Lesbók Morgunblaðsins - 22.07.2006, Síða 4

4 | Lesbók Morgunblaðsins ˜ 22. júlí 2006
H
andan víðáttumikils leiksviðs
Barbican-leikhússins sitja
blaðamaður, leikari og leik-
stjóri. Ingvar kveinkar sér;
hann er með verk fyrir eyr-
anu og nær ekki að hrista úr
því vökvann sem safnast hefur fyrir eftir linnu-
lausar kaffæringar og sundspretti síðustu vikna
– uppsetning Vesturports á Woyzeck fer að
hálfu leyti fram í vatni líkt og fyrir löngu hefur
spurst út.
– Eigum við að redda eyrnatöppum, svona
eins og þeir nota í sundinu? spyr Gísli í yfirveg-
uðum umhyggjutón en af svipnum að dæma er
hann ekki beinlínis yfirkominn af áhyggjum af
sterklegum aðalleikara sýningarinnar.
– Nei, nei. Ég verð í fínu
lagi, svarar Ingvar og kemur
sér betur fyrir í sætinu. Ætli
vatn í eyra leikara sem ferðast
um sviðsrýmið í teygjum og köðlum sé ekki
hálfgerður tittlingaskítur á við aðrar líkamlegar
og andlegar þjáningar sem hann getur orðið
fyrir?
Segulbandsspólan í upptökutækinu snýst og
Gísli tekur fram snjáðan gítar – leikmun sem
notaður er við undirspil rammfalskrar ást-
arballöðu sem Woyzeck syngur elskunni sinni í
upphafi leikritsins. Gísli leikur rólega og fallega
tóna eins og til að lina þjáningar Ingvars. Hann
er greinilega umhyggjusamur leikstjóri.
Allt í kringum okkur skjótast sviðsmenn og
smiðir sem keppast við að undirbúa leikrit
kvöldsins því eftir nokkrar klukkustundir flytur
Vesturport lokasýningu sína í Barbican-
leikhúsinu að sinni. Og þegar maður situr ráð-
villtur í frumskógi búninga og leikmuna, undir
risavaxinni sviðsmynd Woyzecks, virðist skyn-
samlegt að forvitnast um frumástæðu þess að
hópur Íslendinga skuli hertaka slíkan stað.
– Það var eins konar leikræn gerjun sem átti
sér stað innan hóps nokkurra ungra leikara sem
voru sammála um það hvernig þeir vildu fram-
kvæma ýmsa hluti í leikhúsi, útskýrir Gísli og
leggur frá sér gítarinn. Á lokaári mínu í leiklist-
arskólanum rölti ég einn daginn á æfingu ásamt
skólabróður mínum, Birni Hlyni Haraldssyni.
Við gengum framhjá gömlu rafmagnsverkstæði
á Vesturgötunni sem var autt og boðið til leigu.
Við leigðum það þarna á staðnum en afborg-
anirnar voru á bilinu 200 til 250 þúsund krónur
á mánuði. Það var auðvitað námsmönnum á
borð við okkur ofviða svo við hringdum í alla
sem við vissum að höfðu svipaðar leikrænar
hugmyndir og við. Að endingu samanstóð hóp-
urinn af þrettán félögum sem hver borgaði 20
þúsund krónur á mánuði. Þannig gátum við
haldið uppi leikhúsi. Þessu fylgdu engar skyld-
ur; menn gátu gert það sem þeir vildu, þegar
þeir vildu, og báru ábyrgð á sjálfum sér. Hóp-
urinn hjálpaðist að og við höfðum ákveðið gæða-
eftirlit hvert með öðru – með því að hittast og
ræða þau verkefni sem við sinntum og það sem
betur mátti fara.
Að ramba á barminum
Þegar Gísli var að ljúka leiklistarskóla var Ingv-
ar fyrir löngu orðinn einn virtasti leikari þjóð-
arinnar. – Hver voru tildrög þess að þú gekkst
til liðs við Vesturport, Ingvar?
– Ég hafði verið tíu ár á föstum samningi hjá
Þjóðleikhúsinu. Þeim samningi hafði ég nýlega
sagt upp þegar Gísli kom til mín og spurði hvort
ég vildi vera með í hópnum. Við höfðum áður
unnið saman þegar ég hjálpaði honum með ein-
staklingsverkefnin sín í skólanum og mér leist
vel á að taka þátt í samstarfinu – enda laus og
liðugur.
Blaðamaður minnist þess að Hilmir Snær,
sem oft er nefndur stallbróðir Ingvars, hafi ný-
lega sagt þjóðleikhússamningi sínum lausum og
spyr hvort komin sé þreyta í íslenskt leikhúslíf?
Ingvar verður hugsi og hlustar á Gísla sem
svarar:
– Ég býst við því að það sé einstaklings-
bundið. Líklega á það sama við um alla vinnu-
staði: Þegar maður er búinn að vera lengi á
sama staðnum, og finnur fyrir því að maður sé
farinn að endurtaka sig og staðna, fer mann að
langa að breyta til – án þess að ég vilji svara fyr-
ir aðra en sjálfan mig. Ingvar tekur til máls:
– Það er alls engin þreyta í íslensku leik-
húslífi, en það er alltaf þróun sem á sér stað og
mér finnst eðlilegt að í leikhúsi verði manna-
breytingar, hvort sem það er ákvörðun leik-
arans eða leikhússtjórans. Mér leið alls ekkert
illa í Þjóðleikhúsinu. Þar fékk ég ómetanlega og
fjölbreytta reynslu sem nýtist mér ávallt í
vinnu. Það var farið rosalega vel með mig auk
þess sem því fylgja viss forréttindi að starfa í
leikhúsi þar sem maður þarf aðeins að einbeita
sér að sjálfum leiknum án þess að hugsa um
framleiðsluferlið á nokkurn annan hátt. Ég fann
það bara á mér að nú væri rétt að leita á önnur
mið. Ég fékk þó oft frí frá Þjóðleikhúsinu til að
sinna öðrum verkefnum en hafði að endingu
ekki samvisku til að halda því áfram og vildi
vera alveg frjáls. Ég fórnaði því starfsörygginu
fyrir nokkra óvissu. Mér finnst leikhúsið yf-
irleitt mest spennandi þegar það þenur sig út í
jaðarinn – þegar maður rambar á barminum í
talsverðri lífshættu.
Sirkusstimplar
Fyrir rúmum tveimur vikum flutti Vesturport
fyrstu sýningu, annarrar sýningaraðar, Woy-
zecks í Lundúnum. Leikhúsið var fullt út úr
dyrum og hver sætaröð stafaði óþreyjufullri eft-
irvæntingu. Ljósin í salnum voru slökkt og þögn
sló á mannhafið með hraða sem gaf til kynna að
áhorfendur voru bæði spenntir og forvitnir. Og
þeir voru hvergi sviknir. Flutningurinn var
hnökralaus og hrífandi frá upphafi til enda og
óhefðbundin nálgun Vesturports, undir kraft-
miklum tónum Nick’s Cave, var samþykkt og
lofuð með blístri og langvinnu lófataki. Sýning-
argestir höfðu séð og upplifað nýtt fyrirbæri:
Loftfimleikablendna-leiksýningu. Blaðamaður
spyr Gísla hvort hann sé nokkuð hræddur um
að Vesturport verði stimplað undir formerkjum
loftfimleika og sé þá hætt við að þykja brátt síð-
ur áhugavert ef eingöngu er áhersla á þann eig-
inleika. Gísli hallar sér aftur í sætinu:
– Þær sýningar sem hafa hlotið mesta athygli
eru Rómeó og Júlía og Woyzeck og það vill
þannig til að þær eru loftfimleika-blendnar. En
við höfum sett á svið fimm aðrar sýningar þar
sem ekkert er um loftfimleika eða handahlaup.
Í framleiðslu eru tvær bíómyndir sem koma út í
haust og fjalla á hádramatískan hátt um ís-
lenskan raunveruleika. Heima held ég að það sé
ekki endilega þannig að við séum stimpluð á
einn eða annan hátt. En hér í London örlar á því
vegna þess að hér höfum við bara sett á svið
tvær sýningar til þessa. En maður veit svo sem
ekkert hvað verður. Innblásturinn er hverju
sinni sóttur í verkið og við reynum að setja á
svið þá túlkun sem hvert verk kallar frá okkur.
Í Woyzeck er ekki beinlínis hreinn og klár sirk-
us. Framsetningin miðar heldur að því að nýta
allt rýmið sem maður er í og þá er mjög eðlilegt
að nota kaðla, teygjur og rólur. En ég pæli lítið í
sirkus-stimplum. Það eru margar uppsetningar
framundan og það hentar ekki að hafa sirkus í
þeim öllum. Við erum sjálf ekkert föst í því fari
þó einhverjir ónefndir spekúlantar og gagnrýn-
endur telji svo vera. Gísli brosir og Ingvar með.
Þar með er málið útrætt.
Þreytan sem varð ævarandi
Eftir fyrstu sýningu, hinnar bresku sýning-
arferðar, var blásið til veislu. Lengst ofan í
kjallara hins risavaxna Barbican-leikhúss komu
flestir saman, sem að sýningunni unnu, og fögn-
uðu vel heppnaðri byrjun á tveggja vikna sýn-
ingarferð. Leikarar, kórfélagar, sviðsmenn,
tæknisérfræðingar og sminkur stungu saman
nefjum og ekki var annað að sjá en allir
skemmtu sér hið besta. Sumum þætti ef til vill
nóg um að vinna með sama fólkinu allan liðlang-
an daginn, hvað þá að ferðast og búa með því.
Blaðamaður spyr hvort aldrei slettist upp á vin-
skapinn?
– Andinn er mjög góður, en auðvitað getur
það gerst að menn þreytist hver á öðrum, segir
Ingvar og glottir út í annað. En það er nú yf-
irleitt ekkert alvarlegt og þessum ákveðna
Woyzeck-hópi hefur gengið mjög vel að vinna
saman.
– Þetta er auðvitað svo nýskeð og ef til vill er-
um við enn að jafna okkur á sjokkinu, segir
Gísli. Það er svo margt óvænt sem hefur komið
fyrir okkur. Það gerast hlutir sem mann hafði
ekki órað fyrir, á borð við að setja sýningarnar
upp á svona mörgum stöðum. Starfsemin hér í
Barbican er svo risavaxin að hún slær mann
nánast út af laginu. Maður mætir einn daginn
og það eru fimmtíu manns baksviðs sem kepp-
ast við að reisa upp sýningu. Þetta gefur mér
orku og drifkraft En auðvitað eru ferðalögin og
hótellífernið massa-þreytandi og maður skilur
alveg rokkhljómsveitir sem gefast upp á end-
anum. Þreytan getur dregið úr manni allan
Handan
tjaldsins
Eftir Magnús
Björn Ólafsson
mbo@hi.is
’Íslenskan er æði, en viðerum vanhirt og snuðuð
um leikið íslenskt sjón-
varpsefni. Ef við sjáum
og heyrum ekki fjölbreytt
leikið efni á íslensku þá
kemur hún okkur
spánskt fyrir sjónir. Við
erum alin á svo miklu
rusli á ensku, sem við
sættum okkur við þó það
sé hrikalega illa gert, og
ef við sjáum eitthvað á
eigin tungu þá skömm-
umst við okkar. Málið er
að ef við fáum ekki að
spreyta okkur á þeim
vettvangi þá lærum við
aldrei neitt. ‘