Tíminn - 29.04.1980, Blaðsíða 9

Tíminn - 29.04.1980, Blaðsíða 9
Þri&judagur 29. april 1980 13 Minning Gunnar Jónatansson ráðunautur Fæddur 12. júií 1901 Dáinn 19. aprfl 1980. í dag verður til moldar borinn ástkær afi okkar Gunnar Jónat- ansson. Hann fæddist 12. jUli 1901 aö Litla-Hamri i Eyjafirði. For- eldrar hans voru Jdnatan Guö- mundsson, bdndi á Litla-Hamri og kona hans Rósa JUlía Jdns- dóttir frá Steinkirkju I Fnjóska- dal. Systkini afa er upp komust eru Guömundur, sem er bilsettur á Akureyri, Tryggvi, bóndi á Litla- Hamri og Haraldur, bUsettur i Reykjavik. Systir þeirra Anna lézt ung frá mörgum börnum. Afi varo bufræöingur frá Hvanneyri áriö 1922 og stundaði slðan bú- skapmeö bræðrum sinum og föö- ur. Þann 10. jUní 1927, kvæntist hann ömmu okkar Hildi VigfUs- dóttur Hjaltalin frá Brokey á Breiðafirði. Þau stunduðu biískap á Litla-Hamri tvö fyrstu hjUskap- arár sín, en fluttu siðan til Reykjavikur á fardögum 1930. Þar vann afi við höfnina, þegar emhverja vinnu var þar að fá, en hún mun ekki hafa verið auðfeng- in á þessum timum kreppu og at- vinnuleysis. Hér I Reykjavlk bjuggu þau aðeins I tvö ár, en fluttust vestur I Stykkishólm árið 1932 með strandferðaskipinu Suð- inni, sem þá var og hét. 1 Stykkishólmi bjuggu þau i 36 ár. Þar gengdi afi mörgum merk- um og mikilvægum störfum. M.a. varhann einn af upphafsmönnum og stofnendum Ræktunarfélags Stykkishólms, sem var stofnaö árið 1933 og var verkstjóri félags- ins og I stjórn þess um langt ára- bil. Ariö 1934, gerðist hann frysti- hússtjóri hjá Kaupfélagi Stykkis- hólms og var það óslitið franr á mitt ár 1946. Með frystihússtjóra- starfinu varð hann þátttakandi I að koma af staö atvinnubyltingu hér á landi sem felst I tilkomu hraðfrystiiðnaðarins, sem er ein af lang þyðingarmestu atvinnu- greinum I dag. 1 frystihUsstjdra- tið afa var hafin framleiðsla á hraöfrystum fiski til útflutnings I frystihúsi Kaupfélags Stykkis- hólms, en það var fyrsta frysti- húsið við Breiðafiörð, sem hóf sllka framleiðslu. Afi var formaöur BUnaðarsam- bands Dala og Snæfellsness frá 1944 og formaður Búnaðarsam- bands Snæfellsness og Hnappa- dalssýsiu frá 1946 til 1968. Hann var og ráðunautur hjá Búnaðar- sambandinu frá 1947 og einnig formaður og framkvæmdastjdri Ræktunarsambands Snæfellinga frá stofnun þess 1947 til 1968, en þá komst hann á eftirlaunaaldur og þau amma fluttu til Reykja- víkur til að geta eytt ævikvöldinu inávist barna s.inna þriggja, sem öll eru bUsetthér. Þau eru VigfUs, löggiltur endurskoðandi, Oskar, framkvæmdastjóri, . kvæntur Unni Agnarsdóttur frá Akureyri og Anna, skrifstofustUlka, en hUn hefur bUiö með afa og ömmu síö- an þau fluttu hingað og verið þeim ómetanleg stoð. Hér i Reykjavlk vann afi við bókhald fyrir Landflutninga h.f. meðan kraftar entust. Eina beztu lýsingu af afa fund- um viö I bókinni „Det moderna Island" eftir rithöfundinn T. Odhe, sem ferðaðist um Island árið 1936. í framhaldi af spjalli sinu um Ræktunarfélag Stykkis- hólms segir hann. „Það er sann- arlega gaman að heyra ræktun- arstjórann Gunnar Jónatansson, segja frá starfi félagsins. Gunnar er maður sterklegur, sólbrenndur og starfslegur. Hann vekur traust hvers sem er. Augun eru góðleg og gáfuleg og loga þa af áhuga". Já, hann afi okkar var eljumaður, fullur af starfsvilja. Hann var ætið einlægur sam- vinnumaður, fullur af framsókn- arhug. En hann var hógvær og fór sér að engu óðslega og kvart- aði aldrei hvað sem á gekk. Við systkinin höfum átt margar góðar og dgleymanlegar stundir með afa og ömmu og þar sem við erum einu barnabörnin þeirra höfum við ekki farið varhluta af umhyggju þeirra og góðvild I okk- ar garð.'Við kveðjum afa okkar með söknuði og hjartans þökk fyrir allt og biðjum gdöan Guð að styrkja ömmu okkar I hennar miklu sorg. Gunnhildur og Agnar. Hinn 18. þ.m. lést á heimili slnu að Laugateigi 17 i Reykjavik merkismaöurinn Gunnar Jtína- tansson, fyrrv. ráðunautur I Stykkishólmi og formaður B.s. Snæfellinga tæplega 79 ára að aldri. Gunnar fæddist að Litla Hamri i Ongulsstaðahreppi I Eyjafirði 12. jUlí 1901. Hann var einn af sex börnum hjónanna Jónatans Guðmunds- sonar bónda á Litla Hamri og Rósu Jdnsdóttur frá Steinkirkju. Aðeins fjögur barna þeirra komust til fullorðins ára. Gunnar dx upp á Litla Hamri I hópi systkina sinna og vandist snemma mikilli vinnu. Þá var ekki komin sU mikla tækni við bU- störf, sem nUtimakynslóöin hefur vanist. Hann fór til náms að Hvanneyri haustið 1920 og var þar tvo vetur undir áhrifum Halldórs Vil- hjálmssonar skólastjóra, hins mikla eldhuga og áhugamanns um framfarir i Islenskum land- bUnaði. Gunnar var næmur og mótaðist mikið af skoðunum Halldórs og þeim brennandi áhuga er hann bar i brjósu' um fé- lagsmál og alhliða umbætur land- bUnaðarins. Að námi loknu fór Gunnar norð- ur aftur og vann að bui föður sins um skeið, en mdðir hans dó á meöan hann var á Hvanneyri. Þá var það sumarið 1926 að norður I Eyjafjörð komu nokkrar stulkur I kaupavinnu sem oftar. 1 þeim hópi var glæsileg kona Hild- ur VigfUsdóttir Hjaltalin frá Brokey á Breiðafirði. HUn reðist að Litla-Hamri. Ekki leið á löngu að þau Gunnar felldu hugi saman og giftu þau sig vorið 1927 og hófu þá bUskap að Litla-Hamri I sambýli við Guö- mund brdður Gunnars. Þar bjuggu þau I þrjU ár. Heldur var þröngt um þau þarna, þvi ekki var þa komin sU mikla ræktun er síöar varð. Það varð þvi' Ur að þau hættu bUskapnum og fluttu til Reykja- vikur vorið 1930 og vann Gunnar verkamannavinnu þar rUmlega tvöár.Eni'sept.l932fluttu þau til Stykkishölms. Þá var kaupfélag Stykkishólms nýbúiö að reisa frystihUs, bæði til að frysta kjöt og fisk. Þar var verið að ryöja njíjar i brautir I Urbótum atvinnumála i miðri kreppunni, þegar Htið var um f jármuni og mjög lltið um at- vinnutækifæri vlöa i landinu. Mönnum sem stjórnuðu kaup- félaginu var mikið I mun að þessi nýbreytni tækist vel. Gunnar var ráðinn verkstjóri frystihUssins og aðstoöarmaður kaupfélagsstjdr- ans viö stjórn þess sem frystihUs- stjdri. Gunnar þekkti vel til sam- vinnumála Ur Eyjafiröinum og hafði mikla trU á að meö samtök- um mætti margan vanda leysa. Það var þvi vel valið að ráöa hann I þetta starf. Hann átti afar gott með aö um- gangast fdlk. Hann var myndar- legur að vallarsyn og höfðingleg- ur og vakti traust hvers manns. Hann lagöi sig fram um aö leysa hvers manns vanda og gerði gott Ur öllu broshýr og lipur. FrystihUsið varö mikil lyfti- stöng I atvinnulifi Stykkishdlms og hjálpaði mikið um lausn at- vinnuvandamála þar I kreppunni. En Gunnar syndi uppruna sinn ,og félagshyggju á fleiri sviðum. A fyrstu árum hans I Stykkis- hólmi reyndi fólk I þéttbyiinu að afla ser bUvara með þvi að framleiða það sjálf t, en til þess að það gæti tekist þurf ti að rækta tUn og afla heyja handa bUfénu. Þá gekkst Gunnar fyrir þvi á- samt MagnUsi Friðrikssyni frð Staðarfelii o.fl. áhugamönnum i Stykkishdlmi að stofna Ræktun- arfelag Stykkishólms. Ræktunarfélagiö varð fjöl- mennt i upphafi. Það fékk land til ræktunar rétt ofan við plássiö I mikilli forarmyri á milli klappar- ása. Þarna var framkvæmd all- mikil ræktun. Gunnar tdk að sér formennsku félagsins og hafði alla forystu um framkvæmdirn- ar. Félagsmenn söfnuðust saman i mýrina og grófu skuröi með skdflum, mannhæðadjUpa og var það erfitt verk og seinunnið. Mýrin var svo blaut, að skurð- irnir vildu síga saman og þurfti þvl að endurgrafa sumt af land- inu aftur. En með mikilli elju og dugnaöi tókst að þurrka landið og rækta þaö og bæta Ur brýnni þörf þorps- ins i þessu efni. Gunnar syndi mikla hæfileika til félagslegrar forystu við þetta verk, jafnframt dugnaði, elju og þrautseigju. Þetta leiddi til þess að þegar aldur færöist yfir MagnUs Frið- riksson frá Staöarfelli, er var for- maður bunaðarsambands hér- aðsins f nær 30 ár frá 1915 til 1944 aðhann hætti, þá var Gunnar kos- inn formaður i stað MagnUsar. Formennskuna hafði hann um 24 ára skeið. Jafnframt var hann ráðunautur i 21 ár. Um það leyti, sem Gunnar tók við formennsku bUnaðarsam- bandsins runnu upp nyir i!mar i landbUnaðinum. Það voru nánast byltingatimar. Horfið var frá aldagoir.lum bu- skaparháttum og vinnulagi. Haf- in var stórfelld ræktun. uppbygg- ing nýrra hUsa og vélar keyptar til ræktunarframkvæmda og bU- starfa. Ræktunarsamband Snæfellinga var stofhað 1946 og var Gunnar jafnframt formaður þess og framkvæmdastjóri. Hann varð þvl forystuaflið i þeim miklu breytingum er I hönd fóru. Þá nýttusthonum vel þeir eölis- kostir er honum voru gefnir — góðar gáfur, bjartsýni, þraut- seigja og dugnaður. . Hann hvatti menn til átaka og leitaðist við að hjálpa hverjum bónda svo sem honum var fært með ráðum og dáð til að koma á- fram umbótum. Hann átti traust allra og var sérlega synt um að koma til að- stoðar þar sem þörf var á hverju sinni. Það voru lfka margir sem leit- uðu til hans með vandamál sin. Hann hafði sérstaka samUð með þeim sem minna máttu sin og leitaði allra leiða til að greiða götu þeirra. Ekki var þó svo að ekki kæmi oft til ataka á fundum um þau málefni er Gunnar fór með. En hann var einstaklega laginn að leiða fundina svo að menn urðu að lokum sammála um Urlausnir. Þar naut hann sinna gdðu skaps- muna, rólyndis og glaðlyndis, sem gerðiþað að verkum, að þó menn væru i baráttuskapi, þá urðu menn á eitt sáttir þegar Gunnar rakti sitt viöhorf til mál- anna. Gunnar varö þvi vinsæll meðal bænda á Snæfellsnesi. Og þegar hann hætti störfum þar sumarið 1968 var hann kvaddur af fjöl- mörgum bændum og hUsfreyjum þeirra með söknuði og þakklæti og var leystur Ut með gjöfum. Ég held að Gunnar hafi verið hamingjumaður Hann fékk sem Framhald á bls. 19 Minning Theódóra Oddsdóttir F. 8. nóvember 1898. D. 20. aprfl 1980. Sunnudaginn 20. april siðastlið- inn lést I sjUkrahUsi i Reykjavlk Theodóra Oddsdóttir frá Brautar- holti I Reykjavík, ekkja Þórarins Duasonar, skipstjóra og lengi hafnarstjóra á Siglufirði. Theodóra Oddsdóttir fæddist I Brautarholti 8. nóvember árið 1898, eöa rUmu ári fyrir nýja öld, og voru foreldrar hennar hjónin GuðrUn Arnaddttir og Oddur Jónsson formaður, er þar bjuggu. GuðrUn Arnadóttir ( 1859-1938) var dóttir hjónanna Steinunnar Þorkelsddttur (1828-1872) og Arna Guðnasonar bónda I Guðnabæ I Selvogi (1824-1866), en Arni var sonur Guðna bónda og hrepp- stjdra (1781-1858) er fyrstur byggði Guðnabæ, eða árið 1826. Oddur Jónsson, formaður (1857- 1902) I Brautarholti, var sonur Jóns Utvegsbónda I Steinum, Eyjólfssonar (1827-1868), en móðir Odds var Sigrlður Odds- dóttir (1831-1866), en hUn var skaftfellsk að ætt. Börn þeirra GuðrUnar Arna- dóttur og Odds Jdnssonar urðu sjö talsins, og er þetta er ritað, eru aðeins tvö eftir á lifi, Sigurjón Oddsson, fyrrum bóndi á RUts- stöðum i HUnavatsnsýslu og Guömundur R. Oddsson, forstjóri Alþyðubrauögerðarinnar, báðir ekkjumenn. Um þetta fdlk má segja miklar sögur, en eljuverk þess I söltum storminum og um llfsbaráttuna, er þá hafði vlglinuna innan við borðbnlnina hjá heimilunum, en læt þess þó aðeins getið, að bæði faðir Theodóru og afi drukknuðu I Faxaflóa, ungir menn. Faðir hennar Oddur i Brautarholti I fiskiróðri vestur á Sviöi árið 1902, þá 45 ára gamall, en afi hennar Jón á Steinum drukknaði árið 1868, þá aðeins fertugur að aldri. Það eitt segir mikla sögu. Gamli bærinn Brautarholt stendur enn, þétt við hina miklu starfsstöð BæjarUtgerðar Reykjavikur viö Grandaveg. Theddóra Oddsdóttir ólst upp með foreldrum sinum, og þá einkanlega mdður sinni, þar eð faðir hennar drukknaði er hUn var á fjórða ári, en tæplega 22 ára, eðanánar til tekið 6.ndv. 1920 giftist hUn ungum efnilegum sjd- manni, (Benedikt) Þdrarni DUa- syni, skipstjóra, f. I9.mai 1895. Þórarinn DUason var sonur Benedikts DUasonar Utvegs- manns (1862-1935) og Aldlsar Jónsdóttur (1866-1935). Þdrarinn DUason var fæddur á Akureyri, 1 hUsi er stóð þar sem nU eru höfuðstöðvar KEA. Hann lauk meira fiskimannaprdfi frá Sty r im an naskdlanum I Reykjavik vorið 1917 og var þekktur skipstjóri á sinni tfð, og seinna sem hafnarstjóri á Siglu- firði. Þau Thedddra Oddsddttir og Þórarinn DUason bjuggu fyrstu búskapárar sin I Reykjavlk, og þar fæddust börn þeirra, enma ein stUlka er fæddist á Akureyri. Börnin urðu fjögur, þrjar stulkur og einn drengur, en þau eru: Aldls DUa Þórarinsddttir, er um skeið varbæjarfógetaritari á Siglufirði, nU bUsett á Akranesi, gift Baldri Eirikssyni, skrifstofu- stjdra Sementsverksmiðjunnar. Asgeír Þorarinsson, sjdmaður i Reykjavlk, ekkjumaður, en hann átti Katrinu Valtysdóttur, er var þýsk að ætt. Brynja Þórarinsdóttir hUs- freyja I Reykjavlk. Hennar maður er Gunnar Bergsteins- son, sjóliðsforingi, forstöðu- maöur Sjómælinga Islands. Yngst er svo Asa Hafdls Þórar- insddttir, Siglufirði, en maður hennar er Óli Geir Þorgeirsson, verslunarmaður þar. Frá þeim hjónum Thedddru og Þórarni DUasyni eru komnar miklar ættir, ungt og glæsilegt fdlk, er ber svip og dugnað sinna ættmenna Theóddra Oddsddttir var ömmusystir min, en þd svo ung að égheit lengi velaöhUn væri systir mdður minnar, enda voru þær samrýndar mjög, allt til nU er leiðir skilja. Þau Theóddra og Þórarinn bjuggu fyrstu bUskaparár sln i Reykjavik, slðast á Skdlavörðu- stig 36. Þar var gott að koma og stalumst við Pétur bróðir minn þangað dspart, þrátt fyrir ströng viðurlög heima fyrir, þvl nokkur fjarlægð var milli heimilanna a.m.k. fyrir óvita, þetta þykja ef til vill ekki merkileg tlðindi en segja eigi að siður dáiitla við- mdtssögu af Skdlavörðustlgnum. Og þvi heimili gæti ég lýst nUna, alveg eins og þab var, er ég kom þar fimm eða sex ára gamall. Theoddra var barnelsk, gdð við stráka, en llka hóflega ströng og stif A sinni meiningu, sem hUn átti kyn til. Arið 1939, um vorið, var dálítil röskun á högum, en þá fluttust þau hjdn buferlum til Siglu- fjarðar, er Þdrarinn tók bryggju- formannsstöðu fyrir kunnan Ut- gerðarmann og slðar við Hafnar- stjdra- og hafsögumannsstarfi þar. Fenginn að þvi starfi vegna reynslu sinnar og þekkingar & hagsmunum slldarUtgerðarinnar, þa tæplega hálf fimmtugur ab aldri. Þar stdð siðan heimili þeirra f litlu hUsi i fjallsrdtinni, allt til ársins 1976, er Þdrarinn féll frá, en hann andabist 19. ágUst það ár, eftir dálitla van- heilsu. Þá flutti Theoddra suður, enda flest börn hennar þangað farin. Bjd hUn seinustu ár ævi sinnar i hUsi Guðmundar R. Oddssonar, brdður sins, að Oldu- götu 50 i Reykjavlk, en þau voru samrymd. Ég koma oft á heimili þeirra Þdrarins DUasonar og Thedddru frænku minnar á Siglufirði, bæði sem strákur I sildarslarki og siðar eftir að ég kom & varðskip- m, er oit Komu I Siglufjörö. Ég held að ég hafi aldrei komið i þann fjörð, án þess að leita þau uppi, annað hvort i hafnarkontdr Þórarins, ef viðdvöl var engin, eða i yndislega hUsið I fjallsrdt- inni, er ilmaði svo þekkilega af þeim ilmi er leikur i hUsum, þar sem 611 dhreinindi hafa verið þerrub burt. Þar ftíkk maður kaffi. ástUðlegt viðmdt og ströng viövörunarorð. HUn taldi sig bera alveg sér- staka dbyrgð á mér og minum og þab til seinustu stundar. Þab sama gilti um okkur syst- kinin öll. HUsið i fjallsrdtinni var ekki stórt, enda byggt á þeim árum er meira fdr fýrir sálinni en fer- metrunum, samt er það nU svo undarlega fyrirferöarmikið I minningunni. Hallddr Laxness segir á einum stað, að það versta sem hægt sé aðsegjaumnokkummann, séað hann sé gdður maður — Ekki þegar ég segi það, svarar stUlkan I bdkinni. Sama get ég sagt um þau hjdn, sem nU eru ekki lengur ofan moldu, Thedddru Oddsddttur og Þdrarin Dúason. Við söknum öll gdðra vina. Þau hafa misst gdða moður, mdöir mln sina bestu vinkonu og vib hin mest af því er við þar áttum, an þess að vita að það væri til. NU er styrt annað. Stýrðu a sdlina ;....,., sagði Eggert Stefánsson sóngvari er hann kvaddi Guðmun.; vin sinn á Skallagrimi, þau orð vil eg gera að minum við leiðarlok hjá þess- um vinum minum er fylgdu mér svo langa leið. Thedddra Oddsddttir veröur jarðsungin frá Fossvogskapellu i Reykjavtk kl. 15.00 i dag. Blessuð veri mining hennar. Jónas Guðmundsson.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.