Tíminn - 17.04.1996, Blaðsíða 5

Tíminn - 17.04.1996, Blaðsíða 5
Mibvikudagur 17. apríl 1996 Gamaldags farsi um gamalmenni Leikfélag Reykjavíkur, Borgarleikhús: KVÁSARVALSINN eftir Jónas Árnason. Leikstjóri: Inga Bjarnason. Leikmynd og búningar: Steinþór Sigurosson. Tónlist: Leifur Þórarinsson. Lýsing: Lárus Björns- son. Frumsýnt á Stóra svioi 12. apríl. Á árum áður samdi Jónas Árna- son marga vinsæla leiki, sem flestir voru leiknir í Iðnó. Ég geri ráð fyrir að það sé af tryggð við höfundinn sem Leikfélag Reykjavíkur tekur þetta verk hans, Kvásarvalsinn, til sýning- ar. Sannast að segja kem ég ekki auga á aðra ástæðu fyrir því að taka verkið á svið Borgarleik- hússins. En úr því að svo var gert, hefði verið nær að setja það á litla sviðið, því illa fer um það á hinu geysistóra og breiða sviði. Er þó leikmyndin góð og haganleg. Ég gat ekki séð frum- sýningu, en kom á aðra sýn- ingu á sunnudagskvöld. Salur- inn var ekki nema hálfsetinn og ekki virtust undirtektir áhorfenda benda til að þessi nýi leikur Jónasar verði neitt kassastykki. En hvað um það: Jónas Arnason hefur auðvitað sína verðleika sem leikskáld og þeirra fremst hagmælska hans og orðhnyttni, sem reyndar er of lítið flaggað hér. Hins vegar er í leikritum hans mikið af melódramatík, tilfinningasemi og því sem vart verður kallað annað en alþýðudekur. Þetta, og einkum það síðastnefnda, hefur mér alltaf þótt miður skemmtilegt í verkum Jónasar. Og í Kvásarvalsinum snúa hin- ar veikari hliðar höfundarins ofmjög að áhorfandanum. Kvásarvalsinn er að öðrum þræbi farsi með dálítið fjar- stæðukenndu plotti eins og slíkum leikjum heyrir til. Leik- urinn gerist á hjúkrunarheimili fyrir aldraða, en nú er svo kom- ið í niðurskurði í heilbrigðis- málum að einungis snarrugluð gamalmenni fá inni á slíkum stofnunum. En gamla liðið sér við þessu, því það læst hrein- lega vera ruglað til ab komast í stofnanaskjólið. í fyrri hluta segir frá því að kona ein, Ólína að nafni, af heldra slekti á Ak- ureyri, einmana ekkja í fokdýr- Leikhópurinn í Kvásarvalsi. um pels, kemur á elliheimilið sér til upplyftingar. Þangað kemur líka bóndakona af Mýr- um, Freydís, sem gift haföi ver- ið sadista. Fyrir á heimilinu er gamall maður, Arnór, sem læst vera ruglaður en reynist það ekki, hins vegar trúlaus upp- gjafaprestur og andakuklari. Nú gerist það að Freydís, sem ætl- aði inn, og Ólína skipta um hlutverk. Freydís fer í fínu villu Ólínu, en Ólína flytur inn til Arnórs. Með þeim takast hlý kynni og ekkjumaðurinn Arnór upplifir eins konar sumarauka undir lokin og kveður sáttur. Þetta verk skiptist alveg í tvennt: farsa og melódrama. Hlutarnir loba ósköp illa saman og áhöfn leiksins og leikstjóri gátu eiginlega ekki barib í brest- ina, þrátt fyrir góba vibleitni. Sýningin er liblega upp sett af hálfu leikstjórans. Ekki er síst gaman ab músíkinni, sem er harmónikuspil og hefbi mátt heyrast meira af henni. Rúrik Haraldsson er sá leikarinn sem mest mæbir á og fer hann létti- lega meb ýmsar hlibar Arnórs, LEIKHUS GUNNAR STEFÁNSSON af þrautþjálfubu látbragbi og öryggi sem af stórleikara má vænta. Stærstu hlutverk önnur eru Ólína, sem Guðrún Ás- mundsdóttir lék með gamal- kunnum töktum — of gamal- kunnum, því að hún hefði get- að verið úr einhverju öðru verki. Það er reyndar líka til marks um hve klisjukennd per- sónan er, eins og aðrar persón- ur leiksins. Sama má segja um Freydísi Margrétar Ólafsdóttur. Báðar hafa þessar konur í frammi alls konar farsalæti á sviðinu og standa sig svo sem vel í því, en hér vantar tilfinn- anlega kjöt á beinin frá höf- undarins hendi. Og það er satt að segja með ólíkindum hversu þreytuleg þessi persónugerb er og gamaldags öll, þar sem leik- ritib á bersýnilega ab gerast nú á tímum. Það er í því einhver furbuleg tímaskekkja. Til dæm- is þessi danska yfirstétt frá Ak- ureyri, sem Ólína er fulltrúi fyr- ir. Hvað á þab ab þýba ab koma meb svona afgamla lummu inn í nútímaverk? En hvab þá um Arnór, mönd- ul leiksins? Hann er ein furbu- persónan til. „Ef til er nokkur synd á móti heilögum anda, þá er þab ab vera vantrúabur prestur," sagbi Sigurbur Nordal eitt sinn. Ekki virbist þab hafa strítt á trúlausa prestinn Arnór, enda hefur hann þá pragma- tísku afstöbu ab gera bara eitt- hvab sem glebur sóknarbörnin. Þess vegna stendur hann fyrir andafundum, þótt hann trúi ekki á annab líf! Þab má vel vera ab sá hugsunarháttur sem lýsir sér í persónu Arnórs, sem gleymir ab fara úr hempunni ábur en hann rær til fiskjar, eigi ab heita alþýblegur húman- ismi. Mér er fyrir mitt leyti ómögulegt ab fá áhuga á svona löguðu, það verkar á mig sem tilgerbin einber. Rúrik Haralds- son veitti Arnóri vissulega þá hlýju og sjarma sem þessi mik- ilhæfi leikari ræbur yfir; þab er ekki honum ab kenna þótt séra Arnór verbi manni ekki ná- komnari en raun ber vitni. Af öbrum leikurum er abeins ab nefna tvo sjúkraliba. Önnur, Halla (Jóhanna Jónas), er mannúbleg vib gamalmennin og gagnrýnir merkikertib pró- fessorinn. Hin, Bára (Soffía Jak- obsdóttir), er snobbuð og und- irgefin, og harmar þau mistök að hafa hætt í fatabúð og farið í fiskbúð, enda hurfu biðlarnir við það! Leikkonurnar skila þessum stöblubu kvengerbum alveg eftir því sem efni stóbu til, en ekkert fram yfir þab. Pró- fessorinn er hrokarödd í hátal- ara (Sigurbur Karlsson), sömu- leibis heilbrigbisrábherra í út- varpi sem höfundur sjálfur fer meb, heldur leibinleg ræba það. Abrir leikarar eru statistar sem ganga um stofnunina í hvítum sloppum. Jónas Árnason sýnir þab í þessum leik ab hann hefur samúb meb gömlu fólki, hann deilir á ómanneskjulegar stofn- anir sem eiga ab þjóna því. Þab er gott og gilt. Hann gleymir ekki heldur ab skjóta á ríka fólkib með sínar gullhúðuðu klósettsetur, og listasnobbið fær sitt. Allt er þab raunar frem- ur þreytulegt. A nokkrum stöb- um í leiknum brá fyrir smelln- um samtölum, og atribin meb Arnóri þar sem hann segir frá konu sinni var fallegasti hluti verksins, enda fór Rúrik ágæt- lega meb þau atribi. Kvásarvalsinn minnti mig á gamla daga, þegar maður horföi á áhugaleiki úti á lands- byggðinni. Leikurinn er sam- inn fyrir slíkan áhugaleikflokk og ég trúi vel að hann hafi fall- ið í góðan jarðveg í slíku sam- hengi. En pað kemur oft fyrir að leikir úr þess konar jarðvegi njóti sín miður í stórum at- vinnuleikhúsum. Svo fer í þetta sinn. Það mistókst því að lyfta þessu leikári Borgarleikhússins í lokin. Enn verbur ab þreyja og vonast eftir betri tíb vib Lista- braut. Staba evrópskra verkalýösfélaga The Future of Trade Unions, eftir Robert Taylor. Andre Deutsch, 238 bls., £ 9,99. Bók þessi, sem út kom 1994, var samin ab tilhlutan lands- sambands breskra verkalýðsfé- laga, Trades Union Congress. í ritdómi í Financial Times 1. september 1994 sagbi: „Taylor kvebur verkalýbsfélög vera ab koma málum sínum í betra horf og þau geta litib meb bjartsýni til framtíbarinnar." „Meginástæba bjartsýni hans er sú, ab Evrópusambandib sé ab koma á á ný skipan mála, sem veiti verkalýbsfélögum forréttindaabstöbu vib stefnu- mörkun. Ab hinum „samfé- lagslegu vibræðum", sem Ma- astricht-samningurinn býr form, ber framkvæmdastjórn- inni að hafa samráb við at- vinnurekendur og verkalýbsfé- lög um félagslega löggjöf. Sam- komulagsgerbir á milli þessara félagslegu abila getur rábherra- ráðið tekib upp. — Þegar þessi háttur var fyrsta sinni vib hafö- ur — um vinnustabaráb — tókst ekki samkomulagsgerb. Samt sem ábur mun Félags- málarábib væntanlega gefa út Fréttir af bókum reglugerb um vinnustabaráb, nú nefnd evrópskar nefndir, í stórum evrópskum fyrirtækj- um. ... Bresk verkalýbsfélög eygja í þeim nýtt athafnasvið." (Við þetta má svo bæta ab vinnustaðaráb hafa nú verib nibur felld.) „Þá telur Taylor, að lykillinn að bættri samkeppnishæfni sé samhygð á vinnustöðum og verkalýðsfélög stuðli að mynd- un þeirrar samhygðar. Þetta hljómar sennilega. En hvers vegna efast flestir atvinnurek- endur um, að vinnustaðaráð sem stofnanir verði atvinnu- starfsemi sinni til góðs? Og hvers vegna kjósa margir at- vinnurekendur að leita bættra samskipta við vinnuafla sinn að öðrum leiðum en um verka- lýðsfélög?" „Ástæður þessa eru aðallega tvær. í fyrsta lagi hafa breskir atvinnurekendur tekið eftir því, að annars staðar í Evrópu eru vinnustaðaráð ekki ein- vörbungu upp byggb af verka- lýbsfélögum. ... Hin síbari er sú, ab margir forystumenn verkalýbsfélaga telja hagsmuni atvinnurekenda og verkafólks vera ósamræmanlega." Einn hinna miklu málara endurreisnar- skeiðsins Carpaccio, eftir Vittorio Sgarbi. Abbe- ville Press, 272 bls., £ 72. Carpaccio var sá af málurum Feneyja, sem John Ruskin hafbi mest dálæti á. Hann var fæddur kringum 1460, sonur grávörukaupmanns, og eru málverk hans frá árunum 1490 til 1523. Látinn var hann 1526, ab heimildir eru um. Ekki er vitab hvar Carpaccio nam málaralist, en vegna stíls hans er þess til getib, að Gen- tile Bellini hafi verið kennari hans. Og í myndum hans frá „ Veibi á lóninu" eftir Carpaccio. Feneyjum þykir gæta áhrifa frá Mantegna. Carpaccio tók 1488 að sér að mála myndir af heilagri Úr- súlu fyrir skólann, sem við hana er kenndur, og síbar fyrir tvo aðra skóla, annan kennd- an við Jóhannes guðspjalla- mann, en hinn yið St. Georg (drekabana). - - í bók þessari eru myndir af flestum mál- verka hans (en ekki teikning- um). Áferð lita í myndum hennar er sagt ábótavant. ¦ f

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.