of seint að ráðast gegn honum.
Gott er að byrja á því að tæta mos-
ann í flötinni, til dæmis með hrífu
eða mosatætara. Því næst ætti fólk
að dreifa kalki yfir flötina. „Það
breytir sýrustiginu í jarðveginum
þannig að mosinn á erfiðara um
vik og grastegundirnar eiga auð-
veldara með að taka upp áburð-
arefni. Svo dreifir maður blákorni
eða graskorni yfir,“ segir Steinunn
Reynisdóttir.
Steinunn mælir ekki með því að
kalki eða áburði sé dreift meðan
grasflötin er mjög blaut. „En það er
náttúrlega gott að gera þetta áður
en það rignir eða vökva fljótlega á
eftir því að efnin fara ekki að virka
fyrr en þau blotna og leysast upp,“
segir Steinunn sem mælir með því
að áburðargjöf fari fram tvisvar til
þrisvar á sumri.
Það getur komið að gagni í bar-
áttunni gegn mosanum að leyfa
börnum að leika sér á flötinni eða
gata hana með heykvísl. „Svo er
líka hægt að fá sér svartan sand,
setja hann yfir flötina þannig að
mosinn hyljist. Þá kemur grasið
upp smátt og smátt. Það hefur líka
gefið góða raun að dreifa moltu-
blöndu, sveppamassa eða einhverri
næringarríkri mold yfir,“ segir
hún.
Fíflar upprættir
Mosi er ekki það eina sem plagar
grasflataeigendur þessa dagana.
Mörgum er í nöp við gula túnfífla,
skriðsóleyjar, maríustakka og aðrar
plöntur sem eiga til að skjóta þar
upp kollinum. „Það er hægt að
pilla upp fíflana en þú pillar ekki
svo glatt upp skriðsóley,“ segir
Steinunn sem mælir með því að
fólk noti herbamix á hana. „Þetta
er hormónaefni sem drepur ekki
grasið en drepur aðrar plöntur og
er því eingöngu ætlað á grasflatir,“
segir Steinunn Reynisdóttir hjá
Garðheimum að lokum.
Gott fyrir grasið Það
getur verið gott að leyfa
börnum að leika sér og
ærslast á grasflötinni.
Hægt er að vinna á mosa í grasi með ýmsum ráðum
Mosanum sagt stríð á hendur
Ýmis ráð eru gegn mosa í
grasflötum sem plagar
marga garðeigendur á
vori hverju. Gott er að
tæta upp mosann og
nota síðan kalk og áburð
til að fá grasið græna til
að njóta sín.
➤ Gott er að dreifa áburði ágrasflötina þrisvar á sumri,
fyrst í maí, svo í júní og að
lokum í júlí.
➤ Reikna má með að um 7,5 kgaf áburði dugi á 100 fm gras-
flöt á sumri.
ÁBURÐARGJÖF
Nú hafa vísindamenn staðfest að
ræktun á kartöflum sé um 8000 ára
gömul og að uppruni matarkart-
öflunnar sé við Títíkakavatnið á
mörkum ríkjanna Perú og Bólivíu,
hátt í Andesfjöllum. Matarkartafl-
an, sem slík, er hvergi til „villt“,
heldur er hún afkomandi nokkurra
náskyldra, hnýðismyndandi teg-
unda úr „kartöfludeild“ ættkvíslar-
innar Solanum sem einnig leggur
okkur til tómata og eggaldin, ásamt
fjölda annarra tegunda. Flestar
þeirra sem þekktar voru í „Gamla
heiminum“ fyrir uppgötvunina á
Vesturheimi voru illa þokkaðar eit-
ur- og nornajurtir, tengdar galdri
og gjörningum. Þess vegna mættu
kartöflur og tómatar framan af
fremur dræmum undirtektum sem
eðlilegur mannamatur hjá „upp-
lýstum“ Evrópubúum þegar þær
voru kynntar til sögu okkar. Menn
ætluðu ekki að feta í fótspor norna,
sem nýttu sér bolmurt og bella-
donnu til að komast í náið sam-
band við fjandann. Og á þessum
árum voru enn öldur og órói vegna
galdratrúar og ógna Rannsóknar-
réttarins. Galdrabrennurnar í Vest-
ur-Evrópu, sem náðu alla leið
norður á Strandir, voru líka í upp-
siglingu, svo það var betra að hætta
ekki á neitt!
Hverjir voru fyrstir?
Ekki er alveg á hreinu hvaða
Evrópuþjóð var fyrst til að rækta
kartöflur til manneldis. En um
1600 eru kartöflur orðinn fastur
hlutur í próvíanti spænsku og
portúgölsku skipaflotanna. Vegna
þess að þær geymdust vel í skip-
rúmi og neysla á þeim bjargaði sjó-
mönnum frá hinum hræðilega
sjúkdómi, skyrbjúgnum, þóttu þær
sjálfsagður skrínukostur um borð.
Kartöflurækt Portúgala var þó
löngu fyrr komin af stað í nýlend-
um þeirra í Afríku og Asíu, og
bændur í heimalandinu tóku kart-
öflurækt upp stuttu síðar. Það er
heldur ekki ljóst hverjir voru fyrstir
til að flytja kartöfluútsæði til Evr-
ópu, fyrir utan þær örfáu plöntur
sem aðallinn ræktaði sér til
skemmtunar og upphefðar. En
þrátt fyrir frásagnir af því að ýmsir
litríkir og nafngreindir hetjukarak-
terar hafi „fært“ kartöflur til við-
komandi landa, þá er – við nánari
rannsókn – líklegra að velgerðar-
mennirnir hafi verið heldur grárri.
Fyrst og fremst voru þeir munkar
og óbreyttir sjómenn, flestir nafn-
lausir og gleymdir núorðið. Og al-
mennt er talað um þrjár „kartöflu-
gusur“ með um 300 kartöflu-
afbrigðum sem bárust frá Chile,
Perú og Kólumbíu á sautjándu öld.
Á þessum 300 afbrigðum byggðist
svo kartöflurækt Evrópubúa, bæði
austan hafs og vestan, alveg fram á
síðustu öld. Stundum með skelfi-
legu bakslagi, eins og Írar fengu að
reyna um miðja nítjándu öld.
Meira um það næst.
GARÐASPJALL
Úr sögu kartöflunnar
Hafsteinn
Hafliðason
skrifar um kartöflur.
Anna Margrét Elíasdóttir garð-
yrkjufræðingur segir frá ein-
stökum tegundum lyngrósa og
hvernig þær þrífast hér á landi í
Grasagarði Reykjavíkur fimmtu-
daginn 22. maí kl. 20. Þá mun
Walburga Bergmaier garðyrkju-
fræðingur í Grasagarðinum í
München segja frá lyngrósasafn-
inu þar í borg. Leiðsögnin hefst
við Laugatungu. Fræðslan er
ókeypis og eru allir velkomnir.
Lyngrósafjöld í
Laugardalnum
Grasflötin verður fallegri ef hún
er slegin reglulega auk þess sem
slátturinn sjálfur verður auðveld-
ari. Með heppni er jafnvel hægt
að komast undan því að raka
grasið að loknum slætti. Gæta
verður þess þó að slá grasið ekki
of snöggt til styrkja grasrótina.
Mismunandi sláttuvélar eru í
boði og mikilvægt að velja vél
miðað við þarfir. Ef um til-
tölulega litla grasflöt er að ræða
nægir ef til vill lítil rafmagns-
sláttuvél. Fyrir stærri garða er
líklega betra að kaupa bens-
ínsláttuvél. Sums staðar er ekki
hægt að slá alla flötina með hefð-
bundnum sláttuvélum og geta þá
sláttuorf komið að góðu gagni.
Grasflötin slegin
fegurðarljóma
VORIÐGARÐURINN
lifsstill@24stundir.is a
Þetta er hormónaefni sem drepur
ekki grasið en drepur aðrar plöntur
og er því eingöngu ætlað á grasflatir.
- kemur þér við
AUGLÝSINGASÍMI: 510 3744