Tíminn - 21.05.1978, Qupperneq 15

Sunnudagur 21. mai 1978
15

Rætt við dr. Alfreð Arnason erfðafræðing og Jón Þorsteinsson yfirlækni á Landspítalanum um rannsóknir á gigt hér á landi
Vi&sniiin smásjá, sem notuft er til vefjagrelninga.
getur verið hraust að öðru
leyti.
Þeir Alfreð og Jón
rannsaka líka stóran
hóp sjúklinga með sér-
stakan gigtsjúkdóm,
hryggigt. Allir sjúkling-
arnir reyndust hafa
ákveðinn mótefnavaka,
B27, en það var þegar
viðurkennt á alþjóðavett-
vangi. Alfreð Árnason
gáði hinsvegar að fleiri
erfðavisum og komst að
því að ákveðið eggja-
hvítuefni, BFS prótín,
fylgir líka sjúkdómnum.
Þessar niðurstöður og
fleiri hafa þeir Alfreð og
Jón kynnt á vísindaráð-
stefnum erlendis frá því
1976.
Rannsóknin hefur
þegar leitt í Ijós að gigt er
ættlæg og fylgifiskur
erfðamarka á litningi nr.
6.— Hinsvegar höfum við
ekki enn fundið hin eigin-
legu „gigtargen", því
það er oft erf itt að greina
á milli erfða og um-
hverfisáhrifa, segir Al-
freð Árnason erfðafræð-
ingur. — Líklega er það
sem veldur hryggigt eitt-
hvað, sem er á milli þess--
ara tveggja punkta, sem
við nú höfum fundið, B27
mótefnavakans og BFS
prótínsins, sem eru nálæg
set á litningnum.
Fylgjast með erfðavísum
milli kynslóða
Alfreð Árnason og Jón
Þorsteinsson hafa líka
rannsakað stórar fjöl-
skyldur, þar sem meira
ber á gigtsjúkdómum en
gerist meðal þjóðarinnar
almennt. Rannsóknir sem
þessi hafa vísindalega
þýðingu. — Með þeim
gerum við okkur Ijósan
uppruna erfðaþáttanna,
sem í þessu tilfelli eru á
sama litningum, segir Al-
freð Árnason. — Við er-
um farnir að fylgjast
með einum litningi milli
kynslóða og hvernig hann
speglar sjúkdómsum-
hverfið með erfðavísum
sínum.
Hjá f jölskyldunum var
um marga gigtsjúkdoma
að ræða og er Alfreð
Árnason þeirrar skoðun-
ar að eitthvað sé sameig-
inlegt með þeim, sem við
vitum enn ekki hvað er.
Slíkar rannsóknir gætu
einnig haft hagnýta þýð-
ingu á þann hátt áð menn
gruni fyrr hvaða sjúk-
dómur sé á ferðinni og
Dr. Alfreft Arnason
erfðafræðingur i
Jón Þorsteinsson læknir
Timamyndir SE
sóknum í sjúkdómaerfða-
fræði. Þær er hægt að
stunda betur á íslandi en
annars staðar vegna þess
hve ákveðin héruð voru
hér einangruð til skamms
tíma og skyldleikaræktun
því mikil (inngiftingar).
Auk þess er almennur
ættfræðiáhugi í landinu
og skrásetning góð. — ís-
lendingar eru auk þess
sérstaklega samvinnu-
þýðir í slíkum rannsókn-
um, segir Alfreð Árna-
son, sem segir sam-
starfsmenn sína hafa
komizt í lífshættu í Bret-
landi þegar hann vann
þar að svipuðum rann-
sóknum.
Ökostirnir við að
stunda slíkar rannsóknir
hér eru hins vegar hve af-
skekkt landið er og erfitt
uðfá hráefni til greining-
ar. Erfitt og kostnaðar-
samt er um vik að fara og
finna stéttarbræður til
skrafs og ráðagerða. En
eftir að hafa reynt hvort
tveggja telur Alfreð
Árnason kostina miklu
þyngri á metum en gall-
ana. Erlendir samstafs-
menn hafa verið örlátir
gagnvart ættarrannsókn-
um í sjúkdómserfðaf ræði
hér. Þeir hafa gefið
milljónir króna í grein-
ingarefnum. En millilítr-
inn af slikum efnum kost-
ar allt upp í 100.000 kr. en
þá er að vísu hægt að nota
þann sama millílítra
mikið eða í allt upp í 1000
f lokkanir.
— Við gefum okkar
þekkingu á móti, segja
þeir Alf reð og Jón. — Við
gætum einnig unnið
greiningarefni (mótefni)
hér, en þau fást hjá
ófrískum konum, og eig-
um við meira af góðum
mótefnum en aðrir vegna
skyldleikaræktunarinnar.
— En það þarf að vinda
bráðan bug að ættarrann-
sóknunum. Þær þurfa
einkum að beinast að
fólkinu sem nú er 60-70
ára, því nú er fólkið sem
óðast að dreifast. Til þess
að ná í þekkinguna, sem
býr í erfðavísum þessa
gamla fólks, þarf að gera
stórátak á næsta áratug,
annars verður það of
sein.
Erfðaf ræðirannsókna-
deildtóktil starfa í fyrra
Erfðafræðirannsókn-
irnar hafa þegar hlotið
viðurkenningu hér, en í
fyrra var stofnuð erfða-
fræðirannsóknadeild við
Blóðbankann, en for-
stöðumaður hans, Ólafur
Jensson læknir, hefur
mikinn áhuga á fram-
gangi þeirra.
— Við værum ekki enn
byrjaðir ef við hefðum
farið eftir þeim reglum,
sem gilda hér á landi,
sagði Alfreð Árnason.
þ.e.a.s. byrja á því að
sækja um húsnæði, þetta
og hitt o.f .f rv. — Við bara
byrjuðum. Það er þó ekki
svoaðskilja að við höfum
brotið nein lög.
Þess má ennfremur
geta hér til fróðleiks að
aðferð sú við vef jaflokk-
un, sem lýst var hér að
framan, er bezta aðferð
sem til er til þess að út-
kljá barnsfaðernismál.
Henni er þó ekki beitt
nema þegar blóðflokka-
greining bregst vegna
þess að búið var að taka
þá aðf erð upp áður og svo
er enn víðast hvar. Einnig
er hún mjög mikilvæg við
vefjaflutninga og flutn-
ing á merg milli einstakl-
inga.
Þá skal það einnig upp-
lýst að í skyldleikarækt-
uðum ættum erfast oft
bæði góðir og slæmir
eiginleikar. Engar rann-
sóknir á síðustu árum
hafa bent til þess að
skyldleikaræktun sé til
bölvunar hvað val á
eiginleikum snertir.
Hagstæð skilyrði hér á
landi til erfðafræðirann-
sókna geta og hafa orðið
til þess að erlendir vís-
indamenn sækjast eftir
að koma hingað. Á árun-
um 1972-74 fór hér f ram á
vegum Erfðafræðinefnd-
ar Háskóla íslands í al-
þjóðasamstarfi rannsókn
á erfðamörkum í syst-
kinabörnum, sem tók til á
sjötta hundrað íslend-
inga. Nú eru niðurstöð-
urnar farnar að koma í
Ijós.
— Við þiggjum flest af
öðrum í vísindarannsókn-
um, segja Alfreð Árnason
og Jón Þorsteinsson. I
erfðaf ræði er okkar
sterka tillegg til vísinda
og þar getum við keppt
við stórþjóðirnar. Það er
skylda okkar að þessi
þekking fari ekki for-
görðum.
S.J.
meðferð gæti því hafizt
fyrr. Einnig getur það
skipt máli þegar um
ógreindan gigtarsjúkdóm
er að ræða að vita af
hvaða vefjaflokki sjúkl-
ingurinn er til að vita
hvers eðlis sjúkdómurinn
er og geta gripið fyrr inn
i með réttri meðferð.
I upphafi rannsókn-
anna voru sjúklingar með
ákveðna gigtsjúkdóma
teknir fyrir og vefja-
greindir til að vita hvort
fylgnin á (slandi við hin
ákveðnu erfðamörk væru
eins og annars staðar eða
ekki. Reyndist fylgni
svipuð hér og annars
staðar.
Kostirnir þungir á metun-
um
Miklu meira þyrfti að
vinna hér að ættarrann-