Tíminn - 04.04.1986, Blaðsíða 9

Föstudagur4. apríl 1986
Tíminn 9
Grámygla hversdagsleikans
Þorgeir Þorgeirson:
KvunndagsljóA og kyndugar vísur,
ForlagiA, 1986
Þetta er ekki efnismikil bók, enda
aðeins 48 blaðsíður. Hún skiptist í
fjóra hluta, og eru í hinum fyrsta
tvær sonettur, sem skáldið kýs raun-
ar að nefna nýyrðinu „sónettur", og
fjalla um lífið og dauðann. Þá koma
fimm ljóð um efni úr ýmsum áttum
undir samheitinu „hinir og þessir
dagar". Þriðji hluti nefnist „janúar-
dagbók 1986“ og er eitt kvæði fyrir
hvern dag frá fyrsta til átjánda
janúar nú í vetur, nema hvað af
einhverri ástæðu (máski hjátrú?) er
sleppt mánudeginum 13. jan. Fjórði
hluti er svo fjórar þýðingar á ljóðum
eftir skáld að nafni Podvodný
Pvreklad.
Þorgeir Þorgeirsson nýtur nteð
réttu verulegs álits fyrir frábær tök
sín á íslensku máli. Hann erstílisti í
fremstu röð, og hefur það kannski
fyrst og fremst komið fram í þýðing-
unt hans og blaðagreinum. Hinar
síðar nefndu geta menn oft lesið sér
til verulegrar ánægju tilþrifanna
vegna, og það jafnt þótt þcir séu
höfundi innilega ósammála um þann
málstað sem hann er að fjalla um.
Við Ijóðformið hcfur hann liins
vegar lagt miklu minni rækt; ég man
í svipinn ekki eftir nema tveimur
eldri ljóðabókum e'ftir hann. En
þess vegna varð það mér sérstakt
ánægjuefni að verða þess var hér að
nýju að á bundnu máli hefur hann
ekki síður tök en á hinu lausa.
Ég nefni sem dæmi sonnetturnar
tvær sem bókin byrjar á. Þar leikur
hann sér að því að uppfylla kröfur
erfiðs og viðkvæms Ijóðforms bæði
smekklega og snyrtilega. Aukheldur
beitir hann þar ýmsum hefðbundn-
um stílbrögðum og fer vel með. til
dæmis þversögnum, svo sem sjá má
í upphafserindi þeirrar fyrri (ég get
þess í framhjáhlaupi að hann notar
hvorki upphafsstafi né lestrarmerki
í bókinni):
þín veika lund hún var þín sterka
hlid
því viljaleysið hefur alt sitt fram
og hlustar ei á heimsins vargagjamm
né háreystinnar værdarlega klið.
Hér blindfellur allt, bæði rím og
Ijóðstafir. og þversagnirnar felast í
því að veiklyndi er sagt vera sterk
hlið og rætt er um værðarlegan klið
háreystinnar.
Með smántunasemi má þó setja út
á annað, sem er að í einni sonnett-
unni stuðlar hann hv- á móti k-. er
hann yrkir:
og hverjum skyldi koma þetta við
það kennir okkur svosem harla fátt
/.../
og aftur:
og h ver vill framar koma og hlusta á
það
kynlega mas við harðan gráan stein
/.../
Hér útheimtir stuðlasetningin kv-
frantburð, og fyrr á öldinni hefði
kröfuhörðunt fagurkerum um Ijóð-
form vafalaust þótt slíkt galli. En nú
eru aðrir tímar og þetta máski allt í
besta lagi.
Afganginn af bókinni einkennir
að þar er tekist á við það viðfangsefni
að lýsa í stuttu og hnitmiðuðu máli
tilbreytingarleysi hins daglega lífs
eða grámyglu hversdagsleikans. I
öðrum kafla bókarinnar eru tvö Ijóð
sem byggjast í rauninni upp á ís-
lenskum landslagsmyndum og engu
öðru, eitt nánast heimspekilegs efnis
um fugla, annað sem ort er til skálds
í Bandaríkjunum og fjallar um sam-
komulagt manns við sjálfan sig og
heiminn umhverfis, og loks eitt sem
er grimmilega nöturleg götumynd
frá Brasilíu, lýsir æði manns sem
hefur orðið að horfa á son sinn deyja
undir bíl, miskunnarleysi bílstjóra
sem grýta hann til bana, og heitir
kvæðið einfaldlega sonartorrek.
Þýðingarnar í fjórða hluta eru
staðfærðar og verða án alls efa að
skoðast sem verk um hérlend efni.
Allt eru það háðsádeilur eða satírur,
og vel gerðar. Þar á meðal er ein sem
heitir úr réttarsalnum I og fjallar um
dómara. Með hliðsjón af fyrri af-
stöðu Þorgeirs í málum eins og
Spegilsmálinu hér um árið er svo
sem meir en hugsanlegt að sá er hér
ritar eigi þar að taka til sín hluta
sneiðarinnar. Það veröur okkur
Þorgeir Þorgeirsson.
Þorgeiri þó síður en svo til kunnings-
skaparslita þótt svo kunni að vera,
enda hverjum manni sómi að vcrða
skotspón skálda. sérílagi hafi hann
hreinan skjöld. Ljóðið cr svona:
mikið er dómarinn drýldinn
og drjúgur með pcrsónu mæta
en vænn þó á svip einsog síldin
saltaða pæklaða æta
í kerfisins lauksósu leginn
því líkastil her þess að gæta
að bragðist hann eins beggjamegin
Ljóðin í jánúardögum mynda þó
meginuppistöðu bókarinnar. og þar
sýnist mér greinilegt að Þorgeir fáist
markvisst við það verkefni að lýsa
grámyglunni sem ég gat unt. Hann
grípur þar á ýmsurn efnum. fyrst og
fremst daglegunt atburðum þessara
vikna, og til dæmis fær víkingasveit
lögreglunnar þar heldur nöturlega
lýsingu á vopnaðri varðstöðu sinni í
flugstöðinni í Keflavík á þessum
tíma, sem menn muna eftir.
Að öðru leyti eru það ýntis smáat-
vik úr daglega lífinu og sitthvað sem
kemur í huga hans, sem verða hon-
um þarna að uppistöðu í Ijóð. Mið-
vikudaginn 15. jan. sl. hefur hann þó
greinilega verið mcð andlausasta
móti og efnisvana. Þá yrkir hann:
Hvert stefnir í
áfengismálum?
Vegna mistaka í vinnslu blaðsins í
gær víxlaðist niðurröðun á efni
leiðarans. Því er hann birtur í blað-
inu í dag í réttri mynd.
Nýlega kom út fréttabréf SÁÁ
þar sem m.a. var grein eftir Óttar
Guðmundsson, yfirlækni samtak-
anna. Þar lýsir hann einkennum
alkóhólisma.greiningu hans og þeim
erfiðleikum sem þeim sjúkdómi
fylgir. Full þörf virðist vera á því
fyrir hvern mann að skoða hug sinn
í þessum efnum því staðreyndirsýna
að enginn er óhultur fyrir þessum
vágesti. I grein sinni segir Óttar
m.a.:
„Á sama tíma er áfengisvíman
sem er að fara með þessa einstak-
linga og aðstandendur þeirra í hund-
ana vafin miklum dýrðarljóma.
Menn krefjast þess í blöðum að
áfengi verði sem víðast haft um
hönd. tegundum fjölgi, fleiri barir
opnaðir og sem frjálslyndust stefna
tekin upp í sambandi við áfengismál.
Umræða um bjór tröllríður dag-
blöðunum svo mánuðum skiptir og í
mörgum greinum er það talið eðlileg
mannréttindi að geta drukkið áfeng-
an bjór við öll hugsanleg tækifæri.
Þessi afstaða gerir alkóhólistanum
erfitt um vik, vímugjafinn sem er að
leggja líf hans í rúst er hafinn til
skýjanna í fjölmiðlum og nánustu
vinir og félagar telja reglubundna
áfengisneyslu eðlilega og sjálfsagða.
...Þannig skapast mikill tviskinn-
ungur varðandi áfengið. Menn eru á
einu máli um það tjón og þá mann-
eskjulegu harmleiki sem skapast
geta af þessum völdum en jafnframt
vilja menn að áframhaldandi neysla
sé leyfð og Sem frjálsust."
Þessi orð eru sett frani af lækni
sem vinnur við meðferð á áfengis-
sjúklingum. Hann gerir sér full-
komna grein fyrir þeim vandamálum
sem fylgja áfengisneyslunni og orð
hans því íhugunarefni fyrir alla.
Áfengisneysla hér á landi sem
annarsstaðar hefur færst í aukana og
það er ekki að ástæðulausu sem
stórþjóðirnar Bandaríkin og Sovét-
ríkin hafa séð ástæðu til að taka í
taumana og reynt að sporna við
drykkjuskap. I Bandaríkjunum er
lögaldur til áfengiskaupa 21 árs í
flestum fylkjum og stjórnin í Was-
hington leggur á það áherslu að fylki
sem enn hafa lægri lögaldur, hækki
hann, að öðrum kosti verði felld
niður framlög ríkisins til vegamála.
í Sovétríkjunum hefur lögaldur
verið hækkaður og áfengisveitingum
hætt við opinberar athafnir.
í þeirri umræðu sem verið hefur
um neyslu fíkniefna hér á landi vill
áfengið oft gleymast. Þrátt fyrir það
að áfengið sé vímuefni og skaðvæn-
leg áhrif þess marg sönnuð er það
löglegt hér sem og í flestum löndum
og því verður áfengisvandamálið
svo ílókið sem raun ber vitni.
Áfengisneysla er hluti af því
menningarþjóðfélagi sem við höfum
byggt upp og trúlega minni hluti
þjóðarinnar sem myndi vilja hafna
því algerlega. Samt er fuil ástæða til
að vara við of miklu frjálsræði í
áfengisncyslu þótt ekki væri nema
vegna þeirra miklu útgjalda scm
þjóðarbúið verður árlega fyrir af
völdum þess.
Það hefur löngum viljað brenna
við í umræðu um áfengi og fíkniefni
að vandamál samfara notkun þcirra
tengist einungis unglingum. Stað-
reyndir sýna hins vegar að það eru
ekki síður fullorðnir sem eiga í
erfiðleikum. Þá ber að hafa í huga
að það eru hinir fullorðnu sem
útvega efnin hverju nafni svo sem
þau nefnast sem unglingarnir síðan
neyta.
Þá er einnig sú tilhneiging ríkjandi
að telja þá menn eina alkóhólista
sem bera það utan á sér. Um það
atriði segir Óttar Guðmundsson,
yfirlæknir SÁÁ: „Vandamálið er
auðvitað miklu stærra en þetta. Rón-
ar eru einungis lítill hluti þeirra sem
eiga við áfengisvandamál að stríða
og þeir byrjuðu eitt sinn feril sinn
sem hófdrykkjumenn en þróunin
var þessi hjá þeim. Skítugi róninn í
gráa frakkanum sem gengur um og
betlar pcninga á torginu var einu
sinni glæsilegur unglingur, vel
klæddur og snyrtilegur á leiðinni á
árshátíð með vasapela í hendinni."
Væri ekki ráð að hugleiða þetta
stundum.
andleysið sem einmitt felst
í undrunarskorti
og hissulaus heimskan
hafa setið um mig liðlangan daginn
í dag
uppúr hádegi undraðist ég þó um
stund
einsog það væri mitt fag
að finnast það skrítið
hvað furðuefni mannanna
má vera lítið.
Þetta er að mínu viti vel gerð
lýsing á andleysi skálds, sem stendur
yrkingum þcss fyrir þrifum. En vel
að merkja stuðlar hann hér eigi að
síður eins og herforingi, þótt svona
blási á móti.
Annað rakst ég líka á þarna sem
ég hafði gaman af að finna í nútíma-
Ijóðabók. Á fyrri öldunt gerðu skáld
mikið af því að beita líkingum sem
voru þannig gerðar að tvö nafnorð
voru sett saman í eitt með cignar-
fallssamsetningu. og fólst efnið, sem
þau voru í rauninni að yrkja unt, í
eignarfallsorðinu, en í hinu orðinu
fólst líking. Þess konar líkingar má
finna víða, en einna þekktastar með-
al Ijóðaunnenda eru trúlega þærsent
eru í kvæðum eins og Sálarskipinu
eftir Bólu-Hjálmar og Býflugna-
ræktinni eftir Guttorm J. Guttorms-
Föstudaginn 3. jan. í vetur yrkir
Þorgeir ljóð sem byggist að verulegu
leyti upp á notkun líkinga af þessari
tegund. Það er svona:
vörutalningu lokið
víxlar farnir að detta
dagblöðin koma aftur
einsog hundslappadrífa
dettur kristölluð flónskan
á frosin sálarvötnin
dettur hugsunarleysið
á hugarsvellin
dettur orð fyrir orð
niðrí undirdjúpin
dettur lognsnjór
af lygahimni
uns sálarró mín er orðin
alsnjóa
Hér eru það sálin sem er eins og
frosin vötn, hugurinn sem er eins og
svell, snjóhimininn sem minnir á
lygar, sem allt tengir yrkisefnið við
kulda og snjó, og verður þannig enn
frekar en ella til þess að undirstrika
grámolluna í lífinu þessa vetrardaga.
1 lokin eru svo enn tengsl við fortíð-
ina þar sem óbeint er vísað til
kvæðisins Alsnjóa eftir Jónas Hall-
grfmsson og kuldans sem þar yfir-
gnæfir.
Það sem mér líkar vel í þessari
bók er það hvað Ijóðin í henni eru
hnitmiðuð og beinskeytt. Kannski
er hún sérviskuleg og harðskeytt á
stöku stað, cn í heildina tekið er hún
kjarnyrt.
Eystcinn Sigurðsson.
Verkamannafélagið Dagsbrún
Orðsending
Tekið verður á móti umsóknum um dvöl í orlofshúsum félagsins
í sumar, frá og með mánudeginum 7. apríl 1986, á skrifstofu
félagsins að Lindargötu 9, 2. hæð.
Þeir sem ekki hafa áður dvalið í húsunum ganga fyrir með
úthlutun til og með 11. apríl.
Húsin eru: 5 hús í Ölfusborgum
1 hús í Svignaskarði
1 hús í Vatnsfirði
2 hús á lllugastöðum
2 hús á Einarsstöðum
Vikuleigan er kr. 2.500,- sem greiðist við pöntun.
Stjórnin
Verkamannafélagið Dagsbrún
Orlofsferðir til Danmerkur
í sumar verða að vanda farnar 3 ferðir til Danmerkur á vegum
Alþýðuorlofs.
Ferðirnar verða sem hér segir:
1. ferð 07.06-28.06.
2. ferð 21.06.-12.07.
3. ferð 09.08.-30.08.
Verð á ferðunum er sem hér segir:
Sumarhús:
Fullorðnir kr. 17.000 á mann
Börn yngri en 15 ára kr. 10.200 á mann
Börnyngrien 2ára kr. 940ámann
Við verð þetta bætist síðan flugvallaskattur, sem í dag er 750
kr. á fullorðna og 375 kr. á börn yngri en 12 ára.
Umsóknareyðublöð liggja frammi á skrifstofu Dagsbrúnar,
Lindargötu 9, frá og með 7. apríl.
Stjórnin
Jörð óskast
Jörð óskast í skiptum fyrir 120 fermetra nýstandsetta íbúð á
2 hæðum.
Tilboð leggist inn á auglýsingadeild Tímans Síðumúla 15,
merkt 10.