Fréttablaðið - 15.04.2005, Side 22

Umræðan um einkavæðingu Símans
er komin inn á óvenjulegar brautir.
Á Alþingi er hart tekist á um hvort
málið skuli rætt, einkum vegna þess
að menn greinir á um hvort umræðu-
grundvöllurinn sé sögusagnir og
dylgjur og þar með sé málið óþing-
tækt eða hvort meirihlutinn með lið-
styrk þingforseta sé að koma sér hjá
umræðu. Samfylkingarþingmenn
tala um ritskoðun en þingmenn
stjórnarinnar, einkum framsóknar-
manna, tala um persónulega aðför og
dylgjur í garð forsætisráðherra.
Hneykslun og vandlæting gengur á
báða bóga.
Á meðan hinir kjörnu fulltrúar
fara með ræður sínar og leika sig inn
í staðnaðar rullur stjórnmálahand-
ritsins sem nú er í umferð – en þar
eru í aðalatriðum tvö eintalshlut-
verk, með stjórn og móti stjórn –
fjarar þolinmæði almennings út og
leiðindin og sorgin grípa um sig.
Leiðindi yfir fullkomnum fyrirsjáan-
leika staglsins, sorg vegna sjálf-
heldu mikilvægra mála og nagandi
tilfinningar um að einhvers staðar á
bak við stjórnsýsluathafnir leynist
einhvers konar sérhagsmunasjónar-
mið. Ekki sérhagsmunasjónarmið
kjördæmapotsins sem eru gamal-
kunn og gagnsæ. Halldór E. Sigurðs-
son heitinn, fyrrum ráðherra Fram-
sóknarflokksins og Borgnesingur,
sagði mér eitt sinn frá því að í um-
ræðum um Borgarfjarðarbrúna á Al-
þingi hafi Reykjavíkurþingmaður-
inn Albert Guðmundsson komið í
ræðustól og sagt að sérhagsmuna-
sjónarmið Halldórs E. réðu ferðinni
við ákvörðunartöku um brúarsmíð-
ina og nær væri að setja fé í vega-
gerð í höfuðborginni (Kunnugleg
umræða!). Halldór kvaðst hafa farið
upp til að andmæla þessu og að ekki
kæmi til greina að fresta fram-
kvæmdum við brúna. Þegar hann
kom aftur í sæti sitt var á borðinu
hjá honum miði með vísu:
Sérhagsmunasjónarmið
sýnast ekki eiga við,
en Borgarfjarðarbrúna
byggja skal ég núna.
Halldór mun hafa haft gaman af
þessu enda felst í allri gagnrýni á
kjördæmapot viðurkenning á því að
menn séu uppteknir af því að hugsa
um hag sinna kjósenda. Auk þess
hefur sagan sýnt að tæpast var
þarna um augljósa sérhagsmuni að
ræða. Um langt skeið hafa menn þó
gagnrýnt stjórnmál kjördæmapots
og talað fyrir því að almenn sjónar-
mið ráði för umfram sértækar lausn-
ir, sé þess nokkur kostur. Almenn-
ingur hefur verið vakandi yfir þessu
og háværar og sanngjarnar kröfur
komið fram um að jafna vægi at-
kvæða og jafnvel gera landið allt að
einu kjördæmi. En þó að nú sé al-
mennt viðurkennt að stjórnmála-
menn eigi að hugsa um hag allra
kjósenda er sú synd að hugsa sér-
staklega til sérhagsmuna kjósenda í
tilteknu kjördæmi talsvert annars
eðlis en gæsla sérhagsmuna af ein-
hverjum öðrum toga, t.d. hagsmuna
tiltekinna gæðinga eða vildarvina
stjórnmálamanna eða flokka.
Slík hagsmunatengsl við fyrir-
tæki og einstaklinga eru vissulega
vel þekktur hluti af íslenskri stjórn-
málasögu og hafa verið gagnrýnd,
ekki síður en kjördæmapotið. Það er
aftur á móti grundvallarmunnur á
þessu tvennu, sérhagsmunum al-
mennings á tilteknu landsvæði eða
sérhagsmunum einstaklinga eða ein-
stakra fyrirtækja. Stjórnmálaflokk-
um og stjórnmálamönnum fyrirgef-
ast sérhagsmunasjónarmið kjör-
dæmapotsins og það rýrir ekki
traust manna á þeim að marki. Það
magnar hins vegar upp kröfur um
kerfisbreytingar. Sérhagsmunasjón-
armið hagsmunatengsla fyrirgefast
síður og þau rýra tiltrú manna og
traust á viðkomandi flokkum og
mönnum og stjórnmálunum í heild.
Það er alvarlegt mál fyrir stjórn-
málin að missa traustið með þessum
hætti. Vissulega er þetta áhyggju-
efni fyrir alla flokka, en stjórnar-
flokkarnir hljóta að hafa sérstakar
áhyggjur um þessar mundir. Hin
beitta gagnrýni og vantraust á Síma-
söluna kemur nefnilega ekki frá
stjórnarandstöðunni og meintum
„dylgjum“ hennar. Sá tónn hverfur
inn í pólitískan samhljóm staglsins
og nær einskis manns eyrum. Gagn-
rýnin kemur í viðbrögðum almenn-
ings við viðhorfsgrein Agnesar
Bragadóttur í Morgunblaðinu. Pétur
Blöndal, sá þingmaður sem hugsan-
lega hefur hvað mesta tiltrú hjá al-
menningi, sagði í útvarpi um þetta
mál að hann hefði í síðustu viku
varpað fram svipaðri hugmynd og
Agnes. Hann fékk engin viðbrögð!
Það segir það sem segja þarf um til-
trú fólks á stjórnmálunum. Alveg
óháð því hvort eitthvað er í raun og
veru athugavert við undirbúninginn
á sölu Símans, er ljóst að mjög stór
hluti þjóðarinnar trúir að svo kunni
að vera. Í því felst einmitt hin stóra
áminning! Stjórnarflokkarnir þurfa
að horfast í augu við að þeirra eigin
framganga og meðferð valds veldur
því að í huga svo margra sýnast sér-
hagsmunasjónarmið – og ekki bara
meinlítið kjördæmapot – einmitt
eiga við, hvort sem þau gera það í
þessu tilviki eða ekki. Vandinn liggur
ekki í dylgjum stjórnarandstöðu þótt
þær kunni að vera ósmekklegar. Í
þessum efnum glymur klukkan
stjórnarflokkunum sjálfum.
Þ að vakti mikla og verðskuldaða athygli fyrir tæpum aldar-fjórðungi þegar Vigdís Finnbogadóttir var körin forseti Ís-lands, fyrst kvenna í heiminum sem kosin var í embætti
þjóðhöfðingja í almennum kosningum. Þetta vakti ekki aðeins
mikla athygli hér á landi heldur einnig víða um heim. Kristín Ást-
geirsdóttir sagði í viðtali við Fréttablaðið í tilefni af 75 ára afmæli
Vigdísar, sem er í dag, að það hafi skipt mjög miklu máli í kvenna-
bráttunni að Vigdís var kjörin forseti: „Hún var fyrirmynd og það
ólst heil kynslóð upp við það að hafa konu sem forseta. Þessi sýni-
leiki sýnir að konur eiga alls staðar erindi og það brýtur niður
gamla fordóma,“ sagði Kristín í viðtalinu.
Í forsetatíð sinni ferðaðist Vígdís mjög mikið um landið og fór
auk þess í margar opinberar og óopinberar heimsóknir til útlanda.
Hvarvetna sem hún fór, hvort sem það var um fámenn byggðarlög
Vestfjarða eða nágrannalöndin, vakti hún verðskuldaða athygli.
Hún bar með sér ferska vinda og boðaði fagnaðarerindi sitt á
hverjum stað þannig að allir skildu. Náttúruvernd og skógrækt
hafa verið henni ákaflega hjartfólgin viðfangsefni í gegnum árin,
auk verndar menningararfsins og íslenskrar tungu. Þótt þessir
þættir hafi staðið henni nærri hefur hún lagt sitt af mörkum til
tækni og verkþekkingar og var þess vegna gerð að heiðursdoktor
við verkfræðideild Háskóla Íslands fyrir nokkrum árum.
Í tilefni af afmælinu efnir Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í
erlendum tungumálum við Háskóla Íslands til alþjóðlegrar ráð-
stefnu undir heitinu „Samræður menningarheima“. Fjöldi fyrirles-
ara kemur á þessa ráðstefnu, bæði innlendir og erlendir sem koma
víða að úr heiminum. Staðreyndin er sú að þó að Vigdís hafi látið af
embætti forseta Íslands fyrir nokkrum árum heldur hún áfram að
bera hróður Íslands víða um heim. Það sýna hinir erlendu fyrirles-
arar glöggt sem hingað eru komnir. Okkur ber því að virða og
þakka framlag hennar til eflingar íslenskri menningu og kynning-
ar á landi og þjóð sem hún hefur innt af hendi víða um heim á und-
anförnum árum.
Í Fréttablaðinu í dag er viðtal við Vigdísi í tilefni afmælisins.
Þar segir hún á einum stað:
„Ég vona að ég hafi aldrei verið á stalli, því mér þykir svo vænt
um fólk. Ég óskaði þess að fólk fyndi það vinsamlega í mér, en ekki
hið gagnstæða. Ég var bara ein af okkur, ósköp venjuleg manneskja
sem af tilviljun var valin í þetta starf. Vinur þeirra sem vildu vera
vinir mínir. Reiðubúin að halda undir horn og lyfta með átökum, því
ég er í eðli mínu dráttarklár, tilbúin að draga eða ýta á eftir málefn-
um og verkum.“
Hún var svo sannarlega í forsetatíð sinni tilbúin að ýta á eftir
málefnum og verkum af ýmsu tagi, og jafnvel þannig að sumum
þótti nóg um á sínum tíma. Vigdís færði embætti forseta Íslands
nær fólkinu í landinu og með óþvingaðri framkomu sinni við ýmis
tækifæri heillaði hún fólk bæði heima og erlendis.
Til hamingju með afmælið Vigdís.■
15. apríl 2005 FÖSTUDAGUR
SJÓNARMIÐ
KÁRI JÓNASSON
Vigdís
FRÁ DEGI TIL DAGS
Staðreyndin er sú að þó að Vigdís hafi látið af
embætti forseta Íslands fyrir nokkrum árum held-
ur hún áfram að bera hróður Íslands víða um heim. Það
sýna hinir erlendu fyrirlesarar glöggt sem hingað eru
komnir. Okkur ber því að virða og þakka framlag hennar
til eflingar íslenskri menningu og kynningar á landi og
þjóð sem hún hefur innt af hendi víða um heim á undan-
förnum árum.
,,
Í DAG
SALA SÍMANS
BIRGIR
GUÐMUNDSSON
Alveg óháð því hvort
eitthvað er í raun
og veru athugavert við und-
irbúninginn á sölu Símans,
hvort einhver sérhagsmuna-
sjónarmið hafi þar ráðið för,
er ljóst að mjög stór hluti
þjóðarinnar trúir að svo
kunni að vera. Í því felst
einmitt hin stóra áminning!
,,
Dómarinn og fjölmiðlalög
Morgunblaðið birti stutta en fræga
stefnuyfirlýsingu Jóns Steinars Gunn-
laugssonar, hæstaréttardómara og
frjálshyggjumanns, 19. janúar 2004. Þar
segir meðal annars: „Ég er á móti lög-
gjöf sem bannar sama manni (eða
mönnum) að eiga mörg fyrirtæki, hvort
sem þau fást við rekstur fjölmiðla eða
stunda aðra starfsemi.“ Og enn fremur:
„Mér finnst það vera jákvætt
ef framtakssamir einstaklingar
verða ríkir meðal annars
vegna þess að þeir eru líklegir
til að nýta hagnað sinn til
áframhaldandi upp-
byggingar.“ Þegar horft
er til fágætrar og ný-
fenginnar þverpóli-
tískrar samstöðu um takmörkun á eign-
arhaldi í fjölmiðlum verður að telja lík-
legt að lög verði bráðlega sett þar að
lútandi. Hugsanlegt er að fjölmiðlaeig-
endur sætti sig ekki við slíkar takmark-
anir þegar þar að kemur og leiti réttar
síns alla leið upp í Hæstarétt. Hvað ger-
ir hæstaréttardómarinn þá?
Stjórnlyndir frjálshyggjumenn
Frjálshyggjumaðurinn Gunnlaugur
Sævar Gunnlaugsson, formaður út-
varpsráðs, skrifaði undir eftirfarandi
texta árið 1996 þegar hann skilaði Birni
Bjarnasyni, þáverandi menntamála-
ráðherra, skýrslu um endurskoðun á
útvarpslögum: „Ekki verði sett sér-
stök lög um takmarkanir á eignar-
haldi í ljósvakamiðlum. Líta skal á
útvarpsrekstur sem hvern annan at-
vinnurekstur og skulu almenn sam-
keppnislög gilda um ljósvakamiðla eins
og aðrar atvinnugreinar.“ Nefndarmenn
bentu á slæma reynslu í nágrannalönd-
unum af takmörkun eignarhalds í fjöl-
miðlum: „Það hefur reynst fremur auð-
velt að fara í kring um slík lög og þó að
þeim sé ætlað að vernda athafnafrelsi
og hlutleysi, virðast þau stundum hafa
skert athafnafrelsið á ósanngjarnan hátt
og jafnvel beinst að einstökum aðilum.“
Svo mörg voru þau orð. Auk Gunnlaugs
Sævars undirrituðu skýrsluna þau Ásdís
Halla Bragadóttir og Tómas Ingi Olrich,
Sjálfstæðisflokki, og framsóknarmaður-
inn Páll Magnússon, varaformaður út-
varpsráðs. Þetta var þá. Og svo breyttist
allt. Eða hvað?
johannh@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 – prentmiðlar RITSTJÓRI: Kári Jónasson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI RITSTJÓRA:
Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN OG AUGLÝSINGAR: Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐAL-
SÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is UMBROT: 365 – prentmiðlar PRENTVINNSLA:
Ísafoldarprentsmiðja ehf. DREIFING: Pósthúsið ehf. dreifing@posthusid.is Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871
LESTU GREININA Á VISIR.IS
OG SEGÐU SKOÐUN ÞÍNA
Þau sýnast einmitt eiga við