Tíminn - 05.04.1989, Blaðsíða 8

Tíminn - 05.04.1989, Blaðsíða 8
8 Tíminn Miövíkudagur 5. apríl 1989 Tíminn MÁLSVARIFRJÁLSLYNDIS, SAMVINNU OG FÉLAGSHYGGJU Útgefandi: Framkvæmdastjóri Ritstjórar: Aðstoðarritstjóri: Fréttastjórar: Auglýsingastjóri: Framsóknarflokkurinn og Framsóknarfélögin í Reykjavík Kristinn Finnbogason Indriði G. Þorsteinsson ábm. IngvarGíslason OddurÓlafsson Birgir Guömundsson EggertSkúlason Steingrímur G íslason Skrifstofur: Lyngháls 9, Reykjavík. Sími: 686300. Auglýsingasími: 680001. Kvöldsímar: Áskrift og dreifing 686300, ritstjórn, fréttastjórar 686306, íþróttir 686332, tæknideild 686387. Setning og umbrot: Tæknideild Tímans. Prentun: Blaöaprent h.f. Frá og með 1. mars hækkar: Mánaðaráskrift í kr. 900.-, verð í lausasölu í 80,- kr. og 100,- kr. um helgar. Grunnverð auglýsinga kr. 595.- pr. dálksentimetri Póstfax: 68-76-91 GARRI Jafnvægispólitík Hvað varðar þátttöku íslendinga í Atlantshafs- bandalaginu og varnarsamninginn við Bandaríkja- menn hefur myndast eins konar pólitískt jafnvægi um þau mál. Augljóst er að þetta jafnvægi er dæmigerð „realpolitik", raunsæisstefna, sem stjórn- málaöflin í landinu hafa komið sér saman um í framkvæmd. Ræður af líkum að varla nema brot af þessari stefnu er reist á brennandi hugsjónagrund- velli, enda vart við slíku að búast. Það raunsæi sem á bak við býr er m.a. fólgið í þeirri staðreynd, að veru íslands í Atlantshafsbanda- laginu fylgir óhjákvæmilega varnarbúnaður í land- inu í einu eða öðru formi. Skylt er að viðurkenna að í því felst mótsögn að vera þátttakandi í hervarnarbandalagi en þola þó engan varnarbúnað í landi sínu. Þetta þarf ekki að líta á sem neitt álas á upphafleg skilyrði fyrir aðild að Atlantshafsbanda- laginu, að hér skyldi ekki vera her á friðartímum. Það skilyrði er að formi til í fullu gildi, þótt því hafi ekki verið haldið til streitu í þeirri raunsæispólitík, sem íslendingar hafa sæst á að fylgja fram í varnarmálum. Þegar til kastanna kom áttu íslendingar um þrjár leiðir að velja varðandi varnarbúnað í landinu vegna veru sinnar í Atlantshafsbandalaginu. Fyrsta leiðin var sú að íslendingar önnuðust sjálfir rekstur varnarstöðvanna á vegum NATO og þar kæmu erlendir menn ekki frekar við sögu. Önnur leiðin lá í því að gera varnarsamning við Atlantshafsbanda- lagið sjálft og láta það um rekstur og umsjón varnarstöðvanna. Þriðja leiðin var að gera varnar- samning við Bandaríkin. Sú leið var valin, og sá samningur stendur enn. Þessar þrjár leiðir tengjast aðildinni að Atlants- hafsbandalaginu. Sú leið var og er auðvitað hugsan- leg, að íslendingar ættu ekki aðild að NATO og þá yrði að sjálfsögðu annað upp á teningnum í þessum málum. Fyrir 40 árum var það virkt og lifandi sjónarmið, sem átti hljómgrunn meðal fólks af öllum stjórnmálaskoðunum að íslendingar ættu ekki að taka þátt í stofnun Atlantshafsbandalagsins. Eins og nú háttar almennum viðhorfum í landinu hefur það ekki mikinn hljómgrunn að íslendingar segi sig úr samtökunum. Þótt svo sé getur ekki verið niður fallið í varnar- málaumræðunni, að ræða aðrar leiðir í framkvæmd varnarmála en nú eru við lýði. Vera bandaríska hersins á íslandi er og verður álitamál og hlýtur að verða mörgum þyrnir í augum. Varðandi varnaraðgerðir Bandaríkjamanna á ís- landi hefur það upplýst að þeir hafa komið á einhvers konar „varaliði" þar vestra, sem á að vera til viðbótar varnarliðinu sem hér er til staðar. Spyrja má í því sambandi hversu nauðsynleg þessi varaliðs- stofnun var. Miðað við þróun alþjóðamála, fyrst og fremst að því er tekur til Atlantshafssvæðisins, verður ekki séð að þessa varaliðs hafi verið nein þörf. Bandaríkjamenn ættu að varast að yfirganga íslenska raunsæispólitík í varnarmálum. Frá þeirra sjónarmiði ætti það jafnvægi, sem ríkir í samskiptum við þá, að duga þeim. Grænfridungar Hin vanstilltu viðbrögð græn- friðunga við mynd Magnúsar Guðmundssonar hafa vakið at- hygli. Ekki síst hin furðuiega at- hugasemd sem þeir sendu íslensk- um fjöimiðium i kjöifar hennar og sem m.a. birtist hér í blaðinu fyrir helgi. Þar kemur það skýrt fram að grænfriðungar hafa alls ekki áttað sig á þeim skaða sem þeir hafa haft alla tilburði til að valda íslenska þjóðarbúinu með athæli sínu. Þeir láta svo sem þeir hafi alls ekki valdið okkur nokkrum minnstu crfiðleikum á lisksölu markuði okk- ar vestur í Bandarikjunum. Þeir láta líta rétt eins og að þeir hafi alclrei hal'l uppi nokkra minnstu tilliurði til þess að fá vestur-þýsk f y rirtæki til þess að hæt ta að kaupa af okkur sjávarafurðir. í stuttu máli sagt byggist öll þessi yiirlýsing á þeirri furðulegu Og barnalegu trú að það sé einfaidlega allt i lagi að reyna að koma í veg fyrir að fiskveiðiþjóð á borð við ísleiidiiiga geti sell afurðir sínar erlendis. Grænfriðungar séu lieil- agar kýr. Skaðinn Þvert á móti iáta grænfriðungar inikið af því ií yfirlýsingu sinni livað myiiilin margumtalaða hafi valdið þeim sjálfum miklum skaða. Og þeir hafa uppi stór orð um mála- ferlin, sem þeir ætli í, og miskabæt- umar, sem þeir ætli að fara fram á. I'eir eru svo barnalegir að hamra í lok yfirlýsingar sinnar enn eina lerðina á úiiiuiii fáránlegu kröfum síuiiiii um ritskoðuu í sjónvarpi, ekki bara hér á landi heldur einnig erlendis. f lok ylírtýsiiigarinnar segja þeir síðan orðréll „að lialila til streitu lilrami til að sjónvarpa henni (þ.e. myndinni, innskot hér) iindir þessum kringumstæðum mun gera þann skaða, sem gerður er Greenpeace, meiri og auka á miskabæfurnar sem farið er fram á." Þegar grænfriðungar tala hvað mest um skaða sinn af völdum myndarinnar umræddu mega þeir þó sem best horfa til eigin verka. Það l'er ekki á milli mála að athæfi þeirra undanfárna mánuði og nndanfarin misseri hefur valdið íslenska þjóðarbúinu töluverðum skaða. Að vísu liet'ur viljað svo heppilega til að við höfum ekki átt í neinum umtalsverðum erfiðleik- um með að selja fslenska fiskinn á markaði erlendis. V-Þýskaland og Bandaríkin Og hitt er annað mál að græn- friðnngum hefur nú nýlega tekisi að eyðiieggja fyrir okkur mikilvægt Og kostnaðarsamt markaðsstarf lyrir iiiðursoðiia rækju í Vestur- Þýskaiandi. Nokkur mikilvæg við- skiptafyrirta'ki þar hal'a hætt jieim kaupuni vegna þrýstings frá græn> friðungiiiii. Fyrir vikið silja íslcnsk fyrirtæki hú uppi með birgðir sem óvísi er hvort þei m t ekst að afsetja. LSka er það Ijóst að vestur í Bandaríkjunum liala græiilriðimg- ar einnig valdið okkur í það min n s t a óþægindum. Nokkur fyrir- tæki þar í landi hafa hætt kaupum á ísleuskuiii sjávarafurðuiu vegna ut hætis þeirra, og önmir liala orðiö fyrir óþægindum af þessum sömu ástæðum. Að vísu herma síðustu irétiir að mótniæli grænfriðunga séu nú farin að l'alla þar i grýttari jörð en siiiiuliiin áður, en eigi að síður er söiu þeirra gjörð. Skaði hér og skaði þar Mótsögnin í málfiutningi græn- friðunga l'elsl í þvf að aniiars vegar taia þeir um þann skaða sem þeir sjálfir lialí orðið fyrir af völdum eiimar kvikuiyndar. Af þeim ástæðum hóta þeir núna málaferi- um og kröfum um miskabætur. En hins vegar minnast þeir ekki einu orði á þánn skaða sem þeir hafa sjálfir valdið íslenskum fyrirtækj- um með athæfi sínu erlendis. Málið er nefnilega það að hér á íslandi er síður en svo litið á hvalveiðar undir vísindalegu eftir- lili sem neins konar glæpastarf- semi. Þvert á móti eru þær heiðar- legur atvinnuvegur hér á lanði. Á þær er litið svipuðum augum og á þorsk- og síld veiðar, nú eða þá eins og kúa- og sanðfjárrækliin á lanili uppi. Það sem kannski skiptir mestu máli er þó'hitt að grænfriðungum heliir ekki tekist að færa að því nokkur einustu haldbær rök að hvalastofhunum í kringum landið stafi af þvi nokkur minnsta hætta þó að hóflegar veiðar sén stundað- ar á þeim. Þvert á móti er liætl við að það gæti leitt til offjölgunar hvalaima og röskunar á líiríkiim í liafinu kringiiiii landið ef þeir væru ekki veiddir. Með tilbúnuiu rökseiiHluiii Og Iialdlaiistim áróðri lial'a grænfrið- ungar liius vegar verið með fulla lilhiirði lil þess að valda okkur stórtjóni erlendis. Var einhver að tala um málaferli og miskabætur? Kaimski það gæfi koiuið að því að íslenska rikið færí að upphefja málaferli gegn grænfriðungum og lieimta af þeiui viðeigandi fjárhæð- ir í Iiælur. Fyrirniyndiii að slíku væri svo sem ekki Iangt undan. Garri. VÍTTOG BREITT Spilavítináíslandi íslenskur verðbréfasali í Banda- ríkjunum, sem hét Guðjón á ís- iandi, en breytti nafninu í Jón þar vestra, en er þó þekktastur undir nafninu Búddi Bachmann, segir frá verðbréfasölu vestra í viðtali í Morgunblaðinu um helgina. Eins og kunnugt er, þá er Morgunblaðið mikið frjálshyggjublað, og því má ætla að talið hafi verið að banda- rískur verðbréfasali í þrjátíu ár, Búddi Bachmann hefði eitthvað gott að segja um kauphallarbrask og verðbréfasölu, einkum þegar haft er í huga, að reynsla okkar af verðbréfabraski hefur verið heldur dapurleg, en vestra er allt mikið stærra. Það hefur jafnvel verið talið að okkur gengi illa í braskinu með bréf og vexti vegna þess hvað við erum smá. Öðru máli gegnir um stórþjóð eins og Bandaríkin. Þar á þetta brask að ganga vel, enda atvinnuvegur fjölda manna, nema þegar svartir mánudagar koma eins og 1929, og nú nýlega svona dunkelblár dagur. Vestur-íslendingurinn í verð- bréfasölunni sýnist vera mjög við- kunnanlegur maður. Hann er dug- legur enda hefur hann þurft þess með. Vestra hefur hann tvisvar tapað aleigunni. í fyrra sinnið af völdum fellibyls, en í síðara skiptið af völdum „gjaldþrots af manna- völdum." En þetta er ekki sett hér á blað til að minnast Búdda Bachmann, heldur til að endurtaka merkilegar skoðanir hans á verð- bréfaviðskiptum, sem menn hér á landi halda að séu mjög hentug leið til að græða peninga. 1 viðtalinu lýsir Búddi Bach- mann því yfir að verðbréfamarkað- ur sé spilavíti. „- löggilt fjárhættu- spil. Hann mótast af alls konar áhættum, markaðsáhættu, verð- bólguáhættu, kaupmáttaráhættu, almennri viðskiptaáhættu, því verslað er með fjöregg fyrirtækja sem eru í látlausri og eitilharðri samkeppni hvert við annað." Þá vitum við það, að í landi verðbréfaviðskipta, svartra mánu- daga og frjálshyggju, þar sem verð- bréfaviðskiptin eru næstum komin frá guði, eru þau ekki annað en spilavíti í augum þess, sem hefur haft kynni af þeim í þrjátíu ár. Morgunblaðið hefði átt að birta viðtal við þennan ágæta mann fyrr, eða áður en blaðið og Sjálfstæðis- flokkurinn fór að boða frjálshyggju og verðbréfaviðskipti að hætti tvö hundruð milljóna þjóðar, sem hef- ur kannski betri efni á því að stunda fjárhættuspil en við íslend- ingar. Það er auðvitað ábyrgðar- hluti að taka til við að boða fjárhættuspil frjálshyggjunnar sem einskonar upphaf nýrrar gróðatíð- ar í landinu. Eins og nú er komið verðbréfaviðskiptum og vaxtamál- um í landinu virðist ekki mikið vera til málsbóta annað en sú staðreynd, að menn vissu ekki hvað þeir voru að gera. Það þurfti mann úr þrjátíu ára verðbréfavið- skiptum til að koma því að hjá Morgunblaðinu, að verðbréfavið- skipti væru fjárhættuspil. Fjármagnskostnaður er aftur kominn á skrið eftir að svo stóð um hríð, að útlit var fyrir að hægt væri að stöðva að hann héldi áfram að aukast óhindrað. Vitað er að þeir sem ánetjast fjárhættuspili hafa lítinn hug á að hætta því, enda segir máltækið: Það er fast sem fjandinn heldur. Nú telja peninga- stofnanir, að ekki verði komist hjá því að hækka nafnvexti í samræmi við verðbólgu. Þessir nafnvextir hafa þegar verið hækkaðir. Vel má vera að hægt sé í virðulegri stofn- unum að halda nafnvöxtum á sama stigi og verðbólgu, en þessar virðu- legu stofnanir eiga við annað að fást, sem er samkeppni við verð- bréfamarkaði og fjárfestingarfélög - þ.e. spilavítin í þjóðfélaginu að mati Búdda Bachmann - um hylli sparifjáreigenda. Dæmi hafa verið nefnd um 64% vexti og hefur því út af fyrir sig ekki verjð mótmælt. Það eru nafnvextir af þessu tagi, sem skera úr um það hvort pen- ingastofnun er spilavíti eða eðlileg ávöxtunarstofnun fyrir sparifé. Þá viðgengst annað, sem undirstrikar enn frekar að um spilavíti er að ræða. Látið er átölulaust, að sjálf- skuldarábyrgðir skuli gilda um milljarðasjóði fjárfestingarfélag- anna. Þegar spilavíti var lokað síðast hér á landi kom í ljós, að um 80% tryggingarfjárins var glatað. Sjálfskuldarábyrgðin á bak við það var ekki pappírsins virði. IGþ

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.