Tíminn - 07.11.1987, Blaðsíða 10

10 Tíminn
Laugardagur 7. nóvember 1987
Ræða Alexanders Stefánssonar í umræðu um húsnæðisfrumvarp félagsmálaráðherra:
Leysir f rumvarpið ein-
hvern vanda í raun?
Þingflokkur Framsóknarflokks-
ins féllst á að hæstvirtur félags-
málaráðherra legði þetta frumvarp
á þskj. 47, um breytingu á lögum
um Húsnæðisstofnun ríkisins, fram
hér á Alþingi án skuldbindinga um
að samþykkja frumvarpið eins og
það liggur hér fyrir. Munu þing-
menn flokksins vinna að því í
meðferð Alþingis að cf breyting
verður gerð á lögum um Húsnæðis-
stofnun ríkisins þá verði það í
samræmi við það sem er grundvöll-
ur núgildandi laga, samkomulag
aðila vinnumarkaðar um Ijármagn
lífcyrissjóðanna ■ landinu. Ef það
samkomulag er rofið brestur undir-
staða byggingarsjóðanna. Það
hljóta allir að skilja. Þctta virðist
hins vegar hæstvirtur félagsntála-
ráðherra ekki skilja og kom það
best fram í þeirri kröfu hæstvirts
ráðhcrra að sett yrðu bráðabirgða-
lög í haust, vægast sagt flausturs-
legar hugmyndir en sem betur fer
voru þær kæfðar í fæðingu áður en
slys hlaust af.
Hins vegar er málsmeðferð fé-
lagsmálaráðherra einkennileg:
í fyrsta lagi: Hæstvirtur ráðherra
leitaði ekki formlega eftir sam-
komulagi viðaðila vinnumarkaöar-
ins um væntanlegar lagabreytingar,
enda þótt yfirlýsingar fyrrv. ríkis-
stjórnar væru ótvíræðar að
lagabreytingar væru gerðar í sam-
ráði við þessa aðila ef þær þyrftu
fram að koma.
I öðru lagi: Ekki var lcitað
samráðs við lífeyrissjóðina í land-
inu sem fjármögnun laganna bygg-
ist á, en skilyrði þeirra var jafn
réttur lífeyrissjóðsfélaga til lána.
í þriðja lagi: Stjórnarflokkarnir
voru ekki hafðir með í ráðum né
beðnir um að skipa fulltrúa í
vinnuhóp eða nefnd til að fjalla um
hvort gera þyrfti breytingar og þá
hvernig. Það hefur ávallt verið föst
venja að fulltrúar stjórnarflokka í
ríkisstjórn í það minnsta fjölluðu
sameiginlega um hugsanlegar
breytingar á lögum.
í fjórða lagi kemur hæstvirtur
telagsmálaráðherra í sjónvarp,
Stöð 2, og lýsir yfir að ef einstaka
þingmaður stjórnarflokka ætli að
standa gegn tillögum sínum muni
hæstvirtur ráðherra krefjast þess
að foringjar flokkanna sjái um
framgang frv.
Mér er spurn: Er slíkur hroki
líklegur til að greiða fyrir fram-
gangi mála á háttvirtu Alþingi?
Samkomulagið við
aðila vinnumarkaðaríns
Eins og háttvirtir alþingismenn
vita voru lög nr. 54/1986, um
Húsnæðisstofnun ríkisins, byggð á
víðtæku samkomulagi aðila vinnu-
márkaðarins og ríkisstjórnar í fe-
brúarsamningnum 1986. Sérstök
húsnæðisnefnd aðila vinnumarkað-
arins og ríkisstjórnarinnar undir
forsæti hagsýslustjóra, Hallgríms
Snorrasonar, samdi lögin og mót-
aði framgang þeirra með húsnæðis-
stofnun og félagsmálaráðuneyti.
Eitt meginatriði laganna byggist
á samræmdri þátttöku allra lífeyris-
sjóða landsins um að leggja til 55%
af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna
sem gengur beint til Byggingar-
sjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs
verkamanna.
Fyrir þinglok á þessu ári var gerð
leiðrétting á lögunum varðandi að-
gengi námsfólks að lánum.
Við það tækifæri var því lýst yfir af
fyrrverandi félagsmálaráðherra í
nafni ríkisstjórnarinnar að breyt-
ingar á lögum yrðu ekki gerðar
ncma í fullu samráði við aðila
vinnumarkaðarins og lífeyrissjóð-
ina sem leggja til meiri hluta fjár-
magns byggingarsjóðanna. Ég tel
að samkomulagið við aðila vinnu-
markaðarins um fjármagn lífeyris-
sjóða marki tímamót í þessum
málum sem ekki má eyðileggja
með flausturslegum aðgerðum,
allra síst stjórnvalda.
Jafnframt var þessi samningur til
að stórefla lífeyrissjóðina og ná
fram því markmiði, sem eldri lög
gerðu þó ráð fyrir en náðist ekki í
framkvæmd fyrr en nú, að allir
greiddu iðgjald til lífeyrissjóða sem
er eitt mikilvægasta öryggisatriði
fyrir landsmenn og e.t.v. lykillinn
að einum lífeyrissjóði fyrir alla
landsmcnn. Fjármagn lífeyrissjóða
stóreykst með hverju ári, langt
umfram það sem menn höfðu áætl-
að, og þar með fjármagn
byggingarsjóðanna ef ótímabær
lagasetning kemur ekki í veg fyrir
þá jákvæðu þróun.
Er kerfið hrunið?
Ég vek athygli á því að þessi lög
hafa nú vcrið í gildi í aðeins rúmt
ár. Þjóðin tók þessum nýju lögum
Húsnæöisstofnunar ríkisins vel,
ekki síst unga fólkið í landinu.
Ákveðnir aðilar hófu skipulagðan
skæruhernað gegn þessum lögum,
reyndu með hávaða að gera þau
tortryggileg, gáfu sér eigin reikni-
forsendur, kerfið var fyrirfram
sprungið og ónothæft. Hvernig
túlkar hæstvirtur félagsmálaráð-
herra að Húsnæðisstofnun skuli
geta viðstöðulaust afgreitt lán sam-
kvæmt þessu nýja kerfi? T.d. voru
afgreidd lán í septembcr sl. fyrir
500 millj. kr. á einum mánuði. Er
það vitni um ónothæft kerfi? Og
hvað skyldi allur sá fjöldi, þúsund-
ir, segja um þessar afgreiðslur?
Hefur ekki verið staðið við útgefin
verðtryggð loforð? En þessi ofsa-
fulli áróður hafði þær afleiðingar
að ótrúlegur fjöldi umsókna barst
um þessi nýju lán, jafnvel frá fólki
sem viðurkennir að hafa ekki í
hyggju að skipta um íbúðir fyrr en
síðar en tók trúanlegan áróðurinn
og vildi tryggja sér lánsrétt. Þessi
umsóknaijöldi í upphafí þýðir
lengri biðtíma en gert var ráð fyrir
við gerð laganna en þýðir alls ekki
hrun kerfisins ef rétt er á málum
haldið.
Áróðursmeistararnir sem nú
fara með þennan mikilvæga mála-
flokk, sem ekki vildu viðurkenna
réttmæti þess að semja við aðila
vinnumarkaðarins, fjárstreymi frá
lífeyrissjóðum, sbr. ræður þeirra
hér á Alþingi og í fjölmiðlum,
standa nú frammi fyrir vanda í
ákvarðanatöku. Ætla þeir að eyði-
leggja grundvöll lánaréttar
einstaklinga sem byggist á aðild að
lífeyrissjóði og samningi við við-
komandi ltfeyrissjóði um 55% af
ráðstöfunarfé sjóðsins gegn láni til
sjóðsfélaga? Hvaðan á fjármagnið
að koma ef lífeyrissjóðirnir kaupa
ekki skuldabréf Húsnæðisstofnun-
ar? Vilja menn taka upp skömmt-
unarkerfi eftir einhvers konar efna-
hagsmati stjórnenda Húsnæð-
isstofnunar ríkisins með alls konar
vottorðakerfi?
í lokaskýrslu húsnæðisnefndar
fyrrverandi ríkisstjórnar og aðila
vinnumarkaðarins undir forsæti
Hallgríms Snorrasonar frá því í
mars sl. segir m.a. það sem ég tel
mikilvægt innlegg í umræður um
þessi mál:
„Það skiptir meginmáli í allri
þessari umræðu að lánshlutarnir
voru áður óverðtryggðir en eru nú
fullverðtryggðir þannig að það
skiptir miklu minna máli þótt lán
dragist í núverandi kerfi heldur en
í því gamla.“
Niðurstaða þessarar nefndar,
sem kemur fram í forsendum hús-
næðisnefndarinnar og líklegri
framvindu, má líklega draga saman
í nokkrum meginatriðum:
í fyrsta lagi að eftirspurn eftir
lánum til kaupa á nýjum íbúðum
sé minni en nefndin reiknaði með
en eftirspurn eftir lánum til kaupa
á notuðum íbúðum sé meiri. Jafn-
framt kann útstreymi vegna lána til
þeirra sem fóru á milli kerfa að
hafa verið heldur vanmetið.
f öðru lagi: Á móti þessu kemur
að fé til ráðstöfunar til þeirra
útlána sem hér er um að ræða
verður sennilega nokkru meira að
raungildi en nefndin reiknaði með
vegna aukningar á ráðstöfunarfé
lífeyrissjóða umfram forsendur
nefndarinnar.
í þriðja lagi: Ráðstöfunarféð
ætti því í reynd að duga til að unnt
sé að hefja afgreiðslu a.m.k. jafn-
margra lána á árinu 1987.og nefnd-
in reiknaði með.
Ég vil skjóta því inn í að þetta
hefur meira en fyllilega staðist.
I fjórða lagi: Bið eftir lánum er
ekki lengri en nefndin reiknaði
með og er enn sem komið er ekki
lengri en í eldra kerfinu.
í fimmta lagi: Engin þau sjón-
armið eða atvik hafa komið fram
sem raska upphaflegum hugmynd-
um um að skynsamlegt sé að kerfið
komi að fullu til framkvæmda
smám saman og að ekki skuli látið
undan ýtrustu útlánaeftirspurn í
upphafi.
I sjötta lagi: Enn sem komið er
virðist því hæpið að ástæða sé til að
veita meira fé til kerfisins en þegar
er áformað á þessu ári.
Á hinn bóginn sýnist ýmislegt
benda til að menn hafi vanmetið
eðlilega viðleitni fólks til að nýta
sér niðurgreitt fjármagn og að rétt
hefði verið að setja ákveðnar .tak-
markanir við lánsrétt þeirra sem
ættu íbúð eða íbúðir fyrir. í þessu
ljósi væri e.t.v. athugandi að
endurskoða lögin. Og þar eru sett-
ar fram þrjár ábendingar sem
nefndin setti fram að lokum:
Ábendingar
húsnæðisnefndar
í fyrsta lagi að til greina komi að
kveða á um að þeir eigi alls ekki
rétt á láni sem eigi tvær eða fleiri
íbúðir fyrir.
I öðru lagi: Kveðið verði á um
að eigi umsækjandi eða maki hans
íbúð fyrir skuli því aðeins veita
honum lán að hann sé að skipta um
íbúð og staðfesti það með yfirlýs-
ingu.
í þriðja lagi: Þegar í hlut á fólk
sem á alveg fullnægjandi húsnæði
en vill minnka við sig verði hús-
næðismálastjórn heimilað að stytta
lánstíma og taka markaðsvexti af
lánum.
Þessa sjálfsögðu breytingu sam-
kvæmt þessum lið er hægt að gera
án lagabreytinga og hefur Húsn-
æðisstofnun ríkisins haft það til
meðferðar frá því í byrjun þessa
árs með því að setja upp nýjan
lánaflokk sem láni eldra fólki til að
skipta um húsnæði með hæfílegum
lánstíma.
Félagslega kerfið
Ráðgjafarstofnun í húsnæð-
iskerfinu þarf að vera öflug. Stofn-
un hennar er eitt það besta sem var
framkvæmt á síðustu árum, eins og
nýju lögin gera ráð fyrir, og hennar
hlutverk er að leiðbeina og meta
lánshæfni. Félagslega kerfið þarf
að efla þannig að það veiti þeim
sem ekki hafa möguleika á eigna-
kerfinu fullt öryggi til húsnæðis í
verkamannabústöðum, leiguíbúð-
um sveitarfélaga eða samtaka aldr-
aðra, öryrkja eða námsmanna og í
byggingarsamvinnufélögum.
Tryggt verði að landsbyggðin njóti
jafnréttis í þessum málum. En jöfn
þróun í húsnæðismálum er skyn-
samlegsta leiðin. Við eigum að vita
hvaða aukning nýbygginga er hæfi-
leg hér á landi miðað við mann-
fjöldaþróun.
Lífeyrisjóðirnir
Ég miða afstöðu mína sterklega
við samninga við lífeyrissjóðina,
hvaða áhrif slík lagabreyting hefur
á fjárstreymið til byggingarsjóð-
anna. Mér er tjáð að aðeins örfáir
lífeyrissjóðir vilji undirrita samn-
inga við húsnæðismálastjórn þrátt
fyrir það samkomulag sem gert var
við ríkisstjórnina fyrir nokkru
vegna þessa frumvarps og viðhorfs
hæstvirts ráðherra. Þetta er alvar-
legt ástand ef rétt reynist. Og
hvernig ætla hæstvirtur ráðherra
og ríkisstjórn að bregðast við því
ef lífeyrissjóðirnir neita að gera
samninga við Húsnæðisstofnun
ríkisins?
Ég get ekki séð rökin fyrir mis-
háum vöxtum innan hvers lána-
flokks. Ég dreg í efa að slíkt sé
framkvæinanlegt né skynsamlegt.
Mín skoðun er sú að niðurgreiðslur
á vöxtum í húsnæðiskerfinu eigi að
vera gegnum tekjuskattskerfið eða
sérstakur húsnæðisafsláttur sem
t.d. þeir sem eru að byggja eða
kaupa í fyrsta sinn og þeir sem
þurfa að stækka við sig húsnæði fái
endurgreitt ■ staðgreiðslukerfinu
eða með öðrum hætti. Ég veit ekki
betur en að þetta sé í meðferð hjá
ríkisstjórninni.
Styttist biðtíminn?
Minni hluti stjómar Húsnæðis-
stofnunar lýsti andstöðu sinni við
frumvarpið sem þá var bráða-
birgðalög en er að efni til að mestu
óbreytt í þessu frumvarpi, og voru
rök þeirra m.a. að „Samkvæmt
niðurstöðum sem gerðar hafa
verið, er Ijóst að breytingar þessar
hafa ■ raun hverfandi lítil áhrif á
biðtíma þcirra umsækjenda sem
þegar hafa lagt inn umsóknir til
Húsnæðisstofnunar og eftir er að
svara. Jafnfiamt sýnir lausleg athug-
un að ef núgildandi lögum og
reglugerðum yrði framfylgt að fullu
mætti jafnvel ná fram enn meiri
styttingu á biðtíma þeirra
sem eru að eignast sína fyrstu íbúð
en með ofangreindri tillögu.“
Ég tek það fram og ég hef vissu
fyrir því að húsnæðismálastjórn
hefur ekki tekið afstöðu til þess
frumvarps. Ég tek fram að ég er
fylgjandi því að takmarka eða
synja um lán til þeirra sem eiga
tvær íbúðir eða fleiri. Um það
atriði eru held ég flestir sammála.
En ég tek fram að vegna þess hefur
verið haldið uppi miklum áróðri í
þjóðfélaginu um að það væri alveg
óskaplegt sem hefði skeð. Hinn
mikli fjöldi ríkra manna, sem eiga
fjölda íbúða fyrir, hafi mokað til
sín lánum. Þess vegna varð ég
undrandi þegar ég fékk staðfest-
ingu á því frá húsnæðismálastjórn
að af þeim 10.000 umsókna sem
búið er að fara yfír eru aðeins 40
manns sem eiga fleiri en eina íbúð.
Þetta segir okkur að þó það sé
sjálfsagt að taka skýrt fram í lögun-
um að slíkir aðilar eigi ekki að fá
aðgang að kerfinu, er það dæmi
um hvernig hægt er að blása upp
áróðri um það sem cr raunverulega
litið brot af málinu eða sem svarar
0,4% af þeim sem hafa sótt um lán
og ekki nema 0,3% af væntanleg-
um heildarútlánum. En auðvitað
er ég samt sem áður sammála því
að slíka agnúa þarf að sníða af
þeim lögum sem við vinnum eftir.
Ég tel mig tala fyrir þingmenn
Framsóknarflokksins í heild, að
við viljum efla og treysta húsnæð-
iskerfið, en við viljum vanda alla
lagasetningu og skoða vel ýmsa
þætti sem miða að því að gera þetta
mikilvæga lánakerfi aðgengilegt og
skiljanlegt fyrir lántakendur og
þjóðina í heild og hafa sem víðtæk-
ast samráð eða samstöðu við aðila
vinnumarkaðarins og stjórnmála-
samtök á háttvirtu Alþingi. Þetta
er ekki mál eins ráðherra heldur
allrar þjóðarinnar. Við viljum ör-
yggi í þessu máli.