Tíminn - 08.02.1978, Blaðsíða 10

Tíminn - 08.02.1978, Blaðsíða 10
10 Miövikudagur 8. febrúar 1978 Stórmerk sýning að Kjarvalsí Guðbergur Auðunsson opnaði um helgina málverkasýningu aö Kjarvalsstöðum, og eru þá fjór- ar sýningar þar i gangi, sam- timis. Guðbergur Auðunsson er fæddur árið 1942, og stundaði nám við Kunsthaandværkskolen i Kaupmannahöfn árið 1959-1963, vann siðan við teikni- störf i New York 1964-1965, en hefur siðan fengizt við aug- lýsingagerð, þar til fyrir tveim árum eða svo, að hann snéri sér að málaralistinni, Hann var viö nám i málaradeild Myndlista- og handiðaskólans, veturinn 1976-1977. bað er dálitið um það, að menn togist milli auglýsinga- teiknunar og myndlistarstarfa. Margir læra auglýsingateikn- ingu, þá stundum fyrir foreldra sina, sem vilja fá „eitthvað öruggt" Ut úr myndlistarnám- inu. Aðrir verða kennarar og kenna bórnum og unglingum. Þess eru nokkur dæmi, að menn úr hliðargreinum, þ.e. auglýsingum og kennslu, komi að óvörum með góöar sýningar. Má þar minna á merkilega vatnslitasýningu Torfa Jóns- sonar um árið og fleira mætti telja. Sýning Guðbergs Guðbergur Auðunsson, gerir þetta lika, en hann gerir fleira. Hann er með mikinn farangur úr auglýsingaferli sinum, sem er óvenjulegt. Ég held að þetta sé einhver áhugaverðasta byrj- endasýning sem ég hefí séö. Guðbergur kann til verka, hann beitir verkkunnáttu aug- lýsingamannsins og gerir kröf- ur til gæða i útfærslu. Hann þekkir letur og fjölföldun, stækkun ogminnkun forma út i hörgul, og lætur ekkert „kauða- legt" frá sér fara. Myndir hans eru sterkar, fágaðar og vel málaðar. Það sem sérstaka athygli vekur, er að Guðbergur Auðuns- son er á svipaðri leið og nokkrir af yngri málurum okkar, sem gera collage-myndir tir misjófn- um, aðfengnum snifsum. Guð- bergur Auðunsson málar aðeins fólk í listum þessar myndir, og hann sýnir okkur um leiö, að með nægjan- legri kunnáttu, má ná sömu áhrifum og i collage-myndum á þennan hátt, en kostirnir eru þá auðvitað þeir, að myndirnar komast i varanlegan búning, eða ljósekta, en vantrú á varan- leika limefna og aðskotahluta er aldrei of mikil. Það er ekki minnsti vaf i á þvi, að Guðbergur færir sér tækni auglýsingamannsins i nyt út i hörgul. Hann yfirfærir föng sin úr einu efni i annað. Hann gerir sér grein fyrir möguleikum letursog leturstærðar innbyrðis og myndir hans eru aldrei „billegar". Þarna er þó ekki aðeins að finna myndir, sem sverja sig i ætt við collage myndir unga fólksins, og ættu að hvetja það til þess að beita penslinum meira en skærunum. Þarna sjá- um við venjulegar, málaðar ab- straktmyndir, sem eru vel grundvallaðar i formi og lit. Ennfremur þröng myndefni, eins og t.d. Hringur Jóhannes- son, hefur tileinkað sér upp á siðkastið, mynd af vegvísi vest- ur i Ameriku, og fleira mætti telja, en allar eiga þessar myndir það sameiginlegt, að þær eru unnar af kunnáttu og kostgæfni. Mér kemur ekki til hugar að halda að þetta sé endanlegt framlag Guöbergs Auðunssonar til myndlistarinnar. Hér hefur verið bent á að ýmsar ytri að- stæður, ný föng og nýja mögu- leika til myndgerðar. Hin subbulega nýlist, sem hingað hefur borizt, komin að fótum fram úr húsi Picasso, Braq og Dadaistanna, hefur nti eignazt nýja von, semsé þá, að það er lika hægt að mála þessar myndir — aðeins ef menn kunna til verka. Það er ábyrgðarhluti að skrifa illa um fólk, sem heldur sýningar Óverðskuldað lof er þó enn hættulegra ef nokkuð er Það sem hér er sagt, verður aö skoða i þvi ljósi, að hér er um frumraun manns að ræða, sem lengi hefur fengizt við myndlist, — en á öðru sviði þeirrar listar. Við teljum þetta ekki endan- legtframlag,einsog áður sagði, en á hinn bóginn mjög kærkom- ið. Jónas Guðmundsson 1 eftirfarandi grein viU undir- ritaður gera grein fyrir viöhorf- um siiiuin til sumra þeirra mála landbúnaðarins, sem svo mjög hafa verið til umræðu á síðast- liðnu ári og lengur þó. Þau sjón- armið, sem fram verða sett, eru ekki sérstaklega svarfdælsk eða eyfirsk. Þau eru einkasjónarmið undirritaðs, sem vonar þó aö margir bændur og aðrir utan bændastéttar géti á þau fallizt. Árið 1977 var islenzkum land- btinaði hagstætt að þvi er tiðarfar snertir. A veturnóttum munu bændur landsins hafa átt fleiri fóðureiningar i hlöðum sinum og öörum heygeymslum en áður eru dæmi til. Þó að ekki séu fyrir hendi tölu- legar upplýsingar má þó ætla, að fjárhagsafkoma margra bænda hafi verið góð. Þaö er hins vegar fullvíst að afkoman hefur verið ókaflega misjöfn manna á milli og e.t.v. lika héraða á milli, þótt það sé ekki eins ljóst. Ýmsir bændur hafa örugglega haft ágæta afkomu, en aðrir, og alloft margir, eiga i miklum fjárhags- erfiðleikum og berjast vonlítilli, og sumir vonlausri baráttu með skuldafarg á baki. Þarna er eitt af stóru vandamálum landbtinað- arins: Hvernig er unnt á hag- kvæmastan hátt að létta undir með þeim bændum, venjulega ungum bændum, sem nti og fram- vegis hljóta að standa undir þungum byrðum stofnkostnaðar viðbúskapinn? Þaö veröur aldrei gert meö verðlagningu fram- leiðslunnar einni saman. En leiðir eru auðvitað til og þær hentug- ustu þarf að finna og þaö fljótt. Þó að liðið ár hafi að mörgu leyti verið landbtinaðinum gott ár þá er alveg vist að bændur al- mennt munu ekki minnast þess með sérstakri ánægju. Astæður þessa eru fleiri en ein og fleiri en tvær. Skal hér vikið aö sumum. A liönu ári fengu allar launa- stéttir þjóðfélagsins mjög mikla launahækkun, sem a.m.k. i bráð- ina hef ur aukið til muna kaupgetu þeirra. Þaö er almenn skoðun bænda, studd óyggjandi tölum að verðkerfi landbúnaðarins hafi ekki tryggt þeim samsvarandi og „lögfesta" rauntekjuhækkun þannig að bilið milli þeirra og launþega hefur gleikkað. Slíkt er ekki fallið til aö vekja ánægju. A árinu 1977 tóku að hrannast upp svartar blikur i markaðsmál- um landbúnaðarins. Ekki einasta spillti hin ofsalega verðbólga hér á landi okkar góöa, skandi- naviska markaði fyrir dilkakjöt, sem verið hefur útflutningsvara frá landbúnaði (fyrir utan unnar vörur ur ull og skinnum), heldur varð mikill samdráttur i innan- landssölu einkum að þvi er varð- ar smjör og kindakjöt. Hinar illu afleiðingar þessa til samans eru stóraukin þörf fyrir titflutnings- bætur ur rikissjóði og uppsöfnun birgða einkuTn smjörbirgða. Þetta er bændum mikið áhyggju- efni: Hjörtur E. Þórarinsson. Þá er ótalið það, sem i hugum bænda mun varpa dekkstum skugga á liðiö ár. Það er aukin og ofsafengin gagnrýni ákveöinna aðila á isl. landbúnað, gagnrýni sem með réttu má lfkja við of- sóknir, slikar hafa öfgarnar verið. Það hefur reynt allmjög á andlegan styrk og siðferðisþrek sveitafólksins aö þurfa aö þola þá raun og þá auðmýkingu, sem i þvi felst að ósvifnir blaðaútgefendur skuli geta, með rikisútvarpiðsem þægt og þægilegt tól i höndunum, sent sinar privat, landbúnaðar- fjandsamlegu skoðanir inn á hvert heimili i landinu eins oft og dagar ársins endast til. Það er hart fyrir fólk, sem vinnur i sveita sins andlits að móðurat- vinnuvegi þjóðarinnar, og allra þjóða, aö þurfa að sæta móðgun- um og álygum-frá samborgurum, sem valiö hafa sér þægilegra og ábatasamara hlutskipti og hafa i krafti peninganna komið sér upp eigin fjölmiðli og smeygt sér fyrirhafnarlaust inn i Rikisút- varpið með öfgar sinar og mis- tulkanir á málefnum landbún- aðar. Ntierauðvitaðekkisvoað skilja að öll gagnrýni á hendur landbún- aði sé óréttmæt eða af illum hvöt- um sprottin. Bændur hljóta að viðurkenna að ýmsu er ábótavant i atvinnuvegi peirra. Ensú gagn- rýni sem leitast við að innprenta með bæjarbúum þeirri skoðun að landbtinaöur sé ómagi, og það ónauðsynlegur ómagi á þjóðinni, er vissulega af illum hvötum sprottinn. Hverrar ættar er óhróð- urinn? Það má vera sveitafólki til hughreystingar, og það skal und- irstrikað hér, að þessi tegund gagnrýni er ekki ættuð úr röðum hins óbreytta, vinnandi manns til sjós og lands á íslandi. Htin er ættuð úr hægri kanti stjórnmál- anna i höfuðborg okkar, Reykja- vik fyrst og fremst, þar sem sumt Hjörtur E. Þórariní ORD í ] UM LAND fólk er komið svo langt frá gras- rótinni, að það veit ekki lengur hvaðan það fær næringuna. Það er nauðsynlegt að bændur og aðr- ir átti sig á þvi að þessi landbún- aðarf jandskapur er hluti af breið- ari stjórnmálalegri hugsun, sem er að þróast i okkar stóru höfuö- borg og þar um slóðir. Hluti af henni er það, sem kalla mætti andbyggðastefnu. Sti stefna litur óhýru auga pólitiska viðleitni til að efla atvinnu og byggð út um land. Henni er meinilla við sam- vinnuhreyfinguna, sem á megin- styrksinn þar. Og htin hefur and- úð á þeim dreifða smárekstri, sem heitir landbtinaður, og er snar þattur i sannri byggða- stefnu. Náskyldþessu er og sú kalrifj- aða peningahyggja, sem kennir að lögmál samkeppninnar skuli ráða óheft i atvinnu- og viðskipta- lifi og að allur peningursé jafn- góður hvaðan sem hann kemur. Samkvæmt þeirri stefnu mælir t.d. alltmeðogekkertgegn þvi að taka leigugjald fyrir herstöðvar hér. Samkvæmt henni er lika sjálfsagt að notfæra sér ódýrar umframbirgðir matvæla frá Efnahagsbandalagi Evrópu eða N-Ameríku þegar til falla. Ef það skyldi I leiðinni leggja að velli is- lenzkan landbtinaö, þá það. það hefur farið fé betra að þeirra dómi. Það er þjíðingarmikið að bændastéttin dragi af þessu rétt- ar ályktanir og hugleiði vel hvar helst mun stuðnings að vænta til að stettin megi njóta virðingar, öryggisog þjóðfélagslegs réttlæt- is og hvar sliks stuðnings má aldrei vænta. Marka ðs v anria má lin Vikjum þá aö markaðsmálun- um. Ennbá eigum við kost á markaði á Norðurlöndum fyrir allt dilkakjöt, sem við höfum af- lögu. Fyrir nokkrum árum var þessi markaður svo hagstæður að ekki munaði miklu að hann gæfi okkur jafngildi innanlandsverðs (grundvallarverð) fyrir kjötið. A fáum árum hefur islenzka verð- bólgan, ásamt meö vissum, norskum aðgerðum i verðlags- málum, gjörspillt þessu ástandi svo, að sá markaður gefur okk- unnti ekki einu sinni hálft innan- landsverðið. Svo slæmt sem þetta er þá er hitt þó verra og óvæntara að heimamarkaðurinn hefur brugð- ist i nokkrum mæli. Þjóðin hefur dregið við sig kindakjötsneyzlu. Og ekki nóg með það, htin hefur lfka minnkað við sig neyzlu smjörs og nýmjólkur. Bændur standa þvi óvænt frammi fyrir miklum vanda. I stað þess sem við hefði mátt btiast, að neyzla þessara vara ykist i takt við fólksfjölgun þ.e. svo sem 1,5% á ári, þa dregst htin á skömmum tima saman um margfalt það magn. Samtimis hefur fram- leiðslan aukizt verulega, einkum mjólkurframleiðslan. Allt þetta hefur óhjákvæmilega leitt til mikillar aukningar á út- flutningi bæði á kjöt- og mjólkur- vörum og um leið á mjög aukinni þörf á útfluntingsbótum. Hvað er til ráða? Útflutningsbætur eru óvinsælar það þýðir ekkert að loka augun- um fyrir þvi. Það þarf þvi ekki að búast við að þær verði auknar frá þvi, sem nti er. Miklu fremur má búast við að þær verði lækkaðar prósentvis og/eða fyrirkomulagi þeirra breytt. Um samdrátt i innanlands- neyzlu sumra búsafuröa hefur mikið verið rætt og ritað ma. um þátt lækna og manneldisfræðinga i honum svo og hlut fjölmiðla i málinu. Rætt er um að hefja gagnsókn og snúa þróuninni við. Þó að kenningar sumra þeirra manna, sem mest tala um mann- eldismálin, séu næsta hæpin vis- indi og byggð á ótraustum grunni þá liggja þó fyrir vissar staðreyndir, sem bændur veröa að sætta sig við og reyna að bregðast við á skynsamlegan hátt. Minnkandi eftirsókn eftir feitmeti er staðreynd og það eru hreint engar likur til að á þvi verði breyting i bráð og liklega heldur ekki i lengd. Matvæli úr dýrarikinu af hæsta gæðaflokki, og það eru islenzk matvæli óum- deilanlega, eru dýr bæði hér og annarsstaðar. Þau verða þvi fyrst og harðast úti ef fólk telur sig þurfa eða vill spara. Þetta hefur án efa bitnað á búvörum okkar allra siðustu árin. Nti heyrist oft sagt, og étur hver eftir öðrum, að I raun og veru sé ekki um að ræða neina offram- leiðslu landbúnaðarafurða á Is- landi. Meinið sé bara það að kaupgetu almennings sé haldið svo niðri að menn hafi ekki efni á að kaupa þau matvæli sem þeir vildu og myndu gera, ef getan væri meiri. Þessi kenning er ætt- uð tir vinstri herbúðum stjórn- málanna og er þátturi áróðurs- tafli stjórnmálamanna. Rétt er það án efa að meira yrði neytt af dýrustu matvælategundunum, ef enginn þyrf ti að hugsa um verðið, einkum af smjöri. Eigi að siður er þessi kenning fjarstæða. Óhugs- andi er að kindakjötsneyzla myndi aukast um 60% eða meira þó tt allir hefðu gnægð peninga. Arið 1977 var hún yfir 40 kg á ibúa. Sömuleiðis ervarla hugsan- legt að aliri mjólkurframleiðsl- unni yrði torgað innanlands þvi Úr Svarfaðardal.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.