Tíminn - 21.12.1974, Blaðsíða 16

16
TtMINN
Tvíburabók
Silfurbrúðkaup
Jónas Guðmundsson
Ljóð og leikur
Bókaútgáfan Letur 1974
Það er eiginlega ekkert
orðiðeftiraf listgreinum,
sem Jónas Guðmundsson
rithöfundur og málari,
hefur ekki ástundað,
nema ef vera skyidi
ballett, sú fínlega grein
listar, sem einkum
þjónaði við hirðir keisara
og kónga. Þessi nýjasta
bók Jónasar er einskonar
Síamstvíburar, sam-
vaxnir í kjölinn, sprottnir
af þeirri ósjálfráðu
nátturu manna að vilja
tjá sig um eitt og annað.
Og er þá það formið
gripið hverju sinni, sem
hentar hugarfarinu, og
„stuðinu" þá stundina.
Vel fer á þvi að gefa út leikrit
og ljóð i einni og sömu bókinni.
Einhvern veginn er leikritið
tengdara ljóði en annað ritað
mál, svo skyldleikinn i tvibura-
bók Jónasar er meiri en virst
getur við fyrstu sýn.
Tuttugu og fjögur ljóð eru i
bókinni, sem Rudolf Weissauer,
listmálari og vinur Jónasar frá
Munchen, hefur myndskreytt. 1
ljóðunum skiptist á alvara,
gaman og kaldhæðni. Það er
enn töluvert eftir af sjávarselt-
unni i Jónasi, þótt hann sé
kominn fyrir stundu úr sigling-
um sinum sem m.a. leiddu af
sér bækur eins og „Hægur
sunnansjö”, „Grænlandsfarið”
og „Kuldamper Absalon”, allt
bækur sem lýstu mikilli og
óstýrlátri frásagnagleði. Það
hefur manni þótt helst áskorta
hjá þessum fjörlega frásagnar-
manni, að hann agaði sig ekki
til meir dulinna átaka i frá-
sögninni. En það kemur nú.
Gott er að yrkja ljóð til að læra
að stilla máli sinu i hóf og læra
að hnitmiöa myndir. Einu sinni
byrjuðu allir rithöfundar á ís-
landi á þvi að gefa út ljóðabók.
Nú virðist meira um að menn
byrji á smásögum á meðan
stilæfingaskeiðið stendur. Smá-
sagan er þó ekki nógu góður
skóli fyrir þá málhressustu.
Hins vegar bregst aldrei að
ljóðið agar menn.
Við getum tekið dæmi úr
ljóðabók Jónasar, um agað ljóð
og gott. Það heitir Úr sögu
togaraútgerðarinnar:
Við vorum ung
og þá gátu menn
ekki elskað
þeir sultu
og togarar gátu
ekki sokkið
þeir ultu.
Enn erum við ung
og við getum
ekki elskað
þó erum við södd
togaraútgcrðin er lika
illa stödd.
Þannig er hægt að halda á
málum. Þótt hægt væri að
leggja þetta út sem gamansemi,
þá hefur ljóðið dýpri tilfinningu,
og er ekki fyndið nema að þvi
leyti er snertir undur islensks
efnahagslifs.
Aftur á móti er annað ljóð ,
sem þeir er þekkja Jónas vel
mundu segja að væri hans dag-
lega fas, einskonar igangsklæði.
Það er svona:
Miðillinn leit
forviða upp úr
simaskránni upp
úr Arnardalsætt
og Vikingslækjarætt
og tók sér
Svaðastaðakynið
i hönd þvi hann
var að fara
á miðilsfund með
fjallkonunni
i tómum kofanum.
Mér fellur vel við þessi lióð
hans Jónasar. Þau eru eins og
hann sjálfur, engar
ljóðastellingar, engin
upphafning, heldur afar mann-
leg viðleitni til greiningar á um-
hverfi og aðstæðum i stuttum og
öguðum myndum.
Um leikritið verð ég fáorðari
vegna þess að það fer nokkuð I
þann farveg, sem nú er mjög
notaður við leikritagerð, að
bregða upp mynd af fólki, sem
kemur inn um dyr og fer út um
dyr án þess maður viti eiginlega
af hverju dyrnar voru opnaðar i
upphafi. Þetta er mjög áberandi
i svonefndum sjónvarpsleikrit-
um um vandamál, sem eru
engin vandamá, eða verka amk.
ekki sannfærandi sem slik. Hins
vegar bregst ekki að Jónas er
um margt sjálfum sér likur i
þessu leikriti, gamansamur
stendur hann álengdar og hlær
að kökugleði I tveimur kelling-
um, sem vilja 'efna i silfur-
brúðkaup, þótt viðkomandi
eiginmaður sé dauður, kannski
úr kökustreitu.
Bók sina tileinkar Jónas konu
sinni Jóninu Herborgu leikkonu.
Indriði G. Þorsteinsson.
Athugasemd
um Leirárfund
Miðvikudaginn 4. des. sl.
boðuðu tveir ráðherrar rikis-
stjórnarinnar, þeir Halldór E.
Sigurðsson og Gunnar Thorodd-
sen, til fundar að Leirá i Borgar-
firði til að kynna mönnum,
hvar nú stæðu samuingar um
hugsanlega málmblendiverk-
smiðju á Grundartanga við
norðanverðan Hvalfjörö.
Fundurinn var mjög vel sóttur
og biöu fundarmenn i hundraða-
tali I fundarsalnum i hálfa
klukkustund eftir boðaðan
fundartima, unz fundarboðendur
létu sjá sig. Þeir syðra kunna að
meta tima okkar Borgfirðinga.
Föstudaginn 6. des. skrifar svo
H.H.J. fréttir af þessum fundi i
Timann. Mér skilst, að þessi
blaðamaður hafi skrifað fréttina
eftir reglunni: Ég hirti ekki um
að hafa það nákvæmara.
Ég ætla mér ekki að betrum-
bæta verk þessa blaðamanns
nema að einu leyti. Þess má þó
geta, að honum láöist að geta
þess, að 16 kjósendur úr Vestur-
landskjördæmi kvöddu sér hljóðs
á fundinum og fullir 2/3 þeirra
töluðu á móti hugmyndinni um
málmblendiverksmiöju á
Grundartanga.
Það sem mig langar til aö fara
um nokkrum orðum, er frásögn
blaðamannsins af komu tveggja
þingeyskra bænda á fundinn,
þeirra Sigurðar Þórissonar á
Grænavatni og Starra Björg-
vinssonar i Garði. Blaða-
maðurinn segir réttilega, að
koma þessara manna hafi vakið
athygli.
Ég spyr: Var nokkuð við þetta
að athuga, er ekki svona mál mál
allrar þjóðarinnar, þegar um er
að ræða aö þjóðin taki milljarða
lán til að koma upp vægast sagt
mjög umdeildu fyrirtæki?
Min furða er sú, að ekki skyldu
koma miklu fleiri menn langt
utan af landi til að hlusta á
skýrslur ráðherranna og þeirra
meðreiðarmanna.
Þá segir blaðamaðurinn
orðrétt: „Þegar framsögumenn
höfðu lokið máli sinu, steig Sig-
urður (þ.e. á Grænavatni) þegar
I ræðustólinn og gaf .. heima-
mönnum þess ekki kost að beina
fyrirspurnum til framsögu-
manna” — Það var nú þaö.
Var maðurinn fundarstjóri? —
Nei.
Veittu fundarstjórarnir honum
ekki orðið óþvingaðir? — Jú.
Braut Sigurður fundarsköp, og
var vittur fyrir það? — Nei, nei.
Fengu ekki héraðsbúar þó
nokkurn ræðutima eftir ræðu Sig-
urðar? — Jú, jú.
Hvað var að?
Þá getur blaöamaðurinn ekki
annars úr ræðu Sigurðar en þess,
að hann sagði, aö sum félagsmál I
Mývatnssveit hefðu gengið verr
eftir að barnamoldarverksmiðjan
tók til starfa á Bjarnarflagi.
Aðalinntak i ræðu Sigurðar var
að skýra frá þvi, að efnisleg
mengun væri mikil i kringum
verksmiöjuna, og reynsla Mý-
vetninga væri að þvi leyti slæm af
þessum verksmiðjurekstri. Enn
fremur bauðst ræðumaður til að
svara fyrirspurnum um þessi
mál, ef fundarmenn óskuðu þess.
1 lok ræðu sinnar gat Sigurður
þess, að það hefði lika borið á
andlegri mengun i félagsmálum
sveitarinnar, siðan verksmiðjan
tók til starfa.
Er það nú mjög torskiliö, að það
valdi röskun, þegar margir tugir,
jafnvel hundruð iðnaðarmanna
setjast að i einni sveit, hafandi
allt önnur störf með höndum,
hafa allt önnur áhugamál, og allt
aðrar og meiri tekjur en heima-
menn?
Ég efast ekki um, aö Sigurður
hafi sagt satt og rétt frá þessu. Ég
tel mig sjá inn i það, að þetta geti
orðið ekki svo litið vandamál,
hvar sem þessi saga gerist.
Við Borgfirðingar litum á Þing
eyingana sem gesti okkar. Við
erum þeim þakklátir fyrir kom-
una, og óskum ekki eftir að þeir
séu affluttir fyrir að koma.
Skálpastööum 17/12 1974
Þorsteinn Guðmundsson.
Læknirinn á Svaney
— eftir Henrik Cavling
Bókaútgáfan Hildur sendir frá
sér enn eina af hinum vinsælu
bókum Ib H. Cavling, Læknirinn á
Svaney. Þetta mun vera sextánda
bók höfundar sem gefin er út hér-
lendis.
Kitta Eben er ung stúlka, lækn-
ir að mennt. Hún ræður sig sem
lækni á Svaney eftir að hafa orðið
fyrir vonbrigöum i ástamálum.
Fólkið á þessari litlu eyju er
einkennilegt á marga lund.
Hún kynnist Ebba Konrad, ung-
um tónsmið og nágranni hennar
er Hugo Holst, sem er einrænn og
hefur ekkert samneyti við eyjar-
skeggja. Lif þessara þriggja
persóna fléttast saman á örlaga-
rikan hátt.
Þetta er mjög spennandi ástar-
saga og tekst Ib Henrik Cavling
mjög vel upp hér, sem endranær.
21, toaúa1 i»74
Jón Kristinsson, karlinn I bátnum, 1 sjónleiknum Matthfasi.
Frá Leikfélagi Akureyrar:
„Matthías
á sviðinu
LEIKFÉLAG AKUREYRAR
hefur getið sér orð fyrir þrótt-
mikla starfsemi á undanförnum
árum, og er Eyvindúr Erlends-
son nú leikhússtjóri þess.
Fyrir skömmu setti Eyvindur á
svið á vegum þess sýningu, sem
nefnd var „Matthias”, og var
efnið tekið saman af Böðvari
Guðmundssyni frá Kirkjubóli.
Næstu sýningar verða á þriðja i
jólum (föstudaginn 27. desember)
og sunnudaginn þar á eftir (29.
desember).
A Akureyri er mjög áhugasamt
leiklistarfólk, sem lagt hefur
mikið I sölurnar, fyrir þetta
hugaðarmal sitt. Hlýtur það lika
að vera höfuðstað Norðurlands og
fjölmennu héraði, sem að honum
liggur, hið mesta metnaðarmál,
að þessi menningarstarfsemi
nái að blómgast og dafna.
1 ráði mun, að Leikfélag Akur-
eyrar sýni eina þrjá til fjóra leiki
til viðbótar i vetur.
Saga flugmdla
d íslandi
tima þegar sildarleitarflug var
einna helztur tekjustofn þeirra
flugvéla, sem til voru i landinu.
Þá var um tima lagt sérstakt
gjald á sildina til að standa
undir þvi. Af þvi tijefni urðu
talsverðar umræður á Alþingi.
Vildu ýmsir létta þeim skatti af
sildarútveginum, og það var
gert, en þá kom llka fram, að
sumir höfðu enga trú á þvi, að
flugið yrði til nokkurra nota i
náinni framtið. Þetta er gaman
að kynna sér.
Nú er flugið þýðingarmikill
þáttur i samgöngukerfi
landsins. Þo að þau mál þurfi og
eigi að vera undir stöðugri
endurskoðun eins og aðrir
þættir samgöngumálanna,
blandast engum hugur um,
að flugið skipar þar mikið rúm.
Þvl viljum við vita hvernig og
hvenær það ruddi sér til rúms.
Fjöldi mynda er birtur með
þessari sögu — heimildar-
myndir um þessa þróunarsögu
þjóðlifsins.
Arngrlmur byrjaði þessa
annála við árið 1917 og þetta er
þriðja bindið. Þegar þvi er lokið
er enn ekki um flugvelli að ræða
á íslandi og áætlunarflug með
farþega er aðeins draumur. En
sjúkraflug hefur ýmsum orðið
að góöu liði.
Við sjáum framfarirnar oft
bezt ef við leiðum hugann að þvi
hvernig ástatt var fyrir nokkr-
um árum. h. Kr.
Auglýsícf í Tímamim
Annálar islenzkra flug-
mála
1931-1936
Arngrimur Sigurðsson
setti saman.
Bókaútgáfa Æskunnar
Með þessu bindi heldur
Arngrimur Sigurðsson áfram að
rekja sögu flugsins á íslandi. Og
þaö er vissulega fróðlegt að fá
rifjað upp hvernig ástatt var I
þeim efnum fyrir einum 40 ár-
um.
Margir minnast þess, þegar
þeir sáu flugvél I fyrsta sinn eða
heyröu til slikra farartækja. Þá
sátu hundar undrandi og
spangóluöu þegar þennan
furðufugl bar yfir. Búfé tók á
rás I högum svo að það gat orðið
hættuleg styggð, sem lambær
urðu fyrir af þeim sökum. Nú
kippir sér enginn upp við flug-
umferð. Slikt heyrir til daglegu
lifi. En þó er gaman að rifja upp
aðdragenda þess og upphaf
fyrir þeim, sem nógu gamlir eru
til að muna, en segja þessa sögu
þeim, sem eru svo ungir, að
þeim finnst aö flugsamgöngur
séu sjálfsagður hlutur.
Arngrimur rekur söguna
allnákvæmt og mun þaö fátt
sem undan fellur og máli
skiptir. Hann lýsir þeim