Tíminn - 24.02.1972, Blaðsíða 8

Tíminn - 24.02.1972, Blaðsíða 8
TÍMINN Fimmtudagur 24. febrúar 1972 Kjalla—Eyvindur viö Snorra Sturluson: Ef Helgi Haraldsson er kominn á raupsaldurinn, hvar ætli viö séum þá staddir? Snorri: Og viö erum nú staddir sem fyrr á þeim staö, þaöan sem öll vötn renna til Njálu. Hvað verður um ævisögu Alexanders Solsjenitsyns? Brezka útgáfufyrirtækið Macmillans verður ef til vill aö hætta við að gefa út ævisögu sovézka skáldsins Alexanders Solsjenitsyn, vegna þess að hann óskar þess sjálfur. Ctgáfan pant- aði bók þessa fyrir 14 mánuðum, og hafa þeir David Burg, sovéik- ur rithöfundur i útlegð, og Georg Feifer, bandariskur bokmennta- fræðingur, unnið að gerð hennar siðan. Feifer hefur dvalizt i Moskvu til að afla sér upplýsinga, sem nauð- synlegar eru i bókina. Hann þekk- ir Solsjenitsyn ekki sjálfur, en bendir á, að hann hafi hitt marga af ættingjum hans og vinum og hafi þeir útvegað honum mikið efni i bókina. Solsjenitsyn sneri sér til sviss- neska lögfræðingsins Heeb, en hann annast öll mál skáldsins vestan tjalds, og bað hann að beina þvi til Macmillans, að gefa ekki ævisögu hans út. Heeb skrifaði útgáfunni i nóvember og sagði m.a.,að hluti efnisins i bók- inni gæti verið beinlinis skaðlegt Solsjenitsyn, ef það birtist á prenti, og ekki siður vinum hans og ættingjum i Sovétrikjunum. Að vonum olli bréf lögfræðingsins fjaörafoki hjá Macmillans. Reynt var að fá þá hluta bókarinnar, sem þegar er lokiö, metna af sér- fræðingum i Sovézkum málefn- um, en að minnsta kosti einn þeirra, sem útgáfan sneri sér til i þessu skyni, neitaði að hafa nokk- ur afskipti af málinu. Astæðan getur svo sem verið einhverskon- ar afbrýði-, sem er að finna i rik- um mæli innan hóps sovétfræð- inga i Bretlandi. Talið er, að Solsjenitsyn sé áhyggjufullur yf- ir, að meðal þeirra sem veittu Feifer upplýsingar i Moskvu, séu ættingjar, sem hann hefur ekkert saman viö að sælda, og að þeir myndu hafa sagt ósannar slúður- sögur um hann. Feifer þykist þess þó fullviss, að allt það fólk, sem hann ræddi við, hafi verið vin- samlegt skáldinu. V-Þýzka vikublaðið Die Zeit birti i desember sl. úrdrátt úr bréfi frá Solsjenitsyn til Heeb,þar sem skáldið fer þess á leit, að engarævisögursinar verði gefnar út i vestrænum löndum. En Mac- millans er eina útgáfufyrirtækið, sem Heeb hefur snúið sér beint til. Otgáfunnar Collins og Pall Mall, sem einnig eru að vinna að ævisögunni, hafa ekki fengið nein bréf. Nóbelsverðlaunin. Heimildir Burgs og Feifers um Solsenitsyn hafa ekki allar reynzt nægilega áreiöanlegar. I grein i Sunday Times 11. október 1970, var fjallað um hvort Solsjenitsyn myndi fara til Stokk- hólms til að taka við bókmennta- verðlaunum Nóbels, þó hann ætti von á að verða neitað um heim- fararleyfi aftur. Þá var visað til margra Moskvubúa, sem kunn- ugir voru málinu og sögðu, að hann myndi ekki fara. Einnig var vitnað i ummæli annarra „vina" skáldsins i Moskvu og álitu þeir, að hann héldi, að nú væri honum ekki lengur óþolanlegt að búa ut- an Sovétrikjanna og myndi þvi fara til Stokkhólms, þó hann yrði að afsala sér þeim réttihdum að búa i heimalandi sinu. Þessi ummæli ollu mikilli reiði þeirra, sem þekkja til skáldsins á Vesturlöndum og töldu þeir, að það væru einmitt svona ummæli, sem sové/ik yfirvöld þyrftu að fá til að geta sannað skort skáldsins á ættjarðarást. Atburðirnir hafa nú sannaö, að ummæli þessi, sem sögö voru eftir vinum Solsjenit- syns, voru röng. Feifer leggur þó áherzlu á, að hann hafi rétt til að skrifa, það sem honum var sagt, og að margir vestrænir blaða- menn hafi fengið sömu upplýsing- ar. Hættan. Dæmi um þá hættu, sem ætt- ingjar Solsjenitsyns geta komið honum i með þessu tali, kom i ljós nú fyrir skömmu. Fréttaritari þýzka vikublaðsins Stern i Mosk- vu átti viðtal við gamla frænku skáldsins og lýsti hún þvi yfir, að fjölskylda hans hefði verið mjög auöug. Malgagn sovézka rithöf- undasambandsins. Litera- turnska Gazeta, varpaði sér þeg- ar á þennan punkt og hélt uppi harkalegum árasuin á Solsjenit- syn i marga mánuði. Hann hefur siðan neitað að frásögn frænk- unnar sé sönn. Siðasta mánuðinn hafa sovézk yfirvöld veitzt mun harkalegar en áður að þeim, sem þau kalla hug- myndafræöilega frábrugðna,og er það þess vegna, sem Macmillans stendur nú frammi fyrir þeirri erfiðu ákvöröun, að hætta annað- hvort alveg við að gefa bókina út, eða skera hana svo mikið niður, að hættulaust geti talizt fyrir Solsjenitsyn. Hver sem ákvörð- unin veröur, mun liklegast, að bókin verði gefin út i Bandarikj- unum, Þýzkalandi og Frakklandi. George Feifer og David Burg þykjast vissir um, að bók þeirra geti aðeins gert Solsjenitsyn gagn. Feifer finnst þó grátlega hlægilegt, áð allt hans starf sem rithöfundur skuli yfirleitt geta valdið honum skaða. Feifer legg- ur áherzlu á, að enginn hafi séð handrit sitt. Ríkir i inqar Það er orðið langt siðan ég hef sent Timanum linu, og vonandi eru menn þá ekki leiðir á mér i bili. En ég gerði annað, sem var verra og meiri ósvifni en ég hef áður leyft mér, og það var, að ég safnaði saman ýmsu gömlu dóti úr Timanum og viðar að og lét það i bók, sem kom út fyrir jólin. Það var bókaútgáfan Orn og örlygur, sem þarna áttu frum- kvæðið. Þeir fóru þess á leit við mig að mega prenta eitthvab af þessu dóti, sem ég hefi sett saman um dagana, og birzt hefir bæði i blöðum og útvarpi. Það var nú ekki seinna vænna, þar sem ég stóð á áttræðu, og ég sló til upp á von og óvon. Þetta fór þó ekki verr en það, að bókin seldist upp á skömmum tima, og mér er sagt að hún hafi á timabili verið metsölubók. Það voru gefin út 2000 eintok og kostaði i bóka- búðum hver bók 595 krónur. Það er þá auðreiknað hvað hún hefir verið seld fyrir háa upphæð. Þetta var nú góð afmælisgjöf og ég sendi hugheilar þakkir til allra vina minna um allt land. Það yljaði mér vel um hjartað t ellinni og þá má, ef til vill, draga af þessu þá ályktun að þarna hafi eitthvað verið, sem menn vildu lesa og þætti betur sagt en ósagt. Helzt hefi ég reynt að bera blak af bændum hafi mér þótt ómak- lega á þá ráðizt, sem nú er mjög i tizku. ,,Að standa vel við höggi hinna hefur orðið dauðasök", svo kvað örn Arnarson, og er það si- gilt spakmæli. Ég hefi aldrei gert mér mannamun, hver sem mót- parturinn var, eins og bókin ber með sér. Bændurnir hafa lika launað það eins og þeir eru mennirnir til, með þvi að kaupa bókina, og það voru beztu launin. Svo hefi ég dálitið glimt við okkar fornu menningu og bók- menntir. Til dæmis um höfund Njálu. Það eina, sem ég er svo- litið stoltur af i þessu sambandi, er að hafa forðað þessu dásam- legu listaverki okkar frá þeirri svivirðu, að það væri skáldsaga eftir Þorvarð Þórarinsson. Þessu mótmælti enginn nema ég og Benedikt Gislason frá Hofteigi. Hvar halda þeir sig lærðu mennirnir, sem þjóðin hefur keypt i vitið fyrir milljónatugi? Auðvitað sagði Einar ölafur Sveinsson, að þetta væri vitleysa. En það þarf meira en eina setn ingu til þess að kveða niður svo magnaðan draug, sem Barði Guðmundsson hafði vakið upp, enda skorti hvorki ósvifni eða áróður i þeim herbúðum. Vinir minir i Rangárþingi hafa lika kunnað að meta þetta. Fyrir þvi hefi ég góðar heimildir. Ég get sagt eins og þar stendur. Ég hefi bréf upp á það frá þessum jólum. Alveg það sama átti sér stað þegar Halldór Laxness gaf út sitt mikla bókarörverpi, Gerplu, sem að mlnum dómi og margra ann arra, var höfundi og þjóðinni allri til skammar. Niðið um ólaf helga, þjóðardýrðling Norð- manna, var það fyrsta sem Norðmenn fengu fyrir Snorra styttuna i Reykholti og alla þá vináttu, sem þeir þá sýndu i sam- bandi við það mál. Þarna hreyfði enginn mót- mælum nema Þorbjörn i Geita- skarði og ég. Þá má geta þess, að Ragnar Asgeirsson þakkaði höf undi eftirminnilega fyrir lestur- inn, þegar hann hafði lesið þetta listaverk sitt i útvarpið.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.