Fréttablaðið - 17.10.2003, Qupperneq 18

Fyrir nokkrum dögum, þegarumræðan um kaup Björgólfs
Guðmundssonar og þeirra Lands-
bankamanna á Eimskipafélaginu
stóð sem hæst, færði góðvinur
minn þessar viðskiptahræringar í
tal við mig. Innlegg hans reyndist
eftirminnilegra en flest sem við-
skiptasérfræðingar höfðu um þetta
talað. Hann sagði einfaldlega, að
þetta væri allt saman að verða eins
og í hinni frægu bíómynd „Carrie“
sem gerð var eftir sögu Stephen
King hér um árið. Eftir miklar
sviptingar og læti alla myndina
endar hún á því að á tjaldinu er ný-
leg gröf og áhorfendur gátu andað
rólega því átökin og óhugnaðurinn
láu þar grafin. En rétt í þann mund
sem hjartslátturinn er að verða
eðlilegur, sprettur hönd upp úr
moldinni og áhorfendur öskra af
skelfingu og undrun. Frá og með
þeirri stundu var ljóst, að ballið
var síður en svo búið! „Eimskips-
menn hafa sennilega verið löngu
hættir að reikna með samkeppni og
átökum við Hafskip,“ botnaði vinur
minn söguna.
Hagræðingartrúboðið
Eimskipafélagið hefur á umliðn-
um misserum verið í fararbroddi
hagræðingarstefnunnar, sem
kennd er við hagkvæmni stærðar-
innar. Í gegnum fjárfestingarfélag-
ið Burðarás hefur fyrirtækið keypt
til sín og sameinað ýmis helstu
sjávarútvegsfyrirtæki landsins.
Landsmenn hafa um nokkurra
missera skeið horft upp á virðulega
forstjóra og bankastjóra tala fyrir
þeirri nauðsyn í íslensku atvinnu-
lífi sem samþjöppun í stærri ein-
ingar er. Hagræðing og sameining
hafa verið lausnarorð, hinn stóri
sannleikur, sem menn hafa haft
yfir á markaðstorgum þrisvar á
dag, rétt eins og þau væru mús-
limskt bænakall í Listasafni Akur-
eyrar. Óskabarn þjóðarinnar hefur
raunar ekki látið duga að vera sjáv-
arútvegsrisi og eitt stærsta eignar-
halds- og fjárfestingarfélag lands-
ins. Það er auðvitað trútt uppruna
sínum og er líka annað tveggja
flutningafyrirtækjanna í landinu,
sem náð hafa að hagræða einyrkja
og smærri fyrirtæki burt úr flutn-
ingastarfsemi hvort heldur er á sjó
eða landi. Allt hefur þetta verið í
samræmi við það hagræðingartrú-
boðið sem „markaðurinn“ hefur
boðað og viðskiptalífið lifað eftir af
lúterskri skyldurækni og vinnu-
semi. Hundruð einkennisklæddra
smápresta, hinna svonefndu starfs-
manna á fjármálamarkaði – ýmist
dragtarklæddar framakonur eða
bindisbúnir og vatnsgreiddir
jakkafatamenn – hafa séð um að
boða fagnaðarerindið meðal al-
múgans. Engin meðalmaður velkt-
ist því lengur í vafa um að hagræð-
ing og sameining fyrirtækja var
forsenda þess að hægt væri að búa
á Íslandi.
Upplausnarvirði
En svo virðist hins vegar sem
siðskipti séu að verða í landinu
þessa daga. Í stað hagræðingar- og
sameiningartrúboðsins eru nýir sið-
ir að ryðja sér til rúms. Eftir að
Samson sjálfur tók sig til og negldi
yfirlýsingu um uppstokkun á eigna-
tengslum í íslensku atvinnulífi á
kirkjudyr Óskabarnsins, hefur ný
uppljómun leyst hagræðinguna af
hólmi. Sú uppljómun hefur þotið um
byggðirnar og ýmist valdið hrifn-
ingu eða hræðslu. Hið nýja lausnar-
orð er „upplausnarvirði fyrir-
tækja“. Nýrri trú fylgja nýir siðir
og að sjálfsögðu ný ásýnd. Íhygli,
kurteisi, og alþýðlegheit eru nú í
forgrunni í stað yfirlætis gamla
valdsins. Æðsti presturinn er enda
hinn geðfelldi mannasættir Magnús
Gunnarsson, sem nú er búinn að
kasta frá sér bindinu og mætir
sanngjarn á svip í sjónvarpsviðtöl
með fráhneppt í hálsinn eins og
hver annar alþýðumaður. Engum
dylst þó, og það reynir Magnús ekki
að fela, að upplausnarvirðið er
grunnboðorð hinnar nýju trúar-
deildar. Þetta undirstrikaði Magnús
á Stöð 2 í fyrrakvöld þegar hann
sagði það alltaf hafa legið ljóst fyrir
að verðmæti fyrirtækja væri meira
ef þau væru seld í pörtum en ef þau
væru seld í heilu lagi.
Það verður því ekki annað séð –
og það er vitaskuld sú villutrú sem
vígslubiskup hagræðingartrúboðs-
ins Benedikt Jóhannesson reyndi
árangurslítið að bannfæra á aðal-
fundi Eimskips – að næstu misseri
fari í það að vinda ofan af hagræð-
ingar- og sameiningarstarfi undan-
genginna missera. Spurningin
snýst einungis um hvernig þetta
verður gert og hversu víðtæk sund-
urgreiningin verður.
Enn upprisa?
Í sjávarútveginum birtast siða-
skiptin líka í því að heimamenn á
Akranesi, Skagaströnd og Akur-
eyri eru komnir í startholur til að
kaupa til baka í dag það sem þeir
seldu frá sér í gær. Byggðafestufé-
lag eins og KEA, sem nýlega hafði
lýst því hátíðlega yfir að sögulegu
hlutverki þess í sjávarútvegs-
rekstri væri lokið, stígur nú fram
upprisið eins og Lasarus forðum og
býðst til að borga hluta upplausnar-
virðis sjávarútvegshlutans. Hvort
og þá hvert flutningastarfsemin
fer á líka eftir að koma í ljós.
Þegar þessu þjóðþrifastarfi
verður nú öllu lokið og búið að
vinda ofan af sameiningum og hag-
ræðingu síðustu ára er ekki ólíklegt
að ný verkefni taki við. Þannig má
búast við að gröfin sem sameining-
artrúboðið liggur í núna sé grunn,
og það verði því hagræðingarhönd-
in sem skjótist upp úr henni næst,
einhvern tíma þegar menn eiga síst
von á. Hagræðingin á líklega enn
eftir einhverja fylgismenn þó hljótt
fari í bili, e.t.v. hjá Samskipum, sem
myndu væntanlega glaðir greiða
uppsett upplausnarverð fyrir flutn-
ingahlutann, þó ekki væri nema til
að fullkomna hagræðinguna í flutn-
ingum hér innanlands, þegar þeirra
tími kemur! ■
Það er nokkuð sérstætt að MarkúsÖrn Antonsson útvarpsstjóri
skuli kvarta undan vinstrislagsíðu á
starfsmönnum Ríkisútvarpsins við
menn úti í bæ. Ef það er rétt mat hjá
Markúsi – sem er alls ekki svo
fráleitt – að fréttaskýringarþát-
turinn Spegillinn endurspegli
heimsmynd vinstrimanna – og ef
hann telur það ekki hæfa dagskrá
Ríkisútvarpsins – þá er ekkert eðlile-
gra en að laga vandamálið, breyta
þættinum, stokka upp í umsjónar-
mannahópnum eða beita öðrum
aðferðum til að laga þáttinn. Hann
nefnir í skeytinu til vina sinna að
hugsanlega væri réttast að búa til
annan þátt til höfuðs Speglinum –
eins konar hægrisinnaða útgáfu
hans. Fréttaskýringar RÚV færu þá
að minna á gömlu flokksblöðin. En
Markús efast um getu sína til að búa
til nýjan þátt. Hann rekst ekki á
marga hægrimenn á göngum Ríkis-
útvarpsins og þyrfti því að finna
hægrisinnaða Spegilsmenn úti í bæ.
Í skeytinu til vina sinna er
Markús að bregðast við skömmum
Björns Bjarnasonar dómsmála-
ráðherra út í Spegilinn og meinta
vinstristefnu starfsmanna Ríkis-
útvarpsins. Afstaða þeirra Björns og
Markúsar er kunnugleg. Það hefur
löngum loðað við hægrimenn pirr-
ingur út í hversu íslenskir mennta-
menn – svokölluð intellígensía – er
vinstrisinnuð. Eða öllu heldur lítt
hægrisinnuð. Fyrir tæpri öld
samanstóð hægri intellígensían af
Kristni Albertssyni og síðan hefur
hún varla vaxið og alls ekki skánað.
Staða æðsta páfa hægrimanna innan
intellígensíunnar hefur verið svo
lengi laus að Hannes Hólmsteinn
hefur reynt að vaxa upp í hana. Þetta
getuleysi til að ná fótfestu innan
lista og menningar, mennta og
fjölmiðlunar hefur farið í taugarnar
á áköfum hægrimönnum eins og
Birni. Og oft á tíðum brýst óánægjan
út í vanmáttarkennd – hægrimenn
láta sem inni í menntamannaheim-
um séu þeim brugguð svikráð. Það
má skilja margar mannaráðningar í
Ríkisútvarpinu á undanförnum
árum út frá þessu. Stjórnvöld eru
nokkuð kerfisbundið að koma þar
fyrir góðum og gegnum flokksmön-
num til að vega upp slagsíðuna sem
þeir þykjast hafa mátt þola lengi.
En er þetta endilega rétt stefna?
Skal ætíð illt reka út með illu? Felst
einhver lausn í því að draga einn
hægrimann að míkrófóninum fyrir
hvern vinstrimann sem fær
óhindrað að tala til þjóðarinnar? Ég
held ekki. Ef menn hafa á annað borð
nokkra trú á rekstri óháðra og hlut-
lausra fjölmiðla hlýtur lausnin að
vera sú að auka og efla fagmennsku
starfsmanna Ríkisútvarpsins. Það
má til dæmis gera með því að ráða
reynslumikið fjölmiðlafólk í stjórn-
unarstöður. Ef einstakir þættir hafa
óæskilega slagsíðu er það ekki síður
faglegt vandamál en pólitískt.
Tilraunir ríkisstjórnar til að koma
sínu fólki fyrir innan Ríkis-
útvarpsins gera ekkert annað en að
auka vandann – minnka fagmennsku
og auka pólitíska slagsíðu. ■
Er maðurinn að tapa sér?“ spyrspjallarinn Bóbó á vefnum
malefni.com um nýlegan tölvu-
póst Markúsar Arnar Antonsson-
ar útvarpsstjóra til samstarfs-
manna sinna, þar sem hann talar
m.a. um vinstrislagsíðu í frétta-
þættinum Speglinum, eins og
Fréttablaðið hefur greint frá.
Bóbó furðar sig á þessu: „Af
hverju sendir hann ekki út bréf
þar sem hann mótmælir erlendu
fréttadeildinni í Sjónvarpinu?“
spyr hann. „Þegar Ólafur Sigurðs-
son segir fréttir utan úr heimi er
það eins og að horfa á einhvern
lesa upp fréttatilkynningu frá
Pentagon. Til dæmis eru fréttir
RÚV frá Ísrael og Palestínu ansi
litaðar. Þetta á reyndar ekki bara
við um RÚV. Ég held til dæmis að
Óli Tynes tali aldrei um araba
öðruvísi en sem herskáa múslima.
Þetta þykir öllum í lagi. Ég vona
að besti fréttaþáttur landsins í
dag fái að vera í friði.“
Einkaskoðun eða
fagmennska?
„Það verður nú að viðurkenn-
ast að þessi Spegill er ansi eins-
leitur,“ skrifar netverjinn Hazel.
„Í gær var til dæmis einhver
Helga Vala að fjalla um málefni
útlendinga, og reglur um þá. Hún
blandaði sinni einkaskoðun og
vandlætingu rækilega í umfjöll-
unina, sem snerist um það hvað
reglur væri ósanngjarnar að
hennar mati. Hún hefði sem fag-
manneskja átt að fá einhvern sem
útskýrði að reglurnar verða að
vera svona, ef við ætlum að starfa
sem sjálfstæð þjóð, sem ræður
því, hverjir koma hingað og af
hverju.“
Spjallarinn Alex er fljótur til
að mótmæla þessu: „Það er greini-
legt að þú hefur ekki haft fyrir
því að hlusta á pistil Helgu Völu í
gær. Hún var einmitt að leiðrétta
þann leiða misskilning að útlend-
ingar geti komið hingað á ein-
hverja „ríkisjötu“. Pistillinn var
þannig að sumu leyti dæmigerður
fyrir pistla Spegilsins sem leið-
rétta heimskulegt bull sem menn
gapa hér oft hver upp eftir öðrum
án þess að kynna sér málin eða
hugsa yfir höfuð.“
Hlutleysi og litleysi
Markús hlýtur að fara að gera
eitthvað í málinu,“ skrifar rekt-
or. „Annað hvort að reka starfs-
mennina eða leggja niður þátt-
inn. Rökin: Þátturinn var of
vinstri sinnaður. Mikið væri
gaman að heyra hvað hlustend-
um þykir um þáttinn (það skiptir
náttúrulega ekki máli, hjá Mark-
úsi McCarthy). Ég hlusta oft á
Spegilinn en aldrei datt mér í
hug að ég væri að hlusta á vinstri
áróður þegar ég hlustaði á þátt-
inn. Stórlega efast um að flestum
hlustendum hafi meira segja
dottið það í hug, að um vinstri
áróður hafi verið að ræða. Vert
að taka það fram að ég lít ekki á
mig sem vinstri mann, ekki í
nokkrum skilningi þess hug-
taks.“
Hnakkus veltir vöngum yfir
því hversu mikils virði það sé í
raun og veru að gæta hlutleysis:
„Persónulega finnst mér þetta
gríðarlega hlutleysi sem alltaf er
verið að tala um ofmetið. Menn
mega alveg setja fram efni sem
er þeim hjartans mál og hafa
skoðun á því sem þeir fjalla um.
Það er ekki glæpur. Hlutleysi er
fínt fyrir dómara og löggur en er
hægt að gera kröfu um eitthvað
rosalega hlutleysi annars staðar?
Þarf ekki bara umfjöllun frá báð-
um hliðum. Mér sýnist það alla-
vega. Þar sem reynt er endalaust
að gæta fullkomins hlutleysis
gætir oft líka litleysis.“ ■
Mín skoðun
GUNNAR SMÁRI EGILSSON
■ skrifar um Ríkisútvarpið
og eiganda þess.
18 17. október 2003 FÖSTUDAGUR
Útgáfufélag: Frétt ehf.
Ritstjóri: Gunnar Smári Egilsson
Fréttastjóri: Sigurjón M. Egilsson
Ritstjórnarfulltrúar: Reynir Traustason
og Steinunn Stefánsdóttir
Auglýsingastjóri: Þórmundur Bergsson
Ritstjórn, auglýsingar og dreifing:
Suðurgötu 10, 101 Reykjavík
Aðalsími: 515 75 00
Símbréf á fréttadeild: 515 75 06
Rafpóstur: ritstjorn@frettabladid.is
Rafpóstur auglýsingadeildar:
auglysingar@frettabladid.is
Setning og umbrot: Frétt ehf.
Prentvinnsla: Ísafoldarprentsmiðja ehf.
Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuð-
borgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er
hægt að fá blaðið í völdum verslunum á lands-
byggðinni. Fyrirtæki geta fengið blaðið gegn greiðslu
sendingarkostnaðar; kr. 1.100 á mánuði.
Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni
blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum
án endurgjalds.
ISSN 1670-3871
Vor siður
og ósiðir
Ólafur Sigurðsson, Ásatrúarfélaginu, skrifar:
Í fréttum á Stöð 2 11. október vargreint frá því er Ásatrúarmenn
fóru að Kárahnjúkum til að heita á
landvættina. Var svo reist níð-
stöng með Löngu að fornum sið,
gegn þeim sem skaða náttúru
landsins. Þetta erum við vanir að
gera, þetta er vor siður og hefur
verið mjög lengi. En fréttamenn-
irnir voru ekki að fatta þetta,
sögðu að við værum að fara með
„bölbænir“ og gerðu góðlátlegt
grín að öllu saman. Þetta er
reyndar ekki í fyrsta sinn sem
slíkur ósiður er hermdur upp á
okkur Ásatrúarmenn af frétta-
stofunni.
Við erum ekkert að biðja bæn-
ir, það er væmið. Við bölvum held-
ur ekki þeim sem við erum ósam-
mála, það er barnalegt. Einnig
trúum við ekki á helvíti kristinna
manna, frekar en á Grýlu barn-
anna. Okkur nægir að heita á goð
og góðar vættir okkur til hug-
hreystingar. Við höfum heldur
ekkert með kristna ósiði að gera
eins og að kalla til andskota þegar
illa gengur. Hvaðan koma eigin-
lega þessar hugmyndir frétta-
manna á Stöð 2 um okkur Ásatrú-
armenn?
Það var Haraldur Gormsson
Danakonungur sem sendi menn til
Íslands, því hann vildi hefna níðs
Íslendinga um sig. Landvættirnar
tóku á móti þessu liði og hröktu
brott. Til forna var trú mikil á
Landvættina og er enn heitið á þá
í vorum sið, Ásatrúnni. Við erum
enn miklir náttúrudýrkendur á
mjög íslenskan hátt. Börnin í ferð
okkar á Kárahjnúka ætluðu að
vekja drekann, unglingarnir voru
að vekja anda drekans, en við full-
orðnu vorum aðeins að heita á
landvættirnar. Stöð 2 sagði svo að
við færum með bölbænir!
Vil ég nota tækifærið nú og
heita á fréttamenn á Stöð 2 að
segja einfaldlega rétt frá, það er
mun skemmtilegra og oft afar
fræðandi. Vil ég og heita á góða
menn á Stöð 2 að fíflast ekki með
það sem þeir ekki þekkja, það
verður kjánalegt. Slíkt er ósiður. ■
Um daginnog veginn
BIRGIR
GUÐMUNDSSON
■
stjórnmálafræðingur
skrifar um breytt boð-
orð í viðskiptalífinu.
Siðaskiptin nýju
■ Bréf til blaðsins
MARKÚS ÖRN ANTONSSON
Telur fréttaþáttinn Spegilinn einkennast af vinstrislagsíðu. Netverjar eru ekki allir
sammála því.
Flokksblöðin í Ríkisútvarpinu
Hlerað á Netinu
NETVERJAR
■ velta vöngum yfir bréfi Markúsar
Arnar til samstarfsmanna sinna.
Einsleitur Spegill?
Gjaldmiðill loforða
Þegar ríkið hefur afhent
gæludýrum sínum eignarhald á
auðlindum hafsins, er eðlilegt, að
þau reyni að koma happinu í
verð. Kaupendur kvótans lofa
yfirleitt hver um annan þveran að
flytja hann ekki burt úr sjá-
varplássum, en meina ekkert
með því. Þeir eru bara að kaupa
sér tímabundinn frið. Samherji
lofaði öllu fögru um kvótann á
Vestfjörðum og sveik það.
Eimskip lofaði öllu fögru, þegar
það keypti kvótann á Akranesi og
ætlar nú að svíkja. Undarlegt er,
að menn skuli hafa trúað, því að
loforð eru ekki gjaldmiðill í
markaðshagkerfinu. Á endanum
flyzt allur kvótinn í Kvosina,
þangað til gæludýr ríkisins finna
leiðir til að koma honum úr landi.
JÓNAS KRISTJÁNSSON AF VEFNUM JONAS.IS
■ Af Netinu