Lesbók Morgunblaðsins - 15.09.2007, Síða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 15.09.2007, Síða 13
isvert að af tæplega 30 áætluðum frumsýningum opinberu leikhúsanna skuli aðeins tvær vera uppfærslur á klassískum verkum. Í raun er hér um að ræða þróun sem átt hefur sér stað undanfarin ár og spurning hvað hún endurspeglar. Telja stjórnendur leikhúsanna að klassísk verk eigi ekki erindi við sam- tímann? Eða ræður hér aðsókn för? Vissulega eru stórar sýningar á klassískum verkum á borð við Bak- kynjur í fyrra dýrar í uppsetningu og heldur ólíklegar til að laða að breiðan áhorfendahóp. En á móti kemur að opinberu leikhúsin, sér í lagi Þjóð- leikhúsið og LR, virðast í ár ekki leggja höfuðáherslu á verk sem telja má örugg til vinsælda. Ef undan eru skildar stóru barnasýningarnar Gosi, Skilaboðaskjóðan og Óvitar eru það aðeins Fló á skinni fyrir norðan, Súp- erstar í Borgarleikhúsinu og líklega Ástin er diskó, lífið er pönk í Þjóðleik- húsinu sem hægt er að tala um sem nokkuð örugg kassastykki. Ný erlend verk eru ekki líkleg til að sópa að sér miklum fjölda, þannig að erfitt er að skrifa minnkandi vægi klassískra verka eingöngu á aðsókn. Að síðustu er ekki hægt að komast hjá því að nefna hversu sorglega fá- tækt verkefnaval opinberu leikhús- anna er af nýjum íslenskum leik- ritum, sér í lagi ef horft er til „fullorðinsverka“. Eitt nýtt íslenskt verk verður á dagskrá fyrir norðan, Dubbeldusch, fyrsta verk Björns Hlyns Haraldssonar, og kannski er erfitt að ætlast til að jafn lítið leikhús frumsýni fleiri ný innlend verk. LR er sömuleiðis aðeins með eitt nýtt ís- lenskt verk á dagskrá, Fýsn eftir Þórdísi Elvu Þorvaldsdóttur Bach- mann, og Þjóðleikhúsið sýnir tvö ný verk í Kassanum: Óhapp eftir Bjarna Jónsson og Baðstofuna eftir Hugleik Dagsson. Sú áhersla sem lögð er á ný og ný- leg erlend verk í vetur er vissulega áhugaverð og þó nokkur spennandi verk sem þar má finna. Leikhúsin, sér í lagi Þjóðleikhúsið og LR, líta greinilega bæði á það sem eina af sín- um meginskyldum að kynna fyrir áhorfendum það sem best þykir í er- lendri samtímaleikritun. En þegar fjöldi erlendra verka er skoðaður í samhengi við fátæklegt úrval nýrra íslenskra verka vakna spurningar um í hvaða tengslum leikhúsin eru við eigið samfélag. Kannski hefur „eitt- hvað fyrir alla“-stefnan gert það að verkum að leikhúsin hafa fyrst hugs- að um að þjónusta sem breiðastan áhorfendahóp, en síður um hvað þau hafi að segja um samfélagið. Í áherslum vetrarins felast hins vegar mörg tækifæri. Skýrari stefna á einstökum sviðum Þjóðleikhússins gefur því tækifæri til að vinna með markvissari hætti að eflingu nýsköp- unnar í íslenskri leikritun. Þýska- landstengingin sem birtist í verkefna- vali þess býður líka upp á möguleika til að læra af þeim vexti sem átt hefur sér stað í leikritun þar í landi, en áð- urnefndur Thomas Ostermeier og leikhús hans Schaubühne hafa leikið lykilhlutverk í þeim vexti og ráð að nýta hans heimsókn í vor til að læra af þeirri reynslu. Ef ekki tekst að vinna með markvissari hætti að inn- lendri frumsköpun í leikhúsunum er hætta á að þau verði sýningarbásar fyrir það sem best gerist í leikritun annarra þjóða, en hafi í raun ekkert raunverulegt vægi í straumum eigin samfélags. Þjóðleikhúsið bent töluvert á fjölda tungumála sem verkin hafa verið þýdd á og eins á þær viðurkenningar sem þau hafa hlotið. Þannig er leik- húsinu greinilega mikið í mun að sýna fram á að hér sé um að ræða úrval af því besta sem gerist í evrópskri leik- ritun. Þýsk áhrif má einnig sjá í Borg- arleikhúsinu í vetur, þótt ekki sé það í verkefnavalinu sjálfu, en gestasýn- ingar tveggja þungavigtarmanna úr þýsku leikhúsi heimsækja Borg- arleikhúsið. Í haust er það Endsta- tion Amerika, sýning unnin upp úr Sporvagninum Girnd í leikstjórn Franks Castorfs, leikhússtjóra Volksbühne í Berlín, og í vor er von á annarri sýningu frá Berlín, Draumi á Jónsmessunótt í uppfærslu leik- hússtjóra Schaubühne, Thomas Os- termeiers, og danshöfundarins Con- stönzu Macras. Þegar verkefnaval Leikfélags Reykjavíkur í Borgarleikhúsinu er skoðað sést að eins og Þjóðleikhúsið leggur LR nokkra áherslu á erlend verk í vetur, auk þess sem einhverjar þreifingar með fjölbreyttari leiklist- arform eru á döfinni, t.d. í sýningum Rafaels Bionciottos og Jos Ström- grens, svo eitthvað sé nefnt. Það vek- ur annars athygli í verkefnavali Leik- félags Reykjavíkur að Leikfélagið virðist hafa gefið stóra svið Borg- arleikhússins meira eða minna upp á bátinn. Aðeins tvær frumsýningar Leikfélagsins í vetur eru áætlaðar á stóra sviðinu: barnasýningin Gosi og söngleikurinn Súperstar, sem unninn er í samvinnu við Vesturport. Þessi staðreynd vekur spurningar um hvernig búið sé að Leikfélagi Reykja- víkur í Borgarleikhúsinu þegar Leik- félagið virðist vart treysta sér til að halda úti stöðugri leikstarfsemi á Megináherslan í verkefnavali Þjóð- leikhússins í vetur er á nýjum og ný- legum erlendum verkum, en þau telja fimm af 14 áætluðum frumsýningum vetrarins. Á Smíðaverkstæðinu verða fjögur slík verk frumsýnd, en að auki sýnir leikhúsið Engisprettur eftir serbneska leikskáldið Biljönu Srbljanovic á stóra sviðinu. Það sem vekur athygli við þau er- lendu verk sem eru á dagskránni í Þjóðleikhúsinu er að þeim virðist öll- um hafa skolað á land í sama flóðinu. Þrjú þessara verka eru eftir unga þýskumælandi höfunda, þá Igor Bauersima, Roland Schimmelpfennig og Marius von Meyenburg. Vígaguð- inn eftir Yasminu Reza er einnig á dagskránni, en frumuppfærslu verks- ins í Zürich var boðið á leiklistarhá- tíðina Berliner Theatertreffen sl. vor, og verk Biljönu Srbljanovic hafa sömuleiðis átt talsverðum vinsældum að fagna í Þýskalandi. Öllum þessum höfundum hefur að auki verið hamp- að mjög af þýska leiklistartímaritinu Theater heute. Val erlendra verka Þjóðleikhússins þetta leikárið má túlka með mjög ólíkum hætti. Illkvittnislegasta túlk- unin er án efa sú að verkefnavals- nefndin hafi auðveldað sér starfið með því að fletta einfaldlega upp í Theater heute og velja af handahófi höfunda sem komið hafa til tals sem leikskáld ársins. Ég kýs þó fremur að líta á þetta val sem mjög djarft útspil af hendi leikhússins og skýra tilraun til að tengja sig við ákveðna – þó vissulega afmarkaða – strauma í leik- listarlandslagi Evrópu. Auðvitað má velta upp spurningum um hvernig verkefnaval leikhúss á borð við Þjóð- leikhúsið fari fram í þessu samhengi og hvaða þættir ráða þar úrslitum. Í kynningu á vali erlendra verka hefur stóra sviðinu. Það að Leikfélagið setji aðeins upp tvær sýningar á stóra sviðinu í vetur – sem báðar hljóta að teljast líklegar til nokkurra vinsælda – gefur til kynna að samningur Leik- félagsins við Reykjavíkurborg veiti ekki mikið svigrúm fyrir áhættu. Nú þegar samningur Guðjóns Ped- ersen sem leikhússtjóra LR í Borg- arleikhúsinu er að renna út og nýr leikhússtjóri er væntanlegur að ári gefst mikilvægt tækifæri fyrir yf- irvöld í Reykjavíkurborg að fara vel yfir það hlutverk sem Borgarleikhús- inu er ætlað í menningarlífi borg- arinnar og um leið hvaða hlutverki Leikfélagi Reykjavíkur eigi að gegna innan þess. Er Borgarleikhúsinu ætl- að að vera listrænt mótvægi við Þjóð- leikhúsið og Leikfélaginu þá úthlutað það hlutverk að vera leiðandi afl í því samhengi? Eða er hugmyndin að Borgarleikhúsið sé fyrst og fremst ráðstefnu- og sýningahúsnæði, þar sem LR gegnir aðallega hlutverki húsvarðar og leigusala og fær að setja upp sínar leiksýningar þegar sviðin eru laus? Að öðru leyti má segja almennt um verkefnaval opinberu leikhúsana að þau virðast hafa tekið Atkins- matarkúrinn sér til einhverrar fyr- irmyndar, þar sem búið er að skera niður svo til allt kolvetni (klassísk verk) og sykur (kassastykki). Hvað klassíkina varðar hefur Leikfélag Ak- ureyrar undir stjórn Magnúsar Geirs Þórðarsonar snúið baki við henni og lagt yfirlýsta áherslu á „nútímaverk“. Þjóðleikhúsið setur Ivanov Tsjekovs á svið um jólin og Guðjón Pedersen ætlar að vinna með sama höfund í Borgarleikhúsinu. Út af fyrir sig er áhugavert að bæði leikhúsin skuli velja að vinna með Tsjekov sem klassík vetrarins, en einnig er athygl- Morgunblaðið/Eggert Leikhús fyrir almenning? „Það má vel færa rök fyrir því að það sé skylda leikhúss sem rekið er á föstum grundvelli fyrir opinbert fé að bjóða upp á slíkt úrval leikverka að allir finni þar eitthvað við sitt hæfi. Á hinn bóginn má allt eins gagnrýna leikhúsin fyrir visst stefnuleysi og skort á afstöðu til hlutverks leikhússins í samfélaginu. Á leikhúsið fyrst og fremst að þjónusta almenning, eða er hlutverk þess annað?“ » Ef ekki tekst að vinna með markvissari hætti að innlendri frumsköpun í leikhús- unum er hætta á að þau verði sýning- arbásar fyrir það sem best gerist í leikritun annarra þjóða, en hafi í raun ekkert raun- verulegt vægi í straumum eigin samfélags Höfundur er leikhúsfræðingur og kennari við Listháskóla Íslands. Morgunblaðið/Kristján „Eitthvað fyrir alla“ „Leikfélag Akureyrar gengur reyndar lengst í því í vetur að viðhalda áherslu á “eitthvað fyrir alla“: þar er boðið upp á eitt nýtt íslenskt verk, eitt nýtt erlent, farsa og barnaleikrit.“ Morgunblaðið/Ómar Erlend verk „Þegar verkefnaval Leikfélags Reykjavíkur í Borgarleikhús- inu er skoðað sést að eins og Þjóðleikhúsið leggur LR nokkra áherslu á er- lend verk í vetur, auk þess sem einhverjar þreifingar með fjölbreyttari leiklistarform eru á döfinni, t.d. í sýningum Rafaels Bionciotto og Jo Strömgren, svo eitthvað sé nefnt.“ » Út af fyrir sig er áhuga- vert að bæði leikhúsin skuli velja að vinna með Tsjekov sem klassík vetr- arins, en einnig er athygl- isvert að af tæplega 30 áætluðum frumsýningum opinberu leikhúsanna skuli aðeins tvö vera uppfærslur á klassískum verkum. Morgunblaðið/Golli Nýmæli„Þjóðleikhúsið hefur í ár valið þá leið að marka hverju sviði ákveðna stefnu. Á Stóra sviðinu ríkir raunar fyrrnefnd fjölbreytni, en hin sviðin bera skýrari einkenni. Á Smíðaverkstæðinu á að leggja áherslu á ný og nýleg erlend verk, íslensk leikritun mun ríkja í Kass- anum, en Kúlan verður lögð undir starfsemi fyrir yngstu áhorfendurna.“ MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 15. SEPTEMBER 2007 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.