Tíminn - 23.08.1972, Blaðsíða 9

Tíminn - 23.08.1972, Blaðsíða 9
Miövikudagur 23. ágúst 1972 TÍMINN 1 I Hér heldur Sesselja Tómasdóttir á myndinni, sem Guðmundur Björnsson landlæknir lét taka af móður hennar áður en hann brenndi af henni fæðingarblettinn. Við hlið myndarinnar er vottorð læknis- ins, eða öllu heldur sagan, sem hann skrifaði upp árið 1913, og var varðveitt af Jóhönnu Friðriksdóttur yfirljósmóður. (Tlmamynd Róbert) börn voru i bæ, en það voru allir fátækari en gerðist og gekk. Það varð einhvern veginn allt svo notadrjúgt og myndarlegt, sem móðir min snerti á — sama hvað það var. — Nú væri liklega hæpið, Sess- elja, að flokka söguna um tólffót- unginn undir dulræna reynslu, og væri nær að tala um óútskýrt náttúru fyrirbrigði i þvi sam- bandi. En hefur ættmenn þina ekki hent neitt fleira, sem erfitt er að skýra á venjulegan hátt? — Ég veit ekki hvað ég á að segja, en fyrst ég er á annað borð farin að spjalla við þig, er kannski ekki úr vegi að segja þér litið eitt um hann Friðberg, móð- urbróður minn. Það tókst óvenju- sterk vinátta milli hans og Jóns á Seli, föður mömmu, þótt þeir væru ekkert skyldir og aldurs munur nokkur. Það er meðal ánn- ars til sannindamerkis um vin- áttu þeirra, að eitt sinn seldi afi öðrum manni hest, eins og ekkert er i frásögur færandi. Með þessu fylgdist Friðberg. Én svó" þötti honum ekki nógu vel með hestinn farið i hinum nýja stað, svo hann hafði þá engar vöflur á þessu, en keypti hestinn og gaf hann siðan aftur afa minum. Svona og þessu lik var vinátta þeirra i smáu og stóru. En svo gerðist það haustið 1918, að Friðberg dó úr Spönsku veik- inni. Þá voru nú samgöngur frá Reykjavik ekki eins örar austur um allt Suðurlandsundirlendi og þær eru nú, og látið fréttist ekki að Seli fyrr en i desember. Þegar bréfið með andlátsfregninni barst afa minum, stóð svo á, að hann var að borða hádegismat sinn. Það var súpa. Og á sama andar- taki og hann heyrði lát vinar sins, hné hann út af og var örendur. Fyrst datt einhverjum viðstödd- um i hug, að staðið hefði i honum, þótt það væri reyndar harla ólik- legt, þar sem hann var aðeins að snæða þunnan spónamat, enda var ekki sú raunin. Hann bara dó, þegar hann heyrði lát vinar sins. Svona geta miklir vinir stundum orðið samferða. — 0- Við Sesselja Tómasdóttir sáum ekki ástæðu til þess að teygja lengri lopa um þá sögu, sem hér hefur verið rakin. En ef til væri ekki úr vegi að hnýta við hana litlum eftirmála. Fyrir röskum þrjátiu árum gerðist það á bæ einum á Austur- landi, að útileguköttur tók sér að vetrarlagi bólfestu i heytóft áfastri við fjárhús, þar sem hýst- ar voru eitthvað þrjátíu til fjöru tiu ær. Gerðust nú ærnar svo hræddar við köttinn, þegar hann skauzt þar um krærnar, að nær ógerningur var að hýsa þær, en á þeim árum var sauðfé vitanlega haldið til beitar, hvenær sem veð- ur og jarðlag leyfði. En þegar ærnar fóru að bera um vorið, ráku sumir sem þar voru nærstaddir, upp stór augu: Nokkur lambanna fæddust van- sköpuð, og þau, sem fyrir þvi óláni urðu, báru öll einhverja lik- ingu af ketti. Sum voru með klær og eins og hálfskapaða þófa á sumum fóta sinna (aldrei á öllum fótum). önnur voru vansköpuð á höfði, þannig að skoltarnir, höfuðlagið, eða jafnvel allur hausinn, var mikið likari ketti en lambi. — Ef ég man rétt, þá fædd- ust öll þessi lömb dauð, eða dóu i fæðingunni. Það er ef til vill ekki úr vegi að geta þess að lokum, að méreralls ókunnugt um, að lömb hafi fæðzt vansköpuð á þessum bæ, — fyrr eða siðar. Hér hefur litillega verið sagt frá hlutum, sem fólk hefur orðið vitni að og ekki komizt hjá að veita athygli. A þau fyrirbæri skal enginn dómur lagður eða reynt að setja fram neinar skýr- ingar. En það skyldi þó aldrei vera, að hér ættu dýrafræðingar ókannað svið, sem ekki er óskemmtilegt til rannsóknar? .....]......L.....1...11, nniimir Víoai er guð en í Görðum Hvernig stendur skákin? Hvaða skák? Nú auðvitað ref- skákin milli Islands og Bret- lands. Nú er komið að okkur sjálf- um að tefla. Milli stórmeistar- anna heitir það manntafl, milli stórþjóðanna valdatafl, — en refskák, þegar teflt er upp á fisk. Þau tiðkast hin breiðu spjótin. Bretar hafa i hótun- um eins og endranær. Þegar okkur langar i meiri fisk, verða þeir samstundis svang- ir. En af hverju vilja þeir allt- af sama fisk og við?--------- Hvar er að finna leikregl- urnar i refskák, spuröi maður- inn. t sáttmála Sameinuðu þjóðanna, svaraði einn. t NATO-samningnum, svaraði annar. t varnarsamningnum, svaraði sá þriðji. — Og hvaö skyldi svo sem standa þar? Sáttmáli hinna Sameinuðu þjóða: ... „Allir meðlimir skulu leysa millirikjadeilur sinar á friðsamlegan hátt, þannig að heimsfriði, öryggi og réttvisi sé ekki í hættu stofnað. — Allir meðlimir skulu i millirikjaskiptum var- ast hótanir um valdbeitingu eða beitingu valds gegn landa- mærahelgi eða stjórnmála- sjálfstæði nokkurs rikis, eða á annan hátt sem kemur i bága við markmið hinna Sameinuðu þjóða." ....,,i þeim tilgangi aö skapa það jafnvægis- og vel- megunarástand, sem er skil- yrði fyrir friðsamlegri og vin- samlegri sambúð á milli þjóð- anna og grundvallast á virð- ingu fyrir jafnréttishugsjón- inni og sjálfsákvörðunárrétti þjóða, skulu Sameinuðu þjóð- irnar vinna að: a. bættum lifs- kjörum, fullri atvinnu og að- stæðum til fjárhagslegra og félagslegra framfara og þró- unar....." Norður-Atlantshafssamn- ingur: ... „Þeir leitast við að efla jafnvægi og velmegun á Norður-Atlantshafssvæðinu. Þeir hafa ákveðið að taka höndum saman um sameigin- legar varnir og varðveizlu friðar og öryggis." ... „Þeir munu gera sér far um að kom- ast hjá árekstrum i efnahags- legum millirikjaviðskiptum sinum og hvetja til efnahags- samvinnu sin á milli , hvort heldur er við einstaka samn- ingsaðila eða alla." ... „Aöilar eru sammála um, að vopnuð árás á einn þeirra eða fleiri i Evrópu eða Norður-Ameriku skuli talin árás á'þá alla; fyrir þvi eru þeir sammala um ef slik vopnuð árás verður gerð, að þá muni hver þeirra í sam- ræmi við rétt þann til eigin varnar og sameiginlegrar, sem viðurkenndur er i -51. grein sáttmála Sameinuðu þjóðanna, aðstoða aðila þann eða þá, sem á er ráðizt, með þvi að gera þegar i stað hver um sig og ásamt hinum aðil- unum þær ráöstafanir, sem hann telur nauðsynlegar, og er þar með talin beiting vopna- valds, til þess að koma aftur á og varðveita öryggi Norður- Atlantshafssvæðisins." „Akvæöi 5. gr. um vopnaða árás á einn eða fleiri samn- ingsaðila skulu taka til vopnaðrar árásar á lönd hvaöa aðila, sem vera skal i Evrópu eða Norður-Ameriku, á hin frönsku héruð I Algier, á hernámslið hvers aðila sem vera skal i Evrópu, á eyjar undir lögsögu hvers aðila sem vera skal i Noröur-Atlantshafi norðan hvarfbaugs krabbans, eða á skip eða loftför hvers aðila sem vera skal á þessu svæði....." (úr 6. gr.) Varnarsamningur milli lýð- veldisins tslands og Banda- rikjanna: .....,Bandarikin munu fyrir hönd Norður-At- lantshafsbandalagsins og samkvæmt skuldbindingum þeim, sem þau hafa tekizt á hendur með Norður-Atlants- hafssamningnum, gera ráð- stafanir til varnar tslandi meö þeim skilyrðum, sem greinir i samningi þessum." ..... „Bandarikin skulu fram- kvæma skyldur sinar sam- kvæmt samningi þessum þannig að stuðlað sé svo sem frekast má verða að öryggi is- lenzku þjóðarinnar, og skal ávallt haft f huga, hve fá- mennir tslendingar eru, svo og það, að þeir hafa ekki öídum saman vanizt vopna- burði." .... „Hvenær sem at- burðir þeir verða, sem 5. og 6. gr. Norður-Atlantshafssamn- ingsins tekur tíl skafaðstaða sú, sem veitter með samningi þessum, látin i té á sama hátt....." Stórmeistarar klaga til FIDE. Stóra-Bretland til Alþjóða- dómstólsins. Fischer mætti ekki i annarri skákinni upp i Höll. tsland mætti ekki i þeirri fyrstu úti i Haag. Báðar voru dæmdar af þeim. Samt hefur Fischer betur. En hvernig stendur okkar skák? Við eigum leik. Drottningar- sókn er hafin hjá Bretum — og við drottningarlausir eins og fyrri daginn. En skyldum við eigá fripeð? Björn Þ. Guðmundsson. breyttust og önnur viðhorf urðu ráðandi. Þegar litið er á sögu þessa tima af heimildum eftirlátnum.kemur greinilega i ljós, að margt er að breytast i lifnaðarháttum þjóð- anna. Kaþólska kirkjan er að festa riki sitt i sessi. Það var ekki nóg, að hún fór i auknum mæli aö hafa áhrif á stjórnarfar þjóðanna, heldur vildi hún eins og önnur austurlenzk trúarbrögð hafa vald á þvi, hvað fólkið legði sér til munns á vissum timum vikunnar og ársins. Hún krafðist þess, að fólk borðaði ekki kjöt á föstunni og helzt ekki á föstudögum heldur. Þetta varð til þess, að ráðamenn þjóðanna, urðu að ieita til nýrra fanga til fæðuöflunár. En þar voru til ráða nýr atvinnuháttur, fiskveiðar á fjar- lægum miðum. En til þess að svo yrði, þurfti stærri og sterkari skip. Brimar stóð hér vel að vigi. Elzta iðngrein borgarinnar var einmitt skipasmiði. Hún hafði yfir að ráðagóðum viði til skipasmiða er fluttur hafði verið út i stórum stil til Bretlands og Niðurlanda. Norður-þýzku borgirnar fóru þvi brátt að stunda fiskveiðar i auknum mæli fyrst á Norðursjó og siðar við fsland. En sjónarmið þýzku borganna var fyrst i stað, eftir að viðhorfin breyttust i ! þessum efnum að sækja i auknum mæli kaup- höndlun við þau lönd, sem höfðu fisk á boðstólum. Þær komu sér upp miðstöð i Björgvin á vestur- strönd Noregs, og fengu um tima næstum þvi einskorðaðan rétt að kaupa þar fiskinn,sem þar var á markaðinum. En jafnhliða urðu siðar opnar leiðir fyrir Hansa- kaupmenn á norðurslóðir allt til tslands, jafnt til verzlunar og fisk veiða. Allt framundir þrjatiuára- striðin sóttu Þjóðverjar á tslandsmið, og stunduðu hér verzlun. En eftir að þau hófust var alit i ófriði. Og að ófriðinum loknum, var ekki hafist handa um fiskveiðar i Norðurhöfum, Frh. á bls. 15 Bremers

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.