Fréttablaðið - 27.03.2003, Side 11

Ragnheiður Héðinsdóttir
matvælafræðingur hjá Samtökum iðnaðarins
Fóru eftir eigin reglugerð
Það eru mörg dæmi um að vinnu-
brögð Neytendasamtaka Íslands í þessari könnun voru
ekki vönduð. Sem dæmi stangaðist á mörgum stöðum
lesefnið á við uppgefnar töflur með niðurstöðum. Þá
kemur fram að samtökin telja tæpan helming brauða
hafa reynst undir vigt. Þegar ég fór yfir töflurnar rak
ég augun í 10-14 tilfelli sem falla utan þess sem reglu-
gerð um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla
segir að sé undir vigt.
Talan sem samtökin gáfu upp um undirvigt finnst
mér miklar ýkjur svo ekki sé meira sagt. Neytendasam-
tökin styðjast ekki við reglugerðina heldur búa til sínar
eigin reglur sem segja að vara sé undir vigt ef hún er
1% frá uppgefinni þyngd. Mér finnst þeir gefa sér sínar
eigin forsendur til þess að málið líti verr út heldur en
það raunverulega gerir.
Þórólfur Daníelsson
hjá markaðskönnun Neytendasamtakanna
Niðurstaðan óhögguð
Ég get í engu tekið undir að
vinnubrögð Neytendasamtakanna séu óvönduð. Þegar
gerður er samanburður á brauðum og þau reynast að
stórum hluta vera í undirvigt hefur það lítið að segja að
þrjú til fjögur brauð eru í yfirvigt. Mér finnst það ekki
rök fyrir allri undirvigtinni að einhver brauð hafi yfir-
vigt. Þeir kúnnar teljast heppnir sem fá þau brauð. Ég
tel engin rök hjá Ragnheiði Héðinsdóttur matvælafræð-
ingi hjá Samtökum iðnaðarins að við höfum innt af
hendi óvönduð vinnubrögð. Þrátt fyrir að við nefnum að
Kexverksmiðjan sé staðsett á Akureyri en reynist svo
vera í Reykjavík breytir það ekki staðreyndum. Við fór-
um af stað með að vigta brauð og kökur og ef einhver
aukaatriði eru á misskilningi byggð er það vont fyrir
okkur. Aðalatriðið er samt sem áður, brauðin reyndust
vera léttari en sagt var til um. Það stendur.
Björn Bjarnason
Hjákátlegir mótmælendur
„Þeir, sem nú mótmæla Bush á
götum úti eða hallmæla honum í
fjölmiðlum eru hjákátlegir vegna
þess að aðgerðir þeirra byggjast á
hinu alranga sögulega mati, sem
á rætur í vinstri hreyfingum síð-
ustu aldar“.
BJÖRN BJARNASON, ALÞINGISMAÐUR SJÁLFSTÆÐIS-
FLOKKS, Á VEF SÍNUM, BJORN.IS
Fýlusvipur
„Það er ekki ofsögum sagt að
stóri krataflokkurinn er drauma-
andstæðingur Davíðs Oddssonar.
Í síðasta mánuði tókst þeim að
klúðra umræðu um spillingu í
stjórnkerfinu svo rækilega að
undanfarinn hálfan mánuð hafa
kratar gengið um fýlusvip “.
SJ/SH Á MURINN.IS
■ Af netinu
Nýleg fjölmiðlakönnun Gallupsýnir sterka stöðu Ríkissjón-
varpsins. Stöð 2 hefur misst frá
sér áskrifendur vegna samdráttar
í tekjum heimilanna og er ekki
lengur fullburðugt mótvægi við
Ríkissjónvarpið. Þrátt fyrir hrað-
an vöxt er Skjár einn ekki enn
mikil ógnun við Ríkissjónvarpið.
Til þess skortir Skjá einn frétta-
stofu og traustari dagskrá. Sam-
keppni þessara tveggja stöðva um
annað sætið á eftir Ríkissjónvarp-
inu hefur í raun styrkt stöðu ríkis-
ins á sjónvarpsmarkaði.
Þessi þróun er ekki góð. Bæði
Stöð 2 og Skjár einn hafa sýnt að
Íslendingar geta búið til gott sjón-
varpsefni og haldið úti ágætri
dagskrá án hjálpar frá ríkisvald-
inu. Það er ekki vandamál. Vand-
inn er hins vegar sá að ríkið setur
stein í götu þessara sjónvarps-
stöðva með því að skylda alla
landsmenn til að greiða sér
áskrift. Ríkissjónvarpið er því
hvorki áskriftarstöð né frístöð –
heldur tekur bestu kosti frá báð-
um. Það hafa allir frjálsan aðgang
að dagskrá Ríkissjónvarpsins en
samt innheimtir það áskriftar-
gjöld. Og áskriftartekjur Ríkis-
sjónvarpsins eru engir smáaurar.
Þótt öllum heimilum sem eiga
sjónvarp sé skylt að greiða áskrift
er áskriftargjald að Ríkissjón-
varpinu aðeins lítillega lægra en
áskrift að Stöð 2, sem þó miðar
rekstur sinn við að selja áskrift á
um eða yfir 40 prósent heimila.
Skjár einn hefur síðan engar
áskriftartekjur. Frjáls aðgangur
að dagskrá Ríkissjónvarpsins
tryggir því síðan mikið forskot í
sölu auglýsinga umfram Stöð 2.
Þessi staða á sjónvarpsmark-
aði er á skjön við þá þróun sem
hefur verið í öðrum atvinnu-
rekstri. Á flestum sviðum hefur
ríkið verið að draga sig til baka. Á
sjónvarpsmarkaðnum hefur það
hins vegar hlammað sér niður
með þeim hætti að það er nánast
ómögulegt að keppa við ríkið.
Rökin fyir þessari brenglun
markaðarins er hið svokallaða
„menningarlega hlutverk ríkisút-
varpsins“. Það hugtak er óskiljan-
legt þeim sem fylgjast með dag-
skrá Ríkissjónvarpsins. En ef ein-
hver fótur er fyrir þessu hugtaki
má spyrja á móti: Hvers virði er
það íslenskri menningu að hér vaxi
upp mismunandi fyrirtæki á sjón-
varpsmarkaði og keppi á sann-
gjörnum grundvelli um hylli
áhorfenda og auglýsenda? Sá sem
telur þau gildi minna virði en ríkis-
rekstur á menningarsviði ber ekki
mikla virðingu fyrir fjölbreyti-
leika og krafti opins samfélags.
Sem aftur eru mestu verðmæti
þessa litla samfélags okkar. ■
12 27. mars 2003 FIMMTUDAGUR
Útgáfufélag: Frétt ehf.
Ritstjóri: Gunnar Smári Egilsson
Fréttastjóri: Sigurjón M. Egilsson
Ritstjórnarfulltrúar: Reynir Traustason
og Steinunn Stefánsdóttir
Auglýsingastjóri: Þórmundur Bergsson
Ritstjórn, auglýsingar og dreifing:
Suðurgötu 10, 101 Reykjavík
Aðalsími: 515 75 00
Símbréf á fréttadeild: 515 75 06
Rafpóstur: ritstjorn@frettabladid.is
Símbréf á auglýsingadeild: 515 75 16
Rafpóstur: auglysingar@frettabladid.is
Setning og umbrot: Frétt ehf.
Prentvinnsla: Ísafoldarprentsmiðja ehf.
Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuð-
borgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá
blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni.
Fyrirtæki geta fengið blaðið gegn greiðslu
sendingarkostnaðar; kr. 1.100 á mánuði.
Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni
blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum
án endurgjalds.
Það var ekki tekið út með sæld-inni á sínum tíma að laða
stjórnarráðið til að telja fram til-
skildar upplýsingar í landbúnaðar-
skýrslur Efnahags- og framfara-
stofnunarinnar í París (OECD).
Við, sem höfðum áhyggjur af þeim
gríðarlega kostnaði, sem búvernd-
in lagði og leggur enn á neytendur
og skattgreiðendur á Íslandi,
þurftum að safna upplýsingunum
sjálf og ganga úr skugga um það
með ærinni fyrirhöfn, að tölur
okkar væru sambærilegar við þær
tölur, sem OECD birti í ársskýrsl-
um sínum um búverndarkostnað
annars staðar á OECD-svæðinu.
Eftir alllanga mæðu tókst okkur
þó að fá stjórnarráðið til að telja
fram, og þá fékkst það staðfest, að
tölur okkar hagfræðinganna utan
stjórnkerfisins voru réttar og
lygabrigzl stjórnarráðsins og
bændasamtakanna á hendur okkur
voru úr lausu lofti gripin. Æ síðan
hafa búnaðarskýrslur OECD sýnt,
að búverndin kostar neytendur og
skattgreiðendur mun meira hér
heima en í Evrópusambandslönd-
unum og bitnar um leið á bændum
sjálfum, en munurinn hefur þó
farið minnkandi sem betur fer: til
þess var leikurinn gerður.
Þessi saga átti eftir að endur-
taka sig. Ísland hafði látið það und-
ir höfuð leggjast að telja fram til-
skildar upplýsingar í menntamála-
skýrslur OECD. Við, sem höfðum
áhyggjur af vanrækslu mennta-
málanna, vöktum máls á þessu.
Við bentum á, að útgjöld almanna-
valdsins til menntamála væru
mun minni hér en víða annars
staðar. Þetta gat varla komið á
óvart, því að kennaralaun voru og
höfðu lengi verið skammarlega
lág og skortur á hæfum kennurum
var að sama skapi tilfinnanlegur,
einkum úti á landi. Við þurftum
eins og aðrir landsmenn að hlusta
kvölds og morgna á langar ræður
um það í útvarpi og sjónvarpi, að
dauður fiskur væri verðmætasta
auðlind þjóðarinnar: það var þá
varla við því að búast, að lands-
stjórninni fyndist vert að leggja
sérstaka rækt við menntamál,
ekki nema þá í nafni byggða-
stefnu.
Og þá gerðist einmitt það, sem
við ætluðumst til: þeir í stjórnar-
ráðinu bitu á agnið og byrjuðu
loksins að telja fram í mennta-
málaskýrslur OECD. Og viti
menn: það kom á daginn, að
áhyggjur okkar höfðu reynzt rétt-
ar. Tölurnar sýndu, að útgjöld al-
mannavaldsins til menntamála
árið 1996 námu rösklega 5% af
þjóðarframleiðslu hér heima á
móti 7% til 8% annars staðar á
Norðurlöndum. Þessar tölur rím-
uðu vel við tölur frá Mennta-, vís-
inda- og menningarstofnun Sam-
einuðu þjóðanna (UNESCO), því
að þær sýndu einnig, hversu miklu
minna almannafé við Íslendingar
höfðum varið til menntamála mið-
að við þjóðarframleiðslu en aðrar
Norðurlandaþjóðir langt aftur í
tímann. Munurinn nam sem sagt
2% til 3% af þjóðarframleiðslu.
Það hefði því kostað okkur 12 til 18
milljarða króna á hverju ári að
jafna metin. Til samanburðar hef-
ur fjárveiting ríkisins til Háskóla
Íslands numið um 3 milljörðum
króna á ári undangengin ár. Þetta
segir þó ekki alla söguna, því að
aldurssamsetningin er ólík: hér
heima er tiltölulega fleira fólk á
skólaaldri en annars staðar um
Norðurlönd, svo að við ættum þá
að réttu lagi að verja meira fé til
menntunarmála en frændur okkar.
Á móti þessu kemur, að um þriðj-
ungur íslenzkra háskólastúdenta
stundar nám erlendis, og það er
ekki ljóst, að hversu miklu leyti
námskostnaður þeirra er talinn
með þjóðarútgjöldum til mennta-
mála.
Tveim árum síðar brá svo við,
að ársskýrsla OECD um mennta-
mál (Education at a Glance, 2001)
sýndi, að árið 1998 var Ísland búið
að jafna metin: það ár vörðum við
skv. skýrslunni tæplega 7% af
landsframleiðslu okkar til mennta-
mála, svipuðu hlutfalli og Danir,
Norðmenn og Svíar. Þessi skyndi-
legu umskipti milli áranna 1996 og
1998 eru ekki skýrð í skýrslunni,
enda stangast þau á við upplýsing-
ar Þjóðhagsstofnunar, sem sýna,
að framlög ríkis og byggða til
menntamála hér heima hækkuðu
aðeins lítillega frá 1996 til 1998,
eða úr 5,3% af landsframleiðslu
1996 í 5,7% 1998 (og 5,9% 2000,
með námslánum og öllu saman,
segir Hagstofan; ekki lýgur hún).
Eitthvað virðist hafa farið úrskeið-
is. Ísland er nú aftur hætt að telja
fram: tölur um Ísland vantar í nýj-
ustu ársskýrslu OECD (Education
at a Glance, 2002). Eigi að síður
hefur menntamálaráðherra haldið
því fram fullum fetum, að Ísland
sé komið í fremstu röð í útgjöldum
til menntamála og nefnir háskóla
sérstaklega til sögunnar, enda þótt
vitað sé, að mun lægra hlutfall ís-
lenzks æskufólks sækir háskóla og
skylda skóla en gengur og gerist í
flestum nálægum löndum (40%
hér heima á móti næstum 60% að
jafnaði innan OECD árið 1998).
Kennaralaun hafa hækkað umtals-
vert að undanförnu, rétt er það, en
umfang vanrækslunnar í mennta-
málum mörg ár aftur í tímann er
meira en svo, að hægt sé að bæta
skaðann á örfáum árum, allra sízt
með röngum fullyrðingum rétt
fyrir kosningar. ■
Um daginnog veginn
ÞORVALDUR
GYLFASON
■
prófessor skrifar um
skýrslu OECD um
menntamál.
Mín skoðun
GUNNAR SMÁRI EGILSSON
■ skrifar um sjónvarpsstöðvar á
Íslandi.
Virðing fyrir tölum
■ Bréf til blaðsins
Ríkið kaffærir
sjónvarpsmarkaðinn
Aðgengi að
afrétti tryggt
„Hvert er hlutverk sveitarfélaga
gagnvart íbúunum? Af hverju
eiga sveitarfélögin að eiga sínar
jarðir þegar bændur geta selt sín-
ar? Bændur á þessu svæði hafa
verið að selja sínar jarðir til þétt-
býlisbúa sem nýta þær síðan sem
sumarbústaðaland. Það er mögu-
leg uppbygging á þessum jörðum
með tilkomu nýrra eigenda. Við
ætlum að halda eftir afréttinum á
Grenjum og aðgengi að honum
verður tryggt eins og lög gera ráð
fyrir,“ segir Helga Halldórsdóttir,
forseti bæjarstjórnar Borgar-
byggðar.
–––––––––––––-
Borgarbyggð hyggst selja nokkrar eyðijarðir
og hluta úr jörðum sem sveitarfélagið á.
Minnihluti Framsóknarflokks óttast að sala
jarðanna Syðri-Hraundals og hluta úr Grenj-
um hefti aðgang sauðfjárbænda að afrétti.
Hvers vegna
skila þeir ekki
frelsisstyttunni?
Halldór Þorsteinsson, skólastjóri málaskóla
Halldórs, skrifar:
Íbræði sinni vegna andstöðuFrakka við brýnar og allt að því
lífsnauðsynlegar, eða réttara sagt
dauðnauðsynlegar hernaðarað-
gerðir gegn Írökum, eru Banda-
ríkjamenn farnir að sniðganga
franskar vörur, eins og til að
mynda vín, osta, ilmvötn og margt
fleira. Nú snæða þarlendir ekki
lengur franskar kartöflur heldur
frelsiskartöflur og smakkast þær
víst langtum betur.
Á meðan Bandaríkjamenn eru
svona þenkjandi væri ekki réttast
fyrir þá að skila aftur frelsisstytt-
unni sem Frakkar voru svo rausn-
arlegir að gefa þeim á sínum tíma?
Auðsætt er að þeir mega ekkert
franskt sjá. Sá galli er að vísu á
gjöf Njarðar að hún snýr baki í
guðs útvöldu þjóð. En hver veit
hvað kynni að gerast ef þeir létu
verða af þessu? Styttan gæti hæg-
lega vegna þyngdar sinnar sokkið
til botns í miðjum Atlantsálum, þar
sem hún væri hugsanlega best
geymd eins og nú er ástatt í heims-
málum. Ef mestu valdamönnum
tækist einhvern tímann síðar að
koma á varanlegum friði mætti
lyfta henni upp af hafsbotni. Þá
væri gott að geta leitað til eld-
klárra fagmanna eins og íslensku
björgunarmannanna sem hafa ver-
ið að baksa við að koma fjölnota-
skipinu Guðrúnu Gísladóttur upp á
yfirborðið við Lófóten. ■
HELGA HALLDÓRSDÓTTIR
Deilt um þyngd á brauðum
Skiptar skoðanir
■ Bætiflákar
Gallabuxur
50% afsláttur
Fimmtudag og laugardag
stærðir 34-48