Tíminn - 11.10.1981, Blaðsíða 9

Sunnudagur 11. október 1981
9
menn og málefni
HVAB HEFBI HLOTIZT
AF 86% VERÐBÓLGU?
Geigvænlegar horfur
■ Tæpt ár er liöiö sföan Vinnu-
veitendasamband Islands birti
spá sérfræöinga sinna um verb-
bólgu á árinu 1981. Spá sérfræð-
inganna var á þá leiö, aö verö-
bélgan myndi veröa um 86% aö
öllu óbreyttu.
Þetta sýnir Ijóst aö horfur i
efnahagsmálum hafa veriö
geigvænlegar um þetta leyti á
siðastliönu ári.
Það er næsta auövelt að gera
sér ljóst, hvernig nú væri um-
horfs i atvinnumálum þjóöar-
innar ef veröbólgan væri komin
upp í 86% og kaupgjald og vextir
hefðu hækkaö tilsvarandi, eins
og oröiö heföi samkvæmt nú-
gildandi visitölukerfi.
Nær allir útflutningsatvinnu-
vegir væru stöövaöir þvi aö þeir
heföu ekki getaö risiö undir hin-
um miklu vaxtahækkunum og
kauphækkunum.
Svipaö gilti um þær iöngrein-
ar, sem þurfa að keppa við inn-
flutning á svipuöum vörum og
þær framleiða.
Stófellt atvinnuleysi væri
komiö til sögunnar. Einkum
myndi þaö vera oröiö tilfinnan-
legt i útgeröarstöövum viös
vegar um landið.
Einhverjir kunna að segja að
hægt heföi verið aö bæta úr
þessu með stööugu gengissigi
eða tiöum gengisfellingum.
Flestum hlýtur þó að vera ljóst,
aö það hefði ekki oröiö nein
lækning.
Þetta heföi aö visu getaö
frestaö stöðvun atvinnuveganna
að sinni, en aðeinsistutta stund.
Eftir það heföi hrunið oröiö enn
hrikalegra.
Horfurnar voru sannarlega
geigvænlegar i efnahagsmálum
þjóöarinnar fyrirári.Þaö nægir
aö visa til spádóma áöurnefndra
sérfræöinga þvi til staöfesting-
■ ar.
Úr 86% i 40%
Þótt blikur séu nii á lofti er út-
litið alltannaöog skárra en þaö
var um þetta leyti i fyrra.
Rfkisstjórnin fékk fyrst ráð-
rúm til þess um siöastliðin ára-
mót aö hef jast handa um þá nið-
urtalningarstefnu sem Fram-
sóknarflokkurinn boðaði fyrir
desemberkosningarnar 1979 og
stjórnin haföi gert aö stefnu
sinni, þegar hún var mynduö.
Arangurinn af niðurtalning-
araögeröum rikisstjórnarinnar
er nií augljós. Þótt áriö 1981 sé
ekki liöiö á enda, er fyrirsjáan-
legt að veröbólgan verður um
eöa innan viö 40% á árinu.
Það er enginn smáræöis ár-
angur aö hafa komið verðbólg-
unni niður i 40% Ur þeim 86%
sem sérfræöingar Vinnuveit-
endasambands Islands spáöu.
Rétteraötaka fram,aö þetta
er ekki að öllu leyti árangur
stjórnarstefnunnar. Viðskipta-
þróunin hefur veriö heldur hag-
stæö á ýmsum sviöum. Þennan
árangur má þó fyrst og fremst
þakka niöurtalningarstefnunni.
Tölur þær,sem aö framan eru
nefndar, segja ekki allt um
þennan árangur.
Það talar enn skýrara máli
um árangurinn, aö full atvinna
hefur haldizt um land allt og aö
kaupmáttur launa hefur haldizt
nokkrun veginn óbreyttur.
Aöeins örfáar rikisstjórnir
geta státaö sig af þvi aö hafa
náö slikum árangri á árinu 1981.
Langviðast hefur atvinnuleysi
aukizt og kaupmátturinn rýrn-
aö. Viöa var þó mikið atvinnu-
leysi fyrir.
Fleiri batamerki
Fleirimerki sjást nú um bata
i efnahagsmálunum en niður-
stærsta hagsmunamál þjóöar-
innarogeitthelzta frumskilyröi
þess, aö hún geti búiö viö blóm-
legt atvinnulif og batnandi lifs-
kjör i framtiöinni?
Hinir svartsýnu vitna til fyrri
reynslu. Oft hafinokkur árang-
ur náöst f þessum efnum, en
hann bráölega fariö forgöröum.
Rikisstjórn Geirs Hallgrims-
sonar hafi tekizt aö koma verö-
bólgunni niöuri26% úr 50%, en
Sólstööusamningarnir 1977 hafi
sett allt úr skoröum og verö-
bólgan tvöfaldazt á nýjan leik.
Þrátt fyrirslika reynslu mega
menn ekki missa vonina.
Reynslan frá 1977 ætti aö
hvetja til meiri aögætni nú.
Atvinnuleysf og kaupmáttar-
rýrnun i nágrannalöndunum
ætti einnigað vera til viðvörun-
ar.
Engin ástæða er samt til aö
gera litið úr þvi, aö viöa leynast
hættur framundan.
Þrýstihópar munu ekki taka
tillit til þjóöarhags frekar en
fyrri daginn. Hálaunahóparnir
kunna að reynast verstir.
St jórnarandstaöán viröistlika
ætla aö gera sitttil þess aö rikis-
stjórninni mistakist. Hún hróp-
ar hátt um góöæri, enda þótt
viöskiptakjörin séu erfiö, þótt.
þau hafi heldur lagazt aö sinni.
Stjórnarandstæöingar taka
undir allar kröfur, jafnt til rfkis-
ins og atvinnurekenda.
Það mun byggjast mest á al-
menhingi, hvort hægt veröur aö
halda áfram baráttunni gegn
verðból'gu' með svipuöum ár-
angri og á þessu ári. An skiln-
ingshans.getursá árangur sem
náöst hefur, fariö forgöröum.
Þá mun jafnframt veröa kippt
fótum undan atvinnuörygginu
og stööugleika kaupmáttarins.
I lengstu lög verður aö treysta
á skynsemi þjóöarinnar og aö
þrýstihóparnir og stjórnarand-
staðan biöi þvi lægri hlut.
Vandinn framundan
Þótt þaö séljóst, aö mikið hafi
áunnizt i efnahagsmálum á
þessu ári, og horfur séu stórum
betri nú en um þetta leyti i
fyrra, fer fjarri þvi, að allur
vandi sé úr sögunni, enda verö-
ur þaö vfst aldrei.
Eins og oft hefur verið rakiö
Þórarinn Þórarinsson,
ritstjóri, skrifar
■ Flotinn væri stöðvaður, ef veröbólgan væri komin 186%.
færsla verðbólgunnar, næg at-
vinna og stöðugur kaupmáttur.
Nægir þar að benda á eftir-
greindar staðreyndir:
Sparifjársöfnun hefur farið
vaxandi. Innlán hafa aukizt
mun örar á þessu ári en tekjur
og verölag.
Allar horfur eru á, að afkoma
rikisins verði sæmileg og áfram
haldist það jafnvægi i rikis-
rekstrinum, sem komst á i f jár-
málaráðherratíö Tómasar
Amasonar.
Heldur hefur dregiö Ur fjár-
festingu og bendir það til nauö-
synlegrar h jöðnunar í ef nahags-
kerfinu.
Gengi krónunnar hefur hald-
izt stööugra en veriö hefur um
langan tima.
Þótt halli hafi verið á verzlun-
inni viö útlönd framan af árinu,
benda spár til þess, að við-
skiptajöfnuöurinn rhuni batna
verulega, miöaö við fyrri ár, og
verði viöunandi.
Þaö, sem hér hefur veriö rak-
ið á undan, sýnir ótvirætt, að
niðurtalningarstefnan er rétta
leiöin, ef menn hafa einbeitni og
þolinmæöi til aö fylgja henni
fram.
Vitanlega hefur þetta ekki
náðstfram þrautalaust. Ýmsar
stofnanirog fyrirtæki hafa oröiö
aö draga úr fjárfestingu, sem
getur talizt aökallandi. Þrýsti-
hópar hafa ekki fengiö fram
kröfur sinar nema aö takmörk-
uöu leyti. Arangur i efnahags-
málum næst ekki nema viöa sé
spyrnt viö fótum.
áöur, búa ýmsar greinar út-
flutningsatvinnuveganna og
samkeppnisiönaöarins svo-
nefnda viö verulega rekstrar-
érfiðleika um þessar mundir.
Aö sjálfsögöu valda þessu
ýmsar ástæður, en fyrst og
fremst er þaö þó verðbólgan.
Þótt mikiB hafi áunnizt á þessu
ári i’viðureigninni viö verðbólg-
una er hún enn alltof mikil og
miklu meiri en i þeim löndum,
sem við skiptum viö. Af þessu
leiðir, aö kaupgjald hækkar ör-
ar og meira i krónutölu hjá okk-
urenhjá viðkomandi þjóöum og
vextir eru miklu hærri af sömu
ástæðum. Vaxtabyrðin er
sérstaklega þungbær hér sökum
verðbólgunnar.
Ýmsir aðrir erfiöleikar at-
vinnuveganna væru viöráðan-
legir, ef verðbólgan stæði ekki i
veginum. Takist ekki aö draga
meira úr henni, haldast áfram
meginvandamál atvinnurekstr-
arins, t.d. háir vextir og örar
kauphækkanir.
Það skiptirþvi meginmáli, að
hægt veröi að halda áfram þvi
mikilvæga starfi sem hafiö hef-
ur veriö á þessu ári, niðurtain-
ingu veröbólgunnar.
Gálgafrestur
Ýmsir tala nú um það, t.d.
talsmenn stjórnarandstöðunn-
ar, aö vanda atvinnuveganna
megileysa meöeinni gengisfell-
ingunni enn.
Reynslan sýnirþó ljóslega, aö
gengisfelling er engin lækning.
Hún hækkar verölagiö og eykur
þannig veröbólguna. Eftir stutt-
an tíma er árangur hennar fyrir
atvinnuvegina enginn, en verð-
bólgan hefur magnazt á sama
tima.
Með þessu er ekki sagt, aö
gengislækkun komi aldrei til
..greina. Hún getur veriö þáttur i
viötækari ráöstöfunum, sem
ma. miöa aö þvi aö draga úr
veröbólguáhrifum hennar. Um
þetta er nýlegt dæmi frá Svium,
sem hyggjast lækka söluskatt
jafnhliöa gengislækkun.
Ef ekki á að gefast upp við
niöurfærslu veröbólgunnar,
kemur einhliða gengisfelling
ekki til greina. Hún yröi aðeins
gálgafrestur, sem myndi innan
tiöar gera illt verra. Hér þurfa
að koma til margþættar sam-
verkandi ráöstafanir ef leysa á
vandann á raunhæfan hátt.
Markiö, sem stefna ber aö,
verður aö vera þaö aö treysta
atvinnuöryggi og kaupmátt
launa, jafnhliða þvf, sem niður-
færslu veröbólgunnar verður
haldiö áfram. Þetta hefur rikis-
stjóminni tekizt á þessu ári.
Tekst það?
En tekst aö halda niöurfærslu
veröbólgunnar áfram, þótt
flestir viöurkenni, aö það sé nú